{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nNa mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy\nbaryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem\natmosferycznym. Następnego dnia na obszarze przedstawionym na mapie rozbuduje się\nfront zokludowany.\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nSpośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze\nznajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B)\nWiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód)\nod Irlandii.\nW wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami\natmosferycznymi - oznaczonego literą A - się (zwiększy / zmniejszy)\n16.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowanie przyrodniczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.2) Zdający przedstawia\ncharakterystyczne zmiany pogody w czasie\nprzemieszczania się frontów\natmosferycznych […].\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nIII.4) Zdający analizuje mapę synoptyczną\n[…].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nA\nzachód\nzmniejszy","solution":"Odpowiedź: 1. masa powietrza o wyższej temperaturze: **A** (przed frontem ciepłym) 2. wiatr o największej prędkości: na **zachód** od Irlandii (od strony niżu) 3. po okluzji powierzchnia obszaru A się **zmniejszy** (ciepły zostaje \"podniesiony\" przez zimne)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 16. (0–2)\n\nNa mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy baryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem atmosferycznym. Następnego dnia na obszarze przedstawionym na mapie rozbuduje się front zokludowany.\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\nSpośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze znajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B) ........... .\n\nWiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód) ........... od Irlandii.\n\nW wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami atmosferycznymi – oznaczonego literą A – się (zwiększy / zmniejszy) ........... .\n\nCo zrobić?\n\nLuka 1: gdzie cieplejsze powietrze przy froncie ciepłym?\n- Front ciepły = ciepłe powietrze \"wchodzi\" na zimne (po stronie nawietrznej).\n- Po stronie nadciągającej ciepłej masy (= za frontem, w kierunku przesuwania) jest cieplej.\n\nObszar A jest za frontem ciepłym (od strony niżu) → cieplejszy. Obszar B jest przed frontem (od strony wyższego ciśnienia) → chłodniejszy.\n\nLuka 2: gdzie najsilniejszy wiatr?\n- Wiatr jest najsilniejszy tam, gdzie gęsto rozmieszczone izobary (duża różnica ciśnienia na małej odległości).\n- W mapie niż centralny (~967 hPa) leży na zachód od Irlandii. Tam izobary są gęstsze.\n\n→ na zachód od Irlandii.\n\nLuka 3: co dzieje się przy okluzji?\n- Front zokludowany powstaje gdy chłodny front (szybszy) dogania ciepły (wolniejszy).\n- Ciepła masa powietrza (między frontami) zostaje wypchnięta do góry — ciepłe powietrze jest lżejsze.\n- Na poziomie ziemi pozostają tylko dwa zimne masy (z różnych stron).\n- Powierzchnia obszaru ciepłego (A) na poziomie ziemi zmniejsza się aż do zaniku.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi.\n- 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.\n\nPo co to umieć\n\nCykl niżu barycznego (klasyczny model norweski):\n1. Faza wczesna — fronty ciepły i chłodny rozdzielone, ciepły wycinek powietrza między nimi.\n2. Faza dojrzała — fronty wyraźne, ciepły wycinek widoczny.\n3. Okluzja — chłodny dogania ciepły, ciepła masa wypchnięta do góry.\n4. Faza zaniku — niż słabnie, ginie.\n\nCykl trwa zwykle 3-5 dni. Polska leży w pasie wpływu niżów atlantyckich → klasyczne fronty są tu częste.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"mapa synoptyczna, fronty atmosferyczne, okluzja","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
Na mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy
baryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem
atmosferycznym. Następnego dnia na obszarze przedstawionym na mapie rozbuduje się
front zokludowany.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Spośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze
znajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B)
Wiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód)
od Irlandii.
W wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami
atmosferycznymi - oznaczonego literą A - się (zwiększy / zmniejszy)
16.
0-1-2
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowanie przyrodniczego […] świata.

