{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-2)\nNa mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia\nludności w Polsce do 2030 roku.\nMapa 1. Gminy o prognozowanym przyroście liczby ludności do 2030 r. większym niż 10%\nMapa 2. Gminy o prognozowanym ubytku liczby ludności do 2030 r. większym niż 5%\nNa podstawie: M. Potyra, Prognoza ludności gmin na lata 2017-2030, www.stat.gov.pl\nMGEP-R0_100\nNa podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia\nw Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się\ndo rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym ubytku ludności.\nGminy o prognozowanym przyroście ludności:\nGminy o prognozowanym ubytku ludności:\n19.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego […].\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku […] społeczno-\n-gospodarczym.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.1) Zdający formułuje twierdzenia\no prawidłowościach w zakresie\nrozmieszczenia ludności […].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwie poprawne prawidłowości.\n1 pkt - jedna poprawna prawidłowość.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nGminy o prognozowanym przyroście ludności:\n- Największy przyrost liczby ludności wystąpi w obszarach podmiejskich położonych wokół\nwiększości dużych miast w Polsce.\nGminy o prognozowanym ubytku ludności:\n- Ubytek ludności wystąpi na obszarach położonych w dużej odległości (peryferyjnie)\nw stosunku do największych aglomeracji.\n- Ubytek ludności wystąpi w gminach „ściany wschodniej” i ziem zachodnich.\n- Ubytek ludności wystąpi na obszarach o stosunkowo wysokiej stopie bezrobocia.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Przyrost:** największe wzrosty występują w **gminach podmiejskich wokół największych aglomeracji** w Polsce (suburbanizacja: Warszawa, Trójmiasto, Poznań, Wrocław, Kraków). Ludzie z dużych miast migrują na obrzeża, gdzie tanie działki, dobre dojazdy, lepsze powietrze. **Ubytek:** dotyczy obszarów **peryferyjnych** w stosunku do dużych aglomeracji, gmin „ściany wschodniej\" (woj. lubelskie, podkarpackie wschodnie, podlaskie, świętokrzyskie) i niektórych ziem zachodnich oraz obszarów o **wysokiej stopie bezrobocia** (Pomorze Zachodnie po PGR-ach).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 19. (0–2)\n\nNa mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia ludności w Polsce do 2030 roku.\n\nNa podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym ubytku ludności.\n\nGminy o prognozowanym przyroście ludności: ...........\n\nGminy o prognozowanym ubytku ludności: ...........\n\nCo zrobić?\n\nCzytaj mapy: szukaj regularności geograficznej (wzorca rozmieszczenia plam):\n- Mapa 1 (przyrost): koncentracja niebieskich gmin wokół dużych miast (Warszawa, Kraków, Poznań, Trójmiasto, Wrocław).\n- Mapa 2 (ubytek): koncentracja czerwonych gmin na wschodzie (ściana wschodnia: lubelskie, podlaskie, podkarpackie wschodnie) + niektóre zachodnie (po PGR-ach).\n\nWyjaśnij wzorzec przyrostu — suburbanizacja:\n- Mieszkańcy dużych miast szukają lepszej jakości życia.\n- Migrują do gmin podmiejskich (np. Piaseczno k. Warszawy, Wieliczka k. Krakowa, Komorniki k. Poznania).\n- Tańsze działki + dom z ogrodem + dojazd do miasta = przyrost ludności w gminach podmiejskich.\n\nWyjaśnij wzorzec ubytku — depopulacja peryferyjna:\n- Ściana wschodnia — historycznie słabsza ekonomicznie, mało inwestycji.\n- Wysokie bezrobocie → emigracja zarobkowa (najpierw do dużych miast Polski, potem do UE).\n- Brak ośrodków rozwoju → młodzi opuszczają region.\n- Starzenie się ludności → przewaga zgonów nad urodzeniami.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — dwie odrębne prawidłowości:\n1. Przyrost = wokół dużych aglomeracji (suburbanizacja).\n2. Ubytek = peryferyjne (ściana wschodnia, wysokie bezrobocie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — dwie poprawne prawidłowości.\n- 1 pkt — jedna poprawna prawidłowość.\n\nPo co to umieć\n\nDemografia Polski w XXI w.:\n- Suburbanizacja — rośnie udział gmin podmiejskich.\n- Depopulacja peryferyjna — wschód i obrzeża tracą ludność.\n- Starzenie się — średnia wieku rośnie.\n- Emigracja zagraniczna — kontynuuje się od 2004 r. (Wielka Brytania, Niemcy, Holandia).