{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.\nPark narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na\nmapie numerem (1 / 2)\nPark narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form\npowstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem\n(3 / 4)\nPark narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia\nmagmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6)\n14.1.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych […].\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map […].\nPoziom rozszerzony\nXIII.1) Zdający przedstawia cechy rzeźby\ni wyjaśnia wpływ procesów […]\nzewnętrznych na ukształtowanie\npowierzchni głównych jednostek\nfizycznogeograficznych Polski.\nXIII.3) Zdający przedstawia specyficzne\ncechy środowiska przyrodniczego Sudetów,\nGór Świętokrzyskich i Bieszczad […].\nXIII.5) Zdający wyjaśnia wpływ lądolodu na\nśrodowisko przyrodnicze pojezierzy i nizin\n[…].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\n2\n3\n5","solution":"- Pradolina + bagienno-łąkowy: **2** (Biebrzański PN) - Wydmy / formy akumulacyjne eoliczne: **3** (Słowiński PN) - Polodowcowe + magmowe paleozoiczne: **5** (Karkonoski PN)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":"parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-2)<br>Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.<br>Park narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na<br>mapie numerem (1 / 2)<br>Park narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form<br>powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem<br>(3 / 4)<br>Park narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia<br>magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6)<br>14.1.<br>0-1-2<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych […].</p>\n<ol><li>Analizowanie […] współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map […].<br>Poziom rozszerzony<br>XIII.1) Zdający przedstawia cechy rzeźby<br>i wyjaśnia wpływ procesów […]<br>zewnętrznych na ukształtowanie<br>powierzchni głównych jednostek<br>fizycznogeograficznych Polski.<br>XIII.3) Zdający przedstawia specyficzne<br>cechy środowiska przyrodniczego Sudetów,<br>Gór Świętokrzyskich i Bieszczad […].<br>XIII.5) Zdający wyjaśnia wpływ lądolodu na<br>środowisko przyrodnicze pojezierzy i nizin<br>[…].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Rozwiązanie<br>2<br>3<br>5</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<ul><li>Pradolina + bagienno-łąkowy: <strong>2</strong> (Biebrzański PN) - Wydmy / formy akumulacyjne eoliczne: <strong>3</strong> (Słowiński PN) - Polodowcowe + magmowe paleozoiczne: <strong>5</strong> (Karkonoski PN)</li></ul>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li>Park bagienno-łąkowy w pradolinie → numer <strong>2</strong> (Biebrzański PN)</li><li>Park z akumulacyjnymi formami eolicznymi → numer <strong>3</strong> (Słowiński PN lub Kampinoski PN)</li><li>Park z formami polodowcowymi i paleozoicznymi skałami magmowymi → numer <strong>5</strong> (Karkonoski PN)</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja parków przez cechy geograficzne</h4>\n<h5>Zdanie 1 - pradolina, krajobraz bagienno-łąkowy → <strong>Biebrzański PN</strong></h5>\n<p><strong>Pradolina</strong> to szerokie, płaskodenne obniżenie wyerodowane przez wody roztopowe lądolodu, odprowadzane równolegle do czoła lodowca. Pradolina Biebrzy (dawna Pradolina Biebrzy-Narwi) jest jedną z najlepiej zachowanych w Polsce.