{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nPrzedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów\nmorskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35°\nszerokości geograficznej południowej.\n12.1.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nIV.3) Zdający objaśnia […] układ\npowierzchniowych prądów morskich oraz\nocenia ich wpływ na życie i gospodarkę\nczłowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna korzyść.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Wyższe sumy opadów atmosferycznych / większa wilgotność powierza (niż na obszarach\noddziaływania prądów chłodnych).\n- Dostatek wody opadowej dla rolnictwa.\n- Brak pustyń.\n- Wysoki udział gruntów ornych (niski udział nieużytków) w strukturze użytkowania\ngruntów.\n- Warunki klimatyczne (termiczne) sprzyjające osadnictwu.\n- Długość okresu wegetacyjnego sprzyjająca roślinom uprawnym.","solution":"Wschodnie wybrzeża 20–35°S są pod wpływem **ciepłych prądów** (Mozambicki, Wschodnioaustralijski, Brazylijski) → wilgotne powietrze, **wysokie sumy opadów**, brak pustyń, sprzyjające warunki dla rolnictwa (uprawy, długi okres wegetacyjny, wysoki udział gruntów ornych).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":"prądy morskie, wschodnie wybrzeża 20–35°S, katastrofa Titanica","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.1. (0-1)<br>Przedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów<br>morskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35°<br>szerokości geograficznej południowej.<br>12.1.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […] świata.</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska przyrodniczego<br>[…].</p>\n<ol><li>Waloryzowanie zjawisk i procesów</li></ol>\n<p>przyrodniczych […].<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>IV.3) Zdający objaśnia […] układ<br>powierzchniowych prądów morskich oraz<br>ocenia ich wpływ na życie i gospodarkę<br>człowieka.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna korzyść.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Wyższe sumy opadów atmosferycznych / większa wilgotność powierza (niż na obszarach</li></ul>\n<p>oddziaływania prądów chłodnych).</p>\n<ul><li>Dostatek wody opadowej dla rolnictwa.</li><li>Brak pustyń.</li><li>Wysoki udział gruntów ornych (niski udział nieużytków) w strukturze użytkowania</li></ul>\n<p>gruntów.</p>\n<ul><li>Warunki klimatyczne (termiczne) sprzyjające osadnictwu.</li><li>Długość okresu wegetacyjnego sprzyjająca roślinom uprawnym.</li></ul>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Wschodnie wybrzeża 20–35°S są pod wpływem <strong>ciepłych prądów</strong> (Mozambicki, Wschodnioaustralijski, Brazylijski) → wilgotne powietrze, <strong>wysokie sumy opadów</strong>, brak pustyń, sprzyjające warunki dla rolnictwa (uprawy, długi okres wegetacyjny, wysoki udział gruntów ornych).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Wschodnie wybrzeża lądów między 20° a 35° S są opływane przez <strong>ciepłe prądy morskie</strong> (np. Brazylijski, Mozambicki, Australijski Wschodni). Korzyść dla człowieka: <strong>wyższe sumy opadów atmosferycznych</strong>, co zapewnia dostatek wody dla rolnictwa i sprzyja osadnictwu (brak pustyń, dłuższy okres wegetacyjny).</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza układu prądów morskich na mapie</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Identyfikacja prądów przy wschodnim wybrzeżu między 20° a 35° S</strong></p>\n<p>Z mapy odczytujemy, że wschodnie wybrzeża kontynentów na tej szerokości opływają <strong>prądy oznaczone czerwonymi strzałkami</strong> (ciepłe):</p>\n<ul><li><strong>Prąd Brazylijski</strong> - wschodnie wybrzeże Ameryki Południowej (Brazylia, Urugwaj)</li><li><strong>Prąd Mozambicki / Agulhas</strong> - wschodnie wybrzeże Afryki (Mozambik, pd. Afryka)</li><li><strong>Prąd Australijski Wschodni</strong> - wschodnie wybrzeże Australii (Queensland, Nowa Pd. Walia)</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Mechanizm oddziaływania ciepłego prądu na klimat</strong></p>\n<p>Ciepły prąd morski ogrzewa powietrze nad sobą → wzrasta parowanie → powietrze nadbrzeżne staje się <strong>ciepłe i wilgotne</strong> → przy kontakcie z lądem (zwłaszcza z pasmami górskimi) dochodzi do wznoszenia i <strong>konwekcyjnych opadów</strong>.</p>\n<p>Efekt: <strong>znacznie wyższe sumy opadów</strong> niż na zachodnich wybrzeżach tej samej strefy szerokościowej, gdzie panują zimne prądy (Prąd Benguelski, Prąd Peruwiański, Zachodnioaustralijski).</p>\n<p><strong>Krok 3 - Korzyść dla człowieka</strong></p>\n<p>Więcej opadów → brak pustynnienia → tereny nadające się pod <strong>uprawy rolne</strong> (cukier, cytrusy, bawełna, ryż) → korzystne warunki dla <strong>osadnictwa i zagospodarowania gospodarczego</strong>. Np. wschodnia Brazylia i Queensland (Australia) to intensywnie zagospodarowane regiony rolnicze, podczas gdy zachodnie wybrzeża w analogicznej szerokości to pustynie (Atacama, Namib, zachodnioaustralijska pustynia Gibson).