Zadanie 22. (0-3)
W tabeli przedstawiono strukturę użytkowania gruntów w wybranych państwach w 2018 r.
Państwo
Udział w %
grunty orne
i uprawy trwałe
łąki
i pastwiska
lasy
pozostałe grunty
Finlandia
7,4
0,1
72,9
19,6
Algieria
3,6
13,8
0,8
81,8
Austria
17,3
21,1
47,2
14,4
Na podstawie: www.cia.gov
Na świecie udział lasów w powierzchni obszarów lądowych wynosi około 30%.
Uzasadnij, że warunki przyrodnicze wywierają wpływ na lesistość obszarów państw
wymienionych w tabeli. W odpowiedzi odnieś się - odpowiednio - do strefowych lub
astrefowych uwarunkowań przyrodniczych.
Finlandia - uwarunkowanie strefowe:
Algieria - uwarunkowanie strefowe:
Austria - uwarunkowanie astrefowe:
22.
0-1-2-
3
MGEP-R0_100
Zadanie 22. (0-3)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna
zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym w skali
lokalnej, regionalnej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce
i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania przyrodniczego […] świata.
o prawidłowościach dotyczących
funkcjonowania środowiska przyrodniczego
[…].
i umiejętności geograficznych w analizie […]
przemian przestrzeni geograficznej.
Poziom rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
XVII.3) Zdający przedstawia główne cechy
środowiska przyrodniczego stref od
równikowej do polarnych.
XVII.5) Zdający wyjaśnia wpływ astrefowych
czynników przyrodniczych na
modyfikowanie zjawisk strefowych na Ziemi.
Poziom podstawowy
I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe
przedstawione w postaci tabel […].
X.4) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie
przestrzenne wskaźnika lesistości na
świecie […].
Zasady oceniania
3 pkt - poprawne odpowiedzi odnoszące się do trzech państw.
2 pkt - poprawne odpowiedzi odnoszące się do dwóch państw.
1 pkt - poprawna odpowiedź odnosząca się do jednego państwa.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Przykładowe odpowiedzi
Finlandia:
i zastępowania ich gruntami ornymi i uprawami trwałymi).
Algieria:
zwrotnikowej przyczynia się do niskiego udziału lasów.
\nAustria:
\nOdpowiedź: Finlandia (lasy 72,9% — wysoka): - położenie w strefie tajgi (lasy iglaste) - klimat umiarkowany chłodny sprzyja roślinności iglastej - zbyt krótki okres wegetacyjny dla wielu upraw (nie skłania do wyrębu) Algieria (lasy 0,8% — bardzo niska): - położenie większości obszaru w strefie zwrotnikowej — pustynie (Sahara) - niskie sumy opadów atmosferycznych - typ lasu (suchy las podzwrotnikowy) — niska wartość gospodarcza Austria (lasy 47,2% — wysoka, astrefowa): - duża górzystość kraju (Alpy) - w niższych piętrach Alp dominują lasy reglowe (modyfikacja astrefowa — piętrowość pionowa)
\nTreść zadania (CKE)
\nZadanie 22. (0–3)
\nW tabeli przedstawiono strukturę użytkowania gruntów w wybranych państwach w 2018 r.
\nNa świecie udział lasów w powierzchni obszarów lądowych wynosi około 30%.
\nUzasadnij, że warunki przyrodnicze wywierają wpływ na lesistość obszarów państw wymienionych w tabeli. W odpowiedzi odnieś się – odpowiednio – do strefowych lub astrefowych uwarunkowań przyrodniczych.
\nCo zrobić?
\nKlucz: strefowe vs astrefowe uwarunkowania:
\nFinlandia (lasy 72,9% — strefowe):
\nAlgieria (lasy 0,8% — strefowe):
\nAustria (lasy 47,2% — astrefowe):
\nKonstrukcja odpowiedzi (3 pkt) — uzasadnij WSZYSTKIE TRZY państwa, każde z odpowiednim typem uwarunkowania (Finlandia + Algieria = strefowe; Austria = astrefowe).
\nPunktacja CKE
\nPo co to umieć
\nLesistość świata (najwyższa → najniższa):
\nCzynniki: klimat (opady + temperatury), wysokość, polityka leśna państwa, gęstość zaludnienia. Polska stara się zwiększyć lesistość do 33% (cel Krajowego Programu Zwiększania Lesistości).
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Finlandia - uwarunkowanie strefowe: Większość Finlandii leży w strefie tajgi (klimat umiarkowany chłodny, typ Dfc/Dfb) - krótki okres wegetacyjny i niskie temperatury sprzyjają lasom iglastym, nie opłaca się wycinać lasów pod uprawy, stąd lesistość aż 72,9%.
\nAlgieria - uwarunkowanie strefowe: Ponad 85% powierzchni Algierii zajmuje Sahara (strefa zwrotnikowa pustynna, klimat BWh) - ekstremalnie niskie opady uniemożliwiają wzrost lasów, stąd lesistość zaledwie 0,8%.
\nAustria - uwarunkowanie astrefowe: Duże zalesienie (47,2%) wynika z górzystości kraju - Alpy zajmują ok. 62% powierzchni Austrii, a w reglu dolnym i górnym naturalnie dominują lasy świerkowe i mieszane, które ze względu na strome stoki trudno zagospodarować rolniczo.
\nZanim przejdziemy do szczegółów - matura wymaga tu rozróżnienia:
\nDane z tabeli: lasy = 72,9% (znacznie powyżej średniej światowej 30%).
\nAnaliza strefowa:
\nFinlandia leży między ok. 60°N a 70°N. Ta szerokość geograficzna wyznacza przynależność do strefy klimatycznej umiarkowanej chłodnej i subarktycznej (Dfc/Dfb), gdzie strefową formacją roślinną jest tajga - borealne lasy iglaste (świerk, sosna, modrzew).
\nDlaczego lasy dominują?
\nWniosek: Wysoka lesistość Finlandii to efekt strefowej przynależności do strefy tajgi - klimat i roślinność strefowa nie pozwalają na ekspansję rolnictwa kosztem lasów.
\nDane z tabeli: lasy = 0,8% (drastycznie poniżej średniej światowej 30%).
\nAnaliza strefowa:
\nAlgieria leży między ok. 19°N a 37°N. Ponad 85% powierzchni kraju zajmuje Sahara - strefa zwrotnikowa pustynna (klimat BWh w klasyfikacji Köppena).
\nDlaczego lasów prawie nie ma?
\nWniosek: Niska lesistość Algierii to bezpośredni skutek strefowego położenia w strefie zwrotnikowej - pustynia