\n
  1. Analizowanie zjawisk […] zachodzących
\n

w środowisku geograficznym
z wykorzystaniem różnych map […]
tematycznych.
Poziom rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
III.2) Zdający przedstawia
charakterystyczne zmiany pogody w czasie
przemieszczania się frontów
atmosferycznych […].
III.6) Zdający dostrzega prawidłowości
w rozmieszczeniu zjawisk i procesów
atmosferycznych.
Poziom podstawowy
III.4) Zdający analizuje mapę synoptyczną
[…].
Zasady oceniania
2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Rozwiązanie
A
zachód
zmniejszy

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 1. masa powietrza o wyższej temperaturze: A (przed frontem ciepłym) 2. wiatr o największej prędkości: na zachód od Irlandii (od strony niżu) 3. po okluzji powierzchnia obszaru A się zmniejszy (ciepły zostaje "podniesiony" przez zimne)

\n

Treść zadania (CKE)

\n

Zadanie 16. (0–2)

\n

Na mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy baryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem atmosferycznym. Następnego dnia na obszarze przedstawionym na mapie rozbuduje się front zokludowany.

\n

Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.

\n

Spośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze znajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B) ........... .

\n

Wiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód) ........... od Irlandii.

\n

W wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami atmosferycznymi – oznaczonego literą A – się (zwiększy / zmniejszy) ........... .

\n

Co zrobić?

\n

Luka 1: gdzie cieplejsze powietrze przy froncie ciepłym?

\n\n

Obszar A jest za frontem ciepłym (od strony niżu) → cieplejszy. Obszar B jest przed frontem (od strony wyższego ciśnienia) → chłodniejszy.

\n

Luka 2: gdzie najsilniejszy wiatr?

\n\n

→ na zachód od Irlandii.

\n

Luka 3: co dzieje się przy okluzji?

\n\n

Punktacja CKE

\n\n

Po co to umieć

\n

Cykl niżu barycznego (klasyczny model norweski):

\n
  1. Faza wczesna — fronty ciepły i chłodny rozdzielone, ciepły wycinek powietrza między nimi.
  2. Faza dojrzała — fronty wyraźne, ciepły wycinek widoczny.
  3. Okluzja — chłodny dogania ciepły, ciepła masa wypchnięta do góry.
  4. Faza zaniku — niż słabnie, ginie.
\n

Cykl trwa zwykle 3-5 dni. Polska leży w pasie wpływu niżów atlantyckich → klasyczne fronty są tu częste.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n
  1. Masa powietrza o wyższej temperaturze znajduje się nad obszarem A
  2. Wiatr o największej prędkości występuje na zachód od Irlandii
  3. Powierzchnia obszaru A zmniejszy się
\n

Sposób 1 - analiza układu frontów w niżu barycznym

\n
Zdanie 1 - gdzie cieplejsze powietrze?
\n

W układzie niżowym półkuli północnej fronty tworzą charakterystyczny układ:

\n\n

Obszar A leży na zachód od frontu ciepłego - czyli w sektorze ciepłym niżu (między frontem ciepłym a frontem chłodnym). To właśnie tam zalegają ciepłe masy powietrza napłynięte od południa/zachodu.

\n

Obszar B leży na wschód od frontu ciepłego - czyli przed frontem ciepłym, gdzie wciąż zalega chłodniejsza masa powietrza.

\n

Odpowiedź: A

\n
Zdanie 2 - gdzie największa prędkość wiatru?
\n

Prędkość wiatru zależy od gradientu barycznego - im gęściej rozmieszczone izobarny, tym silniejszy wiatr.

\n

Niż baryczny o ciśnieniu N = 967 hPa leży nad Atlantykiem, na zachód od Irlandii. Wartości izobar wynoszą 970-1020 hPa - to skok 50 hPa od centrum niżu. Gęstość izobar jest największa właśnie wokół centrum głębokiego niżu atlantyckiego, gdzie ciśnienie spada najszybciej na najkrótszym dystansie.