\n\nSkutki: nierównomierny rozwój regionalny, problem demograficzny gmin wschodnich, presja na infrastrukturę podmiejską.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"prognoza ludności gmin Polski, suburbanizacja, depopulacja","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19. (0-2)<br>Na mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia<br>ludności w Polsce do 2030 roku.<br>Mapa 1. Gminy o prognozowanym przyroście liczby ludności do 2030 r. większym niż 10%<br>Mapa 2. Gminy o prognozowanym ubytku liczby ludności do 2030 r. większym niż 5%<br>Na podstawie: M. Potyra, Prognoza ludności gmin na lata 2017-2030, www.stat.gov.pl<br>MGEP-R0_100<br>Na podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia<br>w Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się<br>do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym ubytku ludności.<br>Gminy o prognozowanym przyroście ludności:<br>Gminy o prognozowanym ubytku ludności:<br>19.<br>0-1-2<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali<br>lokalnej, regionalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska […] społeczno-<br>-gospodarczego […].</p>\n<ol><li>Prognozowanie przemian zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku […] społeczno-<br>-gospodarczym.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map […]<br>tematycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>XV.1) Zdający formułuje twierdzenia<br>o prawidłowościach w zakresie<br>rozmieszczenia ludności […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - dwie poprawne prawidłowości.<br>1 pkt - jedna poprawna prawidłowość.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Gminy o prognozowanym przyroście ludności:</p>\n<ul><li>Największy przyrost liczby ludności wystąpi w obszarach podmiejskich położonych wokół</li></ul>\n<p>większości dużych miast w Polsce.<br>Gminy o prognozowanym ubytku ludności:</p>\n<ul><li>Ubytek ludności wystąpi na obszarach położonych w dużej odległości (peryferyjnie)</li></ul>\n<p>w stosunku do największych aglomeracji.</p>\n<ul><li>Ubytek ludności wystąpi w gminach „ściany wschodniej” i ziem zachodnich.</li><li>Ubytek ludności wystąpi na obszarach o stosunkowo wysokiej stopie bezrobocia.</li></ul>\n<p>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Przyrost:</strong> największe wzrosty występują w <strong>gminach podmiejskich wokół największych aglomeracji</strong> w Polsce (suburbanizacja: Warszawa, Trójmiasto, Poznań, Wrocław, Kraków). Ludzie z dużych miast migrują na obrzeża, gdzie tanie działki, dobre dojazdy, lepsze powietrze. <strong>Ubytek:</strong> dotyczy obszarów <strong>peryferyjnych</strong> w stosunku do dużych aglomeracji, gmin „ściany wschodniej&quot; (woj. lubelskie, podkarpackie wschodnie, podlaskie, świętokrzyskie) i niektórych ziem zachodnich oraz obszarów o <strong>wysokiej stopie bezrobocia</strong> (Pomorze Zachodnie po PGR-ach).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 19. (0–2)</p>\n<p>Na mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia ludności w Polsce do 2030 roku.</p>\n<p>Na podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym ubytku ludności.</p>\n<p>Gminy o prognozowanym przyroście ludności: ...........</p>\n<p>Gminy o prognozowanym ubytku ludności: ...........</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Czytaj mapy: szukaj regularności geograficznej (wzorca rozmieszczenia plam):</p>\n<ul><li>Mapa 1 (przyrost): koncentracja niebieskich gmin wokół dużych miast (Warszawa, Kraków, Poznań, Trójmiasto, Wrocław).</li><li>Mapa 2 (ubytek): koncentracja czerwonych gmin na wschodzie (ściana wschodnia: lubelskie, podlaskie, podkarpackie wschodnie) + niektóre zachodnie (po PGR-ach).</li></ul>\n<p>Wyjaśnij wzorzec przyrostu — suburbanizacja:</p>\n<ul><li>Mieszkańcy dużych miast szukają lepszej jakości życia.</li><li>Migrują do gmin podmiejskich (np. Piaseczno k. Warszawy, Wieliczka k. Krakowa, Komorniki k. Poznania).</li><li>Tańsze działki + dom z ogrodem + dojazd do miasta = przyrost ludności w gminach podmiejskich.</li></ul>\n<p>Wyjaśnij wzorzec ubytku — depopulacja peryferyjna:</p>\n<ul><li>Ściana wschodnia — historycznie słabsza ekonomicznie, mało inwestycji.</li><li>Wysokie bezrobocie → emigracja zarobkowa (najpierw do dużych miast Polski, potem do UE).</li><li>Brak ośrodków rozwoju → młodzi opuszczają region.