</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez kontrast z zachodnim wybrzeżem</h4>\n<p><strong>Metoda eliminacji przez porównanie:</strong></p>\n<p>Zachodnie wybrzeża na 20°-35° S omywają <strong>zimne prądy</strong> (Benguelski, Peruwiański, Zachodnioaustralijski):</p>\n<ul><li>Zimny prąd → chłodzi powietrze przyziemne → <strong>inversja termiczna</strong> → powietrze nie wznosi się → <strong>brak opadów</strong> → powstają pustynie (Namib, Atacama, Zachodnia Australia).</li></ul>\n<p>Wschód (ciepły prąd) = odwrotny mechanizm = opady, zieleń, rolnictwo.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> kontrast wschód-zachód (ciepły vs. zimny prąd) jednoznacznie wyjaśnia, DLACZEGO wschodnie wybrzeża tej strefy mają korzystniejsze warunki dla człowieka.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za wskazanie jakiejkolwiek poprawnej korzyści wynikającej z oddziaływania <strong>ciepłych</strong> prądów morskich na działalność człowieka w tej strefie.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź ogólnikową (np. &quot;prądy wpływają na klimat&quot;), błędną (przypisanie korzyści zimnym prądom) lub niezwiązaną z działalnością człowieka.</blockquote>\n<p><strong>Akceptowane odpowiedzi (wystarczy jedna):</strong></p>\n<ul><li>Wyższe sumy opadów / większa wilgotność powietrza</li><li>Dostatek wody opadowej dla rolnictwa</li><li>Brak pustyń (w odróżnieniu od zachodnich wybrzeży)</li><li>Wysoki udział gruntów ornych w strukturze użytkowania</li><li>Korzystne warunki termiczne dla osadnictwa</li><li>Długi / korzystny okres wegetacyjny dla roślin uprawnych</li></ul>\n<p><strong>Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:</strong><br>Podaj <strong>konkretną korzyść dla człowieka</strong> (rolnictwo, osadnictwo, brak pustynnienia) - sam opis mechanizmu klimatycznego (&quot;ciepły prąd ogrzewa powietrze&quot;) BEZ powiązania z działalnością człowieka jest niewystarczający.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌊 <strong>Prądy morskie - reguła wschód/zachód w strefie subtropikalnej (20°-35°):</strong><br>W subtropikalnych antycyklonach (wyż subtropikalny) cyrkulacja oceaniczna kieruje <strong>ciepłe wody ku wschodnim wybrzeżom kontynentów</strong> (ramię zachodnie antycyklonu) i <strong>zimne wody ku zachodnim wybrzeżom</strong> (ramię wschodnie + upwelling - wynurzanie zimnych wód głębinowych). To odwrócona sytuacja niż w strefie umiarkowanej.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Parowanie a opady:</strong> Cieplejsza powierzchnia wody morskiej → większe parowanie → wyższa wilgotność bezwzględna i względna powietrza morskiego → większe opady konwekcyjne i orograficzne nad lądem. Każde 10°C wzrostu temperatury wody ≈ ok. 2× większa zdolność powietrza do zatrzymania pary wodnej (wzór Clausiusa-Clapeyrona).</blockquote>\n<blockquote>📐 <strong>Brak wzoru matematycznego</strong> - to zadanie wymaga wiedzy koncepcyjnej z zakresu geografii fizycznej (oceanografia, klimatologia) i geografii człowieka (rolnictwo, osadnictwo).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Na czym polega błąd |<br>| &quot;Prądy zimne sprzyjają rybołówstwu&quot; | To prawda, ale dotyczy <strong>zachodnich</strong> wybrzeży (np. Prąd Peruwiański → Peru, Benguelski → Namibia); zadanie pyta o wschodnie wybrzeża z ciepłymi prądami |<br>| &quot;Łagodniejszy klimat bez mrozów&quot; | To cecha głównie strefy umiarkowanej; między 20° a 35° S mrozy nie są głównym problemem nawet bez prądu - to odpowiedź chybiona dla tej strefy |<br>| &quot;Prądy ułatwiają żeglugę&quot; | Niezwiązane z oddziaływaniem prądu na <strong>wybrzeże</strong> ani z typową działalnością człowieka w tym kontekście - klucz CKE takich odpowiedzi nie wymienia |<br>| &quot;Suche powietrze, brak opadów - warunki dla turystyki&quot; | To opis wpływu <strong>zimnego</strong> prądu (zachodnie wybrzeże) - klasyczne odwrócenie mechanizmu |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> W strefie subtropikalnej (20°-35°) schemat wschód-zachód jest <strong>odwrotny</strong> niż w strefie umiarkowanej. W umiarkowanej ciepły Prąd Północnoatlantycki płynie na <strong>wschód</strong> (ku Europie Zachodniej). W subtropikalnej - ciepły prąd płynie wzdłuż <strong>wschodnich</strong> wybrzeży kontynentów (np. Prąd Brazylijski, Australijski Wschodni). Myl te reguły, a stracisz punkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Samo napisanie &quot;ciepły prąd&quot; lub &quot;wyższa temperatura&quot; to ZA MAŁO. Klucz CKE wymaga wskazania <strong>korzyści dla działalności człowieka</strong> - rolnictwo, osadnictwo, brak pustynnienia. Dołącz tę konkretyzację.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Nie mylić z rybołówstwem - bogactwo rybne przypisuje się zimnym prądom (upwelling wynosi na powierzchnię sole odżywcze), nie ciepłym. Prądy ciepłe są korzystne dla rolnictwa i osadnictwa, nie dla rybołówstwa przemysłowego.</blockquote>"}]}