</p>\n<p><strong>Biebrzański PN</strong> to największy park narodowy w Polsce - obejmuje <strong>rozległe torfowiska, bagna i zalewowe łąki</strong> w dolinie Biebrzy. Charakterystyczne cechy:</p>\n<ul><li><strong>Krajobraz bagienno-łąkowy</strong> - torfowiska niskie i przejściowe, mokradła, łąki zalewowe.</li><li>Położenie w <strong>pradolinie</strong> (szerokie, płaskie dno doliny po dawnym przebiegu wód glacjalnych).</li><li>To jeden z największych obszarów bagiennych w Europie Środkowej.</li></ul>\n<p>Drugi park z pary (numer <strong>1</strong>) to najprawdopodobniej <strong>Słowiński PN</strong> - park nadmorski z krajobrazem wydmowym i lagunowym, nie spełnia kryterium pradoliny.</p>\n<h5>Zdanie 2 - akumulacyjne formy eoliczne → <strong>Słowiński PN lub Kampinoski PN</strong> (numer 3)</h5>\n<p><strong>Eoliczne formy akumulacyjne</strong> = <strong>wydmy</strong> (piasek nagromadzony przez wiatr).</p>\n<ul><li><strong>Słowiński PN</strong> (wybrzeże Bałtyku): słynie z <strong>ruchomych wydm nadmorskich</strong> - największych w Polsce (np. Łącka Góra, wydmy Łeby). Są to klasyczne wydmy paraboliczne i barchany, aktywnie przemieszczające się pod wpływem wiatru. Proces akumulacji eolicznej = usypywanie piasku przez wiatr.</li></ul>\n<ul><li><strong>Kampinoski PN</strong> (pradolina Wisły k. Warszawy): posiada rozległe <strong>wydmy śródlądowe</strong> z okresu glacjalnego i postglacjalnego - formy akumulacyjne utrwalone przez roślinność.</li></ul>\n<p>Drugi park z pary (numer <strong>4</strong>) - <strong>Wigierski PN</strong> - ma krajobraz jeziorno-leśny (pojezierze polodowcowe), bez znaczących form eolicznych.</p>\n<h5>Zdanie 3 - formy polodowcowe + skały paleozoiczne magmowe → <strong>Karkonoski PN</strong> (numer 5)</h5>\n<p><strong>Karkonoski PN</strong> (Sudety Zachodnie) spełnia <strong>oba</strong> kryteria jednocześnie:</p>\n<ol><li><strong>Formy polodowcowe</strong>: w karach (cyrkach lodowcowych) zachowały się <strong>kotły polodowcowe</strong> - Śnieżne Kotły, Kocioł Małego Stawu, Kocioł Wielkiego Stawu. To klasyczne formy akumulacji i erozji lodowców górskich z epoki plejstocenu.</li></ol>\n<ol><li><strong>Skały paleozoiczne pochodzenia magmowego</strong>: <strong>granity karkonoskie</strong> - intruzja batolitu granitowego z <strong>karbonu</strong> (ok. 315 mln lat temu, paleozoik, orogeneza hercyńska). Granit = skała magmowa głębinowa (plutonowa), skrystalizowana z magmy w głębi skorupy ziemskiej.</li></ol>\n<p>Drugi park z pary (numer <strong>6</strong>) - <strong>Bieszczadzki PN</strong> - ma podłoże fliszowe (skały osadowe mezozoiku/trzeciorzędu), brak granitoidu paleozoicznego; formy polodowcowe słabiej wykształcone.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja przez cechy charakterystyczne par</h4>\n<p>| Zdanie | Opcja odrzucona | Dlaczego nie pasuje |<br>| 1 | numer 1 (Słowiński PN) | Krajobraz nadmorski - wydmy, laguna, nie pradolina bagienno-łąkowa |<br>| 2 | numer 4 (Wigierski PN) | Park jeziorny - formy polodowcowe wodnolodowcowe, nie eoliczne |<br>| 3 | numer 6 (Bieszczadzki PN) | Flisz karpacki (skały osadowe), brak skał magmowych paleozoiku; formy polodowcowe słabo zaznaczone |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 14.1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - trzy poprawne odpowiedzi (2, 3, 5)<br>- <strong>1 pkt</strong> - dwie poprawne odpowiedzi<br>- <strong>0 pkt</strong> - jedna lub żadna poprawna odpowiedź<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> Tylko cyfry <strong>2</strong>, <strong>3</strong>, <strong>5</strong> - w odpowiednich miejscach. Nie ma wariantów słownych (uzupełnia się cyfry, nie nazwy parków).