</li><li>Starzenie się ludności → przewaga zgonów nad urodzeniami.</li></ul>\n<p>Konstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — dwie odrębne prawidłowości:</p>\n<ol><li>Przyrost = wokół dużych aglomeracji (suburbanizacja).</li><li>Ubytek = peryferyjne (ściana wschodnia, wysokie bezrobocie).</li></ol>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — dwie poprawne prawidłowości.</li><li>1 pkt — jedna poprawna prawidłowość.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Demografia Polski w XXI w.:</p>\n<ul><li>Suburbanizacja — rośnie udział gmin podmiejskich.</li><li>Depopulacja peryferyjna — wschód i obrzeża tracą ludność.</li><li>Starzenie się — średnia wieku rośnie.</li><li>Emigracja zagraniczna — kontynuuje się od 2004 r. (Wielka Brytania, Niemcy, Holandia).</li></ul>\n<p>Skutki: nierównomierny rozwój regionalny, problem demograficzny gmin wschodnich, presja na infrastrukturę podmiejską.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Gminy o prognozowanym przyroście ludności:</strong><br>Największy przyrost liczby ludności wystąpi w obszarach podmiejskich (strefach suburbanizacji) położonych wokół większości dużych miast w Polsce (m.in. Warszawy, Krakowa, Gdańska, Poznania, Wrocławia).</p>\n<p><strong>Gminy o prognozowanym ubytku ludności:</strong><br>Ubytek ludności wystąpi na obszarach peryferyjnych - odległych od największych aglomeracji - zwłaszcza na „ścianie wschodniej&quot; (województwa podlaskie, lubelskie, świętokrzyskie) oraz na ziemiach zachodnich.</p>\n<h4>Sposób 1 - odczyt prawidłowości przestrzennych z map</h4>\n<p><strong>Krok 1: Analiza mapy 1 (przyrost &gt;10%)</strong></p>\n<p>Patrząc na rozmieszczenie gmin zaznaczonych kolorem niebieskim, widać wyraźny <strong>wzorzec pierścieniowy</strong> - skupiska koncentrują się bezpośrednio przy granicach administracyjnych największych miast: Warszawy, Krakowa, Gdańska / Gdyni / Sopotu (Trójmiasto), Poznania, Wrocławia, Łodzi.</p>\n<p>To oznacza jeden mechanizm: <strong>suburbanizacja</strong> - ludzie wyprowadzają się z zatłoczonych i drogich centrów miejskich na obrzeża, do strefy podmiejskiej, zachowując jednocześnie dostęp do pracy i usług w mieście.</p>\n<p>Prawidłowość: <strong>gminy podmiejskie wokół dużych miast → wzrost liczby ludności</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2: Analiza mapy 2 (ubytek &gt;5%)</strong></p>\n<p>Gminy zaznaczone kolorem czerwonym dominują na dwóch obszarach:</p>\n<ul><li><strong>„Ściana wschodnia&quot;</strong> - wschodnie pogranicze Polski: Podlaskie, wschodnie Lubelskie, Świętokrzyskie, Podkarpackie - obszary tradycyjnie słabiej rozwinięte gospodarczo, z wysokim bezrobociem i emigracją zarobkową.</li><li><strong>Ziemie zachodnie</strong> (historyczne obszary zasiedlone po 1945 r.) - część województw lubuskiego, dolnośląskiego, zachodniopomorskiego poza większymi miastami - obszary o niższej dzietności i intensywnej emigracji do Niemiec.</li></ul>\n<p>Wspólna cecha: <strong>peryferyjność</strong> - duża odległość od ośrodków wzrostu (metropolii), słaby rynek pracy, odpływ migracyjny.</p>\n<p>Prawidłowość: <strong>gminy peryferyjne, odległe od aglomeracji → ubytek ludności</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez mechanizm demograficzny (suburbanizacja vs. depopulacja)</h4>\n<p>Oba wzorce są ze sobą powiązane i wzajemnie się potwierdzają:</p>\n<ul><li><strong>Przyrost</strong> dotyczy gmin, do których ludność <em>napływa</em> (migracja wewnętrzna z centrum na obrzeża miast oraz z małych miast do metropolii i ich otulin).</li><li><strong>Ubytek</strong> dotyczy gmin, z których ludność <em>odpływa</em> - migracja do dużych miast lub za granicę, połączona z naturalnym ubytkiem (niska dzietność w starzejących się małych miejscowościach).</li></ul>\n<p>Weryfikacja przestrzenna: na mapie 2 widoczne są wyraźne <strong>białe plamy</strong> (brak ubytku) dokładnie tam, gdzie na mapie 1 są skupiska wzrostu - bezpośrednio wokół wielkich miast. To dowód, że oba zjawiska są rewersem tego samego procesu.</p>\n<p>Wniosek: wzorzec jest <strong>jednospójny</strong> - potwierdza suburbanizację jako dominujący proces w Polsce do 2030 r.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19, max 2 pkt):</strong><br><br>- <strong>2 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch poprawnych prawidłowości</strong>: jednej dotyczącej gmin o przyroście ludności i jednej dotyczącej gmin o ubytku ludności.