\n

Odpowiedź: zachód (od Irlandii)

\n
Zdanie 3 - co dzieje się z obszarem A podczas okluzji?
\n

Okluzja (front zokludowany) powstaje, gdy front chłodny dogania front ciepły:

\n\n

Odpowiedź: zmniejszy

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez logikę okluzji i schemat niżu

\n

Można też rozumować od ogółu do szczegółu:

\n

Etap 1 (mapa): front ciepły + front chłodny → sektor ciepły (obszar A) istnieje
Etap 2: front chłodny dogania front ciepły → powierzchnia sektora maleje
Etap 3 (okluzja): oba fronty zlały się → sektor ciepły znika z powierzchni

\n

Dla zdania 1 - eliminacja: gdyby cieplejsze powietrze było w B (przed frontem ciepłym), to front ciepły "uciekałby" od ciepła, co stoi w sprzeczności z definicją frontu ciepłego (wypycha chłodne, zastępując je ciepłym).

\n

Dla zdania 2 - eliminacja: obszar na wschód od Irlandii (Wielka Brytania, obszar B) leży dalej od centrum niżu, izobarny są tam rozluźnione → gradient mniejszy → wiatr słabszy.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 16, max 2 pkt):
- 2 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi: A, zachód, zmniejszy
- 1 pkt - za dwie poprawne odpowiedzi (dowolne dwie z trzech)
- 0 pkt - za jedną lub zero poprawnych odpowiedzi
\n

Co MUSISZ napisać, żeby dostać 2 pkt: wpisz dokładnie: A, zachód, zmniejszy - słowa z nawiasów, bez komentarza. Klucz nie wymaga uzasadnienia - to zdania z wyborem spośród podanych opcji.

\n

Wzory i referencje

\n
🌬️ Gradient baryczny i prędkość wiatru: wiatr wieje z obszarów wysokiego ciśnienia do niskiego, z prędkością proporcjonalną do gęstości izobar (\\(\\nabla p\\)). Im ciaśniejszy układ izobar, tym silniejszy wiatr.
\n
🌀 Budowa niżu barycznego (cyklon frontalny): centrum niżu → front zokludowany → sektor ciepły (między frontem ciepłym a chłodnym) → front ciepły (granica sektora ciepłego z przednią masą chłodną) → front chłodny (tył sektora ciepłego).
\n
❄️🔥 Front ciepły: powietrze ciepłe (za frontem, w sektorze ciepłym) wypycha powietrze chłodne (przed frontem). Obszar za frontem ciepłym = cieplejszy.
\n
🔄 Okluzja: stadium finalne cyklonu. Front chłodny dogania front ciepły → sektor ciepły "ucieka" w górę → na mapie synoptycznej obszar między frontami zanika.
\n

W tym zadaniu NIE stosuje się wzorów liczbowych - wystarczy znajomość budowy i dynamiki frontów atmosferycznych.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Zdanie | Błędna opcja | Dlaczego błędna |
| 1 | B | B leży przed frontem ciepłym (na wschód od niego) - to tam zalega chłodna masa powietrza wypychana przez front. Mylenie "front ciepły" z "obszar o ciepłej pogodzie po wschodniej stronie" |
| 2 | wschód | Wschodnia strona Irlandii (obszar B) leży dalej od centrum niżu 967 hPa; izobarny są tam rozluźnione → gradient ciśnienia mniejszy → wiatr słabszy. Błąd: kojarzenie "wschodu" z "wysokim ciśnieniem = silniejszy wiatr" (odwrotnie: niż = silny wiatr) |
| 3 | zwiększy | Logicznie niemożliwe - okluzja to proces zmniejszania sektora ciepłego, nie jego rozbudowy. Front chłodny podąża za frontem ciepłym, nie odsuwa się od niego |

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga 1: Front ciepły = przesuwa się w stronę chłodnego powietrza. Nie mylić z "ciepły = ciepło po obu stronach". Ciepłe powietrze jest ZA frontem (w kierunku skąd front nadchodzi), zimne PRZED (w kierunku gdzie zmierza).
\n
⚠️ Uwaga 2: Największa prędkość wiatru jest tam, gdzie izobarny są najgęściej upakowane - zwykle wokół centrum głębokiego niżu, a nie tam, gdzie ciśnienie jest wyższe.
\n
⚠️ Uwaga 3: Okluzja zawsze zmniejsza sektor ciepły. To nieodwracalny etap "dojrzewania" cyklonu - sektor ciepły nie może się powiększyć, gdy front chłodny dogania ciepły.
"}]}