{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nPrzyczyną katastrofyTitanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu\no współrzędnych geograficznych 42°N, 50°W (zobacz mapę na stronie 14.).\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nKatastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową,\nktóra przemieściła się z Antarktyki wraz z wodami jednego z zimnych\nprądów morskich.\nP\nF\n2.\nGóra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica,\nprzemieściła się zza koła podbiegunowego do miejsca katastrofy na\nskutek cyrkulacji pasatowej.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\ni społeczno-gospodarczego oraz\nwzajemnych zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nIV.3) Zdający objaśnia […] układ\npowierzchniowych prądów morskich oraz\nocenia ich wpływ na życie i gospodarkę\nczłowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFF\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"— **FF** (góra przybyła z **Arktyki/Grenlandii**, nie Antarktydy; ruch z północy na południe odbywa się **Prądem Labradorskim**, nie cyrkulacją pasatową — która płynie ku równikowi i jest cieplejsza)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":"prądy morskie, wschodnie wybrzeża 20–35°S, katastrofa Titanica","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.2. (0-1)<br>Przyczyną katastrofyTitanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu<br>o współrzędnych geograficznych 42°N, 50°W (zobacz mapę na stronie 14.).<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>Katastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową,<br>która przemieściła się z Antarktyki wraz z wodami jednego z zimnych<br>prądów morskich.<br>P<br>F<br>2.<br>Góra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica,<br>przemieściła się zza koła podbiegunowego do miejsca katastrofy na<br>skutek cyrkulacji pasatowej.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska przyrodniczego<br>i społeczno-gospodarczego oraz<br>wzajemnych zależności w systemie<br>człowiek - przyroda - gospodarka.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>IV.3) Zdający objaśnia […] układ<br>powierzchniowych prądów morskich oraz<br>ocenia ich wpływ na życie i gospodarkę<br>człowieka.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>FF<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>— <strong>FF</strong> (góra przybyła z <strong>Arktyki/Grenlandii</strong>, nie Antarktydy; ruch z północy na południe odbywa się <strong>Prądem Labradorskim</strong>, nie cyrkulacją pasatową — która płynie ku równikowi i jest cieplejsza)</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Góra lodowa przemieściła się z <strong>Antarktyki</strong> wraz z zimnym prądem morskim | <strong>F</strong> |<br>| 2. Góra lodowa przemieściła się do miejsca katastrofy na skutek <strong>cyrkulacji pasatowej</strong> | <strong>F</strong> |</p>\n<p><strong>Klucz CKE: FF</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza geograficzna każdego stwierdzenia</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - FAŁSZ</strong></p>\n<p>Katastrofa <em>Titanica</em> miała miejsce w punkcie <strong>42°N, 50°W</strong> - czyli na <strong>północnym Atlantyku</strong>, na wysokości wschodniego wybrzeża Kanady i USA.</p>\n<p>Kluczowy błąd tego stwierdzenia: góra lodowa miała pochodzić z <strong>Antarktyki</strong> (Antarktydа, Antarktyda, półkula południowa). To geograficznie niemożliwe z dwóch powodów:</p>\n<ol><li><strong>Antarktyda leży na półkuli południowej</strong> (~66-90°S), a katastrofa rozegrała się na <strong>42°N</strong>. Góra lodowa musiałaby przebyć ~13 000 km i przekroczyć równik - prądy oceaniczne nie niosą lodu z półkuli S na półkulę N.</li><li>Góry lodowe na północnym Atlantyku pochodzą z <strong>Grenlandii</strong> (Arktyka, półkula północna). Spływają do oceanu ze Cieśniny Davisa i są transportowane na południe przez <strong>Prąd Labradorski</strong> (zimny prąd morski) wzdłuż wschodniego wybrzeża Kanady.</li></ol>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - FAŁSZ</strong></p>\n<p>Błąd polega na wskazaniu <strong>cyrkulacji pasatowej</strong> jako czynnika przemieszczającego górę lodową.</p>\n<ul><li><strong>Pasaty</strong> to wiatry strefowe wiejące w strefie <strong>międzyzwrotnikowej</strong> (ok. 0-30°N i 0-30°S), gdzie temperatury są wysokie - lód tam nie występuje.