{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"11.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nPoniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz - nieużytkowany\nrolniczo - strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest\npołożona stacja meteorologiczna.\nJan Stanisławski, 1900 rok (olej)\nNa podstawie: www.pinakoteka.zascianek.pl\n-100\n0\n100\n200\n300\n-10\n0\n10\n20\n30\nI\nII\nIII\nIV\nV\nVI\nVII VIII\nIX\nX\nXI\nXII\nopady (mm)\ntemperatura powietrza (°C)\nMGEP-R0_100\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nStrefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji,\ndla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step)\nTa formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym)\nTę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne /\nmchy i porosty)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nglobalnej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXVII.4) Zdający identyfikuje na przykładach\nwspółzależności elementów środowiska\nprzyrodniczego w strefach od równikowej do\npolarnych.\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nVI.3) Zdający wyjaśnia zależności między\nklimatem, występowaniem typów gleb\ni formacji roślinnych w układzie strefowym.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nstep\nkontynentalnym\ntrawy i rośliny zielne","solution":"Formacja: **step** — klimat umiarkowany ciepły **kontynentalny** — tworzą ją głównie **trawy i rośliny zielne**.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":"step, klimat umiarkowany kontynentalny, czarnoziem vs bielica","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 11.1. (0-2)
Poniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz - nieużytkowany
rolniczo - strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest
położona stacja meteorologiczna.
Jan Stanisławski, 1900 rok (olej)
Na podstawie: www.pinakoteka.zascianek.pl
-100
0
100
200
300
-10
0
10
20
30
I
II
III
IV
V
VI
VII VIII
IX
X
XI
XII
opady (mm)
temperatura powietrza (°C)
MGEP-R0_100
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Strefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji,
dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step)
Ta formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym)
Tę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne /
mchy i porosty)

","answer_text_html":"

Zadanie 11.1. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym w skali […]
globalnej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania przyrodniczego […] świata.

\n
  1. Formułowanie twierdzeń
\n

o prawidłowościach dotyczących
funkcjonowania środowiska przyrodniczego
[…].
Poziom rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
XVII.4) Zdający identyfikuje na przykładach
współzależności elementów środowiska
przyrodniczego w strefach od równikowej do
polarnych.
Poziom podstawowy
I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe
przedstawione w postaci […] wykresów.
VI.3) Zdający wyjaśnia zależności między
klimatem, występowaniem typów gleb
i formacji roślinnych w układzie strefowym.
Zasady oceniania
2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Rozwiązanie
step
kontynentalnym
trawy i rośliny zielne

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Formacja: step — klimat umiarkowany ciepły kontynentalny — tworzą ją głównie trawy i rośliny zielne.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n
  1. Strefową formacją roślinną jest step.
  2. Step występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym kontynentalnym.
  3. Tę formację tworzą głównie trawy i rośliny zielne.
\n

Sposób 1 - odczyt klimatogramu + identyfikacja formacji roślinnej

\n

Krok 1 - analiza klimatogramu.

\n

Z klimatogramu odczytujemy kluczowe parametry stacji:

\n\n

Ta kombinacja - mroźna zima, ciepłe lato, duża amplituda, skąpe opady - to klimat umiarkowany kontynentalny (typ Dfb lub przejście Cfb/Dfb w klasyfikacji Köppena).

\n

Krok 2 - identyfikacja formacji roślinnej z obrazu.

\n

Obraz Jana Stanisławskiego (1900, olej) przedstawia:

\n\n

To klasyczny wizerunek stepu - roślinności strefowej obszarów o klimacie kontynentalnym umiarkowanym (Ukraina, południe Rosji, Kazachstan, Węgry - Puszta). Stanisławski był wybitnym malarzem stepu ukraińskiego, co doprecyzowuje lokalizację.

\n

Krok 3 - skład gatunkowy formacji.

\n

Step to formacja zbudowana ze:

\n\n

Drzew nie ma - zbyt sucho i zbyt kontynentalne warunki dla lasu. Mchów i porostów nie ma - za ciepło i za sucho jak na tundrę.

\n

Sposób 2 - eliminacja przez porównanie z makią i tundrą

\n

Eliminacja „makii":

\n

Makia to formacja roślinna klimatu śródziemnomorskiego (typ Csa/Csb - Köppena): twarde, skórzaste, wiecznie zielone krzewy (oleander, pistacja, lentyszek). Klimat śródziemnomorski charakteryzuje się:

\n\n

Klimatogram z zadania ma mroźną zimę (-5°C) - to wyklucza klimat śródziemnomorski i makię.

