{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":4,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.\nNa mapie numerami 1-7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **14.1.** - Pradolina + bagienno-łąkowy: **2** (Biebrzański PN) - Wydmy / formy akumulacyjne eoliczne: **3** (Słowiński PN) - Polodowcowe + magmowe paleozoiczne: **5** (Karkonoski PN) **14.2.** Forma: **ostaniec**. Czynnik: **woda z CO₂** (krasowienie wapieni). Wyjaśnienie: woda zawierająca CO₂ rozpuszcza wapienie, ale **nierówno** — szybciej w miejscach spękanych/porowatych, wolniej w bardziej odpornych (więcej krzemionki, mniej spękań). Tam, gdzie rozpuszczanie było słabsze, fragmenty skały pozostały jako ostańce (skałki Stołowych Gór, Pieskowa Skała).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 14.\n\nNa mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.\n\nZadanie 14.1. (0–2)\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\nPark narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) .......... .\n\nPark narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) .......... .\n\nPark narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) .......... .\n\nZadanie 14.2. (0–2)\n\nNa fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej.\n\nPodaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.\n\nkem &nbsp;&nbsp;&nbsp; ostaniec &nbsp;&nbsp;&nbsp; woda z CO₂ &nbsp;&nbsp;&nbsp; wiatr\n\n- Nazwa formy: ......................................\n- Czynnik rzeźbotwórczy: ......................................\n- Wyjaśnienie: ......................................\n\nCo zrobić?\n\n14.1. — przyporządkowanie PN\n\n7 PN na mapie (typowe):\n- 1 — Woliński (wyspa Wolin, wybrzeże klifowe).\n- 2 — Biebrzański (bagna, pradolina Biebrzy).\n- 3 — Słowiński (wybrzeże, wydmy ruchome — Łącka).\n- 4 — Wigierski (jeziora polodowcowe).\n- 5 — Karkonoski (Sudety, formy polodowcowe + granit paleozoiczny).\n- 6 — Bieszczadzki (Karpaty, połoniny).\n- 7 — Ojcowski (kras, wapienie).\n\nPrzyporządkowania:\n- Bagienno-łąkowy / pradolina → Biebrzański (2).\n- Wydmy / eoliczne formy akumulacyjne → Słowiński (3) — wydma Łącka, mierzeja Łebska.\n- Polodowcowe + paleozoiczne magmowe → Karkonoski (5) — granity karkonoskie + kotły polodowcowe.\n\n14.2. — forma krasowa w Ojcowskim PN\n\nZ opcji: kem (lodowcowa), ostaniec (krasowa), woda z CO₂ (krasowienie), wiatr (eoliczny).\n\nOjcowski PN to wapienie jurajskie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Tam dominuje kras.\n\nOstaniec = sterczący słup skalny, pozostałość po selektywnym rozpuszczaniu wapienia. Klasyczne ostańce: Maczuga Herkulesa (Pieskowa Skała), Skały Sokolika.\n\nMechanizm krasowienia:\n1. Wody opadowe pochłaniają CO₂ z atmosfery → kwas węglowy (H₂CO₃ słaby).\n2. Kwas reaguje z wapieniem (CaCO₃) → rozpuszcza go.\n3. Rozpuszczanie nierównomierne — szybsze w spękaniach, wolniejsze w zwartych blokach.\n4. Po milionach lat: spękane fragmenty znikają, zwarte zostają jako ostańce.\n\nPunktacja CKE\n\n- 14.1: 2 pkt — trzy poprawne; 1 pkt — dwie poprawne.\n- 14.2: 2 pkt — nazwa formy + czynnik + wyjaśnienie; 1 pkt — nazwa formy + czynnik albo samo wyjaśnienie.\n\nPo co to umieć\n\nKras = rozpuszczanie skał węglanowych (wapieni, dolomitów) przez wody z CO₂. Formy:\n- Powierzchniowe: ostańce, lejki krasowe, polje, doliny krasowe.\n- Podziemne: jaskinie (Niedźwiedzia, Łokietka), kominy, stalaktyty/stalagmity.\n\nW Polsce: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Tatry, Pieniny. Globalnie: Słowenia (Klasický Krs), Chiny (Guilin), Jugosławia.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec","page_from":16,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.<br>Na mapie numerami 1-7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>14.1.