</li><li>Góra lodowa z Grenlandii dotarła do 42°N dzięki <strong>Prądowi Labradorskiemu</strong> - zimnemu prądowi morskiemu płynącemu z północy (z obszarów za kołem podbiegunowym) na południe wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej.</li><li>To <strong>prądy morskie</strong> (hydrologia oceaniczna), a nie wiatry, są głównym mechanizmem transportu lodu.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez mapę prądów morskich</h4>\n<p>Gdyby uczeń miał pod ręką mapę prądów morskich Atlantyku:</p>\n<ul><li>Obszar 42°N, 50°W leży na trasie <strong>Prądu Labradorskiego</strong> (Labrador Current) - zimny prąd płynący z rejonu Grenlandii i Arktyki na południe.</li><li><strong>Prąd Zatokowy</strong> (Golfstrom) płynie w tym rejonie na <strong>północny wschód</strong> - jest ciepły, nie transportuje lodu.</li><li>W pobliżu 50°W krzyżują się te dwa prądy: zimny labradorski (z N) i ciepły Golfstrom (z SW), co tworzy naturalny &quot;korytarz&quot; dla gór lodowych z Arktyki w kierunku południowym.</li></ul>\n<p>Tabela eliminacji:<br>| Półkula | Źródło lodu | Transport |<br>| Południowa (Antarktyda) | ❌ Nie dociera na 42°N | ❌ Pasaty nie istnieją w tej strefie |<br>| Północna (Grenlandia) | ✅ Poprawne źródło | ✅ Prąd Labradorski |</p>\n<p>Obydwa stwierdzenia zawierają błędy geograficzne → <strong>F, F</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie dwóch poprawnych odpowiedzi: <strong>F i F</strong> (obydwa jednocześnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną kombinację odpowiedzi (PF, FP, PP, jedna odpowiedź pominięta)<br><br><strong>Uwaga:</strong> Zadanie jest binarne - albo obydwie poprawne (1 pkt), albo 0 pkt. Nie ma oceny cząstkowej za jedną trafną odpowiedź.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌊 <strong>Prąd Labradorski</strong> - zimny prąd morski Atlantyku Północnego, płynący z Arktyki (rejon Morza Labradorskiego, Grenlandia) na południe wzdłuż wschodniego wybrzeża Kanady. Transportuje góry lodowe z Grenlandii na południe, aż do szerokości ~40-45°N, gdzie zderzają się z ciepłym Prądem Zatokowym i topnieją.</blockquote>\n<blockquote>🌬️ <strong>Pasaty</strong> - stałe wiatry strefy międzyzwrotnikowej (0°-30°) wiejące z obszarów wysokiego ciśnienia zwrotnikowego w kierunku równika (NE na półkuli N, SE na półkuli S). Działają wyłącznie w ciepłych strefach tropikalnych - obszar ich działania jest kilka tysięcy kilometrów na południe od miejsca katastrofy Titanica.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Współrzędne katastrofy: 42°N, 50°W</strong> - Ocean Atlantycki, ok. 600 km na SE od Nowej Fundlandii (Kanada). Strefa umiarkowana, poza zasięgiem pasatów i Antarktyki.</blockquote>\n<h4>Dlaczego oba stwierdzenia są fałszywe</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Błędny element | Poprawna wersja |<br>| 1. | &quot;<strong>z Antarktyki</strong>&quot; - półkula południowa | Góra lodowa pochodziła z <strong>Grenlandii</strong> (Arktyka, półkula północna) |<br>| 1. | (prąd morski jako mechanizm jest POPRAWNY - ale źródło jest błędne) | Zimny prąd: <strong>Prąd Labradorski</strong>, nie prąd z Antarktyki |<br>| 2. | &quot;<strong>cyrkulacja pasatowa</strong>&quot; - strefa tropikalna, ~0-30°N | Transport lodu odbywał się dzięki <strong>Prądowi Labradorskiemu</strong> (prąd morski) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - Antarktyka vs. Arktyka:</strong> Uczniowie mylą obydwa bieguny. Katastrofa Titanica → <strong>Atlantyk Północny</strong> → lód z <strong>Arktyki/Grenlandii</strong>, NIE z Antarktyki. Zapamiętaj: Arktyka to Północ (niedźwiedź polarny), Antarktyka to Południe (pingwiny).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - wiatr vs. prąd morski:</strong> Góry lodowe są transportowane przez <strong>prądy morskie</strong> (ocean), nie przez wiatry. Pasaty to wiatry atmosferyczne i nawet gdyby wiały w tym rejonie, to przemieszczanie kilkutonowych gór lodowych zależy od prądów głębinowych i powierzchniowych oceanu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - stwierdzenie 1 jest &quot;prawie prawdziwe&quot;:</strong> Mechanizm (zimny prąd morski) jest słuszny - ale słowo &quot;Antarktyki&quot; dyskwalifikuje całe zdanie. W geografii CKE liczy się precyzja - jedno błędne słowo zmienia P na F.</blockquote>"}]}