\n

Eliminacja „klimatu morskiego":

\n

Klimat morski (Cfb) to mała amplituda roczna (poniżej 15°C), łagodne zimy, chłodne lata, opady całoroczne. Tu amplituda wynosi ~26°C → to nie jest klimat morski.

\n

Eliminacja „mchów i porostów":

\n

Mchy i porosty dominują w tundrze (strefa podbiegunowa, T_najcieplejszy miesiąc < 10°C) lub w tajdze (podszyt). Lipiec z temperaturą ~21°C jednoznacznie wyklucza tundrę.

\n

Pozostaje: step, klimat kontynentalny, trawy i rośliny zielne - wszystkie trzy odpowiedzi zbieżne z kluczem CKE.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n

📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11.1, max 2 pkt):

\n\n

Akceptowane warianty: Klucz CKE nie podaje alternatywnych sformułowań - wymagane są dosłownie: „step", „kontynentalnym", „trawy i rośliny zielne".

\n

Uwaga: Zadanie jest zadaniem zamkniętym z wyborem - wystarczy wpisać właściwe określenie z nawiasu. Nie trzeba uzasadniać.

\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z dwóch działów geografii:

\n
🌍 Klasyfikacja Köppena - klimat kontynentalny umiarkowany to typy Dfb (T_najzim < -3°C, T_najciepl > 22°C lub 10°C+, opady całoroczne) lub Cfb z tendencją kontynentalną. Cecha diagnostyczna: duża amplituda roczna temperatury (powyżej ~20°C), mroźna zima.
\n
🌿 Piętra roślinności strefowej (od równika ku biegunom):
- Lasy równikowe → sawanna → pustynie → lasy śródziemnomorskie (makia) → lasy liściaste strefy umiarkowanej → step → tajga → tundra → lody wieczne.

Step leży w klimacie kontynentalnym umiarkowanym. Kluczowe: roczna suma opadów za mała dla lasu (często 300-500 mm), ale za duża dla pustyni.
\n
🖼️ Jan Stanisławski (1860-1907) - polski malarz, przedstawiciel realizmu i impresjonizmu, znany z obrazów stepu ukraińskiego. Jego prace są dla geografa pomocną wskazówką - jeśli na egzaminie pojawia się jego dzieło, prawie na pewno chodzi o step wschodnioeuropejski.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędna opcja | Treść | Dlaczego błędna (typowy błąd ucznia) |
| makia | inna formacja roślinna | Makia to klimat śródziemnomorski (łagodna, deszczowa zima, suche lato). Klimatogram pokazuje zimę z temperaturą -5°C → to wyklucza klimat śródziemnomorski. |
| morskim | typ klimatu | Klimat morski = mała amplituda roczna temperatury (< 15°C), łagodne zimy. Tu amplituda ~26°C i mroźna zima → to klimat kontynentalny, nie morski. |
| mchy i porosty | skład gatunkowy | Mchy i porosty dominują w tundrze (T_max < 10°C) lub podmokłych lasach. Lipiec ~21°C i sucho → step, nie tundra. |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - mylenie makii ze stepem przez „brak drzew".
Uczniowie kojarzą brak drzew zarówno z makią (krzewy), jak i ze stepem (trawy). Kluczem jest klimatogram: makia wymaga łagodnej zimy powyżej 0°C i suchego lata - zima -5°C w klimatogramie jednoznacznie eliminuje makię.
\n
⚠️ Pułapka 2 - pomylenie klimatu morskiego z kontynentalnym.
Oba są „umiarkowane", więc uczniowie niepewni co do drugiej litery Köppena wpisują „morski" z przyzwyczajenia (bo morski to Polska, Europa Zachodnia). Zapamiętaj: morski = mała amplituda + łagodna zima; kontynentalny = duża amplituda + mroźna zima.
\n
⚠️ Pułapka 3 - wpisanie „mchy i porosty" przez skojarzenie z „bezdrzewną równiną".
Tundra też jest bezdrzewna i też jest równinna. Uczniowie bez głębszej refleksji wybierają mchy i porosty. Błąd: tundra leży za kołem podbiegunowym, a temperatura lipca ~21°C wyklucza tundrę kategorycznie (tundra: T_max < 10°C).
\n
⚠️ Pułapka 4 - odpowiedź niepełna (tylko 2 z 3 uzupełnień).
Klucz CKE wymaga TRZECH poprawnych odpowiedzi dla 2 pkt. Dwie poprawne = tylko 1 pkt. Warto sprawdzić wszystkie trzy zdania - jedno bywa „oczywiste" i uczniowie je pomijają w pośpiechu.
"}]}