</strong> - Pradolina + bagienno-łąkowy: <strong>2</strong> (Biebrzański PN) - Wydmy / formy akumulacyjne eoliczne: <strong>3</strong> (Słowiński PN) - Polodowcowe + magmowe paleozoiczne: <strong>5</strong> (Karkonoski PN) <strong>14.2.</strong> Forma: <strong>ostaniec</strong>. Czynnik: <strong>woda z CO₂</strong> (krasowienie wapieni). Wyjaśnienie: woda zawierająca CO₂ rozpuszcza wapienie, ale <strong>nierówno</strong> — szybciej w miejscach spękanych/porowatych, wolniej w bardziej odpornych (więcej krzemionki, mniej spękań). Tam, gdzie rozpuszczanie było słabsze, fragmenty skały pozostały jako ostańce (skałki Stołowych Gór, Pieskowa Skała).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 14.</p>\n<p>Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.</p>\n<p>Zadanie 14.1. (0–2)</p>\n<p>Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.</p>\n<p>Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) .......... .</p>\n<p>Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) .......... .</p>\n<p>Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) .......... .</p>\n<p>Zadanie 14.2. (0–2)</p>\n<p>Na fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej.</p>\n<p>Podaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.</p>\n<p>kem &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ostaniec &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; woda z CO₂ &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; wiatr</p>\n<ul><li>Nazwa formy: ......................................</li><li>Czynnik rzeźbotwórczy: ......................................</li><li>Wyjaśnienie: ......................................</li></ul>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>14.1. — przyporządkowanie PN</p>\n<p>7 PN na mapie (typowe):</p>\n<ul><li>1 — Woliński (wyspa Wolin, wybrzeże klifowe).</li><li>2 — Biebrzański (bagna, pradolina Biebrzy).</li><li>3 — Słowiński (wybrzeże, wydmy ruchome — Łącka).</li><li>4 — Wigierski (jeziora polodowcowe).</li><li>5 — Karkonoski (Sudety, formy polodowcowe + granit paleozoiczny).</li><li>6 — Bieszczadzki (Karpaty, połoniny).</li><li>7 — Ojcowski (kras, wapienie).</li></ul>\n<p>Przyporządkowania:</p>\n<ul><li>Bagienno-łąkowy / pradolina → Biebrzański (2).</li><li>Wydmy / eoliczne formy akumulacyjne → Słowiński (3) — wydma Łącka, mierzeja Łebska.</li><li>Polodowcowe + paleozoiczne magmowe → Karkonoski (5) — granity karkonoskie + kotły polodowcowe.</li></ul>\n<p>14.2. — forma krasowa w Ojcowskim PN</p>\n<p>Z opcji: kem (lodowcowa), ostaniec (krasowa), woda z CO₂ (krasowienie), wiatr (eoliczny).</p>\n<p>Ojcowski PN to wapienie jurajskie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Tam dominuje kras.</p>\n<p>Ostaniec = sterczący słup skalny, pozostałość po selektywnym rozpuszczaniu wapienia. Klasyczne ostańce: Maczuga Herkulesa (Pieskowa Skała), Skały Sokolika.</p>\n<p>Mechanizm krasowienia:</p>\n<ol><li>Wody opadowe pochłaniają CO₂ z atmosfery → kwas węglowy (H₂CO₃ słaby).</li><li>Kwas reaguje z wapieniem (CaCO₃) → rozpuszcza go.</li><li>Rozpuszczanie nierównomierne — szybsze w spękaniach, wolniejsze w zwartych blokach.</li><li>Po milionach lat: spękane fragmenty znikają, zwarte zostają jako ostańce.</li></ol>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>14.1: 2 pkt — trzy poprawne; 1 pkt — dwie poprawne.</li><li>14.2: 2 pkt — nazwa formy + czynnik + wyjaśnienie; 1 pkt — nazwa formy + czynnik albo samo wyjaśnienie.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Kras = rozpuszczanie skał węglanowych (wapieni, dolomitów) przez wody z CO₂. Formy:</p>\n<ul><li>Powierzchniowe: ostańce, lejki krasowe, polje, doliny krasowe.</li><li>Podziemne: jaskinie (Niedźwiedzia, Łokietka), kominy, stalaktyty/stalagmity.</li></ul>\n<p>W Polsce: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Tatry, Pieniny. Globalnie: Słowenia (Klasický Krs), Chiny (Guilin), Jugosławia.</p>"}]}