<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>tylko jednej</strong> poprawnej prawidłowości (z dowolnej z dwóch kategorii).<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów (brak prawidłowości, odpowiedź zbyt ogólna lub błędna).<br><br><strong>Akceptowane warianty dla przyrostu:</strong><br>- „Największy przyrost wystąpi w obszarach podmiejskich wokół większości dużych miast w Polsce.&quot;<br><br><strong>Akceptowane warianty dla ubytku (wystarczy jeden):</strong><br>- „Ubytek wystąpi na obszarach peryferyjnych, odległych od największych aglomeracji.&quot;<br>- „Ubytek wystąpi w gminach ściany wschodniej i ziem zachodnich.&quot;<br>- „Ubytek wystąpi na obszarach o stosunkowo wysokiej stopie bezrobocia.&quot;<br><br><strong>Ważne:</strong> klucz wymaga sformułowania <strong>prawidłowości</strong> (wzorzec przestrzenny), nie listy województw ani miast.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z <strong>geografii społeczno-ekonomicznej</strong> (procesy demograficzne, urbanizacja) oraz umiejętność odczytu mapy tematycznej.</p>\n<p>Kluczowe pojęcia:</p>\n<blockquote>🏙️ <strong>Suburbanizacja</strong> - faza urbanizacji, w której ludność i funkcje przenoszą się z centrum miasta na jego obrzeża (strefa podmiejska). Charakterystyczna dla Polski po 1990 r., szczególnie wokół Warszawy, Krakowa, Trójmiasta. Skutek: wzrost liczby ludności w gminach otaczających duże miasta.</blockquote>\n<blockquote>📉 <strong>Depopulacja</strong> - trwały spadek liczby ludności wskutek ujemnego przyrostu naturalnego i/lub odpływu migracyjnego. W Polsce dotyczy zwłaszcza obszarów peryferyjnych gospodarczo - „ściany wschodniej&quot; (Podlaskie, Lubelskie, Świętokrzyskie) i części ziem zachodnich.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>„Ściana wschodnia&quot;</strong> - potoczne określenie słabiej rozwiniętych gospodarczo województw przy wschodniej granicy Polski (podlaskie, lubelskie, świętokrzyskie, podkarpackie). Cechuje je wyższe bezrobocie, niższe PKB/c i silna emigracja zarobkowa do większych miast i za granicę.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Ziemie zachodnie</strong> - obszary włączone do Polski po 1945 r. (historycznie: Śląsk, Ziemia Lubuska, Warmia i Mazury, Pomorze Zachodnie), poza głównymi ośrodkami miejskimi charakteryzują się ujemnym lub niskim przyrostem naturalnym i emigracją do Niemiec.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1: Wymienienie listy miast zamiast prawidłowości przestrzennej.</strong><br>Uczeń pisze: „Przyrost ludności wystąpi w Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Poznaniu i Wrocławiu.&quot; - To jest BŁĄD. Zadanie pyta o <strong>gminy z przyrostem</strong>, a wzrost dotyczy gmin <strong>wokół</strong> tych miast (podmiejskich), a nie samych miast. Klucz CKE wymaga sformułowania <strong>wzorca przestrzennego</strong> (suburbanizacja), nie listy nazw.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2: Podanie tylko jednej prawidłowości zamiast dwóch.</strong><br>Polecenie wymaga <strong>osobno</strong> prawidłowości dla przyrostu i <strong>osobno</strong> dla ubytku - to dwie różne kategorie, każda warta 1 punkt. Uczeń, który opisze tylko ubytek (np. „ściana wschodnia&quot;), traci 1 punkt. Należy odpowiedzieć na obie części.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3: Mylenie procesów - suburbanizacja ≠ wzrost liczby ludności miast.</strong><br>Wiele osób myśli, że skoro Warszawa jest wielka i bogata, to sama Warszawa (gmina miejska) ma największy przyrost. Tymczasem mapa pokazuje, że same centra wielkich miast mogą mieć stabilizację lub nawet lekki ubytek - wzrost dotyczy <strong>gmin otaczających</strong> te miasta (efekt suburbanizacji).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4: Zbyt ogólna odpowiedź dla ubytku - „wschodnia Polska&quot; to za mało.</strong><br>Klucz akceptuje „obszary peryferyjne&quot; lub „ściana wschodnia i ziemie zachodnie&quot; - czyli odpowiedź musi wskazywać konkretny przestrzenny wzorzec, nie tylko geograficzny kierunek. Samo „wschodnia Polska&quot; jest zbyt nieprecyzyjne, bo nie obejmuje ziem zachodnich i nie wyjaśnia mechanizmu (peryferyjność, bezrobocie).</blockquote>"}]}