<br><br><strong>Wykluczone:</strong> Wpisanie nazwy parku zamiast numeru nie jest wymagane, ale numer musi być poprawny - pomyłka nawet jednej cyfry obniża wynik.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Geomorfologia eoliczna</strong>: eoliczne formy <strong>akumulacyjne</strong> = wydmy (paraboliczne, barchany, podłużne). Powstają przez akumulację materiału niesionego przez wiatr. Przeciwieństwo: formy <strong>deflacyjne</strong> (niecki, bruki). Słowiński PN = wydmy <strong>nadmorskie</strong> (materiał: piaski plażowe), Kampinoski = wydmy <strong>śródlądowe</strong> (materiał: piaski rzeczno-glacjalne).</blockquote>\n<blockquote>🏔️ <strong>Geomorfologia polodowcowa górska</strong>: cyrk lodowcowy (kar) → kocioł z jeziorem (jeziorko cyrk.; np. Wielki Staw w Karkonoszach). Lodowce górskie w Sudetach istniały w plejstocenie (ostatnie zlodowacenie, ~20 000 lat temu).</blockquote>\n<blockquote>🪨 <strong>Granity karkonoskie</strong> - batholit hercyński (karbon, paleozoik, ok. 315 mln lat). Skała magmowa głębinowa → grubokrystaliczna, widoczne kryształy kwarcu, skalenia, biotytu. Odróżnienie od skał metamorficznych (gnejsy) czy osadowych (piaskowiec, wapień).</blockquote>\n<blockquote>💧 <strong>Pradolina</strong> - rozległa dolina o płaskim, szerokim dnie, wyerodowana przez wody proglacjalne (roztopowe lądolodu) płynące równolegle do czoła lodowca. Pradoliny polskie: Toruńsko-Eberswaldzka, Warszawsko-Berlińska, Biebrzy. Dno pradoliny = miejsce akumulacji aluwiów i torfu → bagna i łąki.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Park narodowy | Dlaczego nie pasuje do danego zdania |<br>| 1 (zd. 1) | Słowiński PN | Krajobraz nadmorski (plaża, wydmy, laguna Łebsko) - <strong>nie jest to pradolina ani krajobraz bagienno-łąkowy</strong> |<br>| 4 (zd. 2) | Wigierski PN | Krajobraz jeziorno-leśny, <strong>formy polodowcowe wodnolodowcowe</strong> (jeziora rynnowe, moreny), nie eoliczne |<br>| 6 (zd. 3) | Bieszczadzki PN | Podłoże <strong>fliszowe</strong> (naprzemianległy piaskowiec + łupek, mezozoik-paleogen); brak skał magmowych paleozoiku; formy polodowcowe Bieszczadów słabo wykształcone (lodowce małe, górskie, niskie) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> &quot;Formy eoliczne&quot; ≠ &quot;formy polodowcowe&quot;. Wydmy (eoliczne) to piasek usypany przez wiatr. Kotły, moreny, drumliny (polodowcowe) to efekt działalności lodu. Łatwo je pomylić, gdy np. w Kampinoskim PN są <strong>i</strong> wydmy <strong>i</strong> pradolina - ale zadanie pyta o formy <strong>eoliczne akumulacyjne</strong>, więc poprawna odpowiedź to Kampinoski lub Słowiński, nie Wigierski.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> &quot;Skały paleozoiczne magmowe&quot; - to granity, nie wapienie ani piaskowce. Karpaty (Bieszczady, Tatry skalne) mają wapienie (Tatry Zachodnie) lub flisz (Bieszczady, Beskidy) - to skały <strong>osadowe</strong>, nie magmowe. Granity i gnejsy = Sudety (orogeneza hercyńska).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Biebrzański PN to <strong>największy</strong> park narodowy w Polsce (ok. 59 000 ha) - ta informacja często pojawia się w pytaniach dodatkowych na maturze. Nie mylić z Białowieskim PN (najstarszy, UNESCO, puszcza pierwotna) ani z Tatrzańskim PN (najwyższy, góry).</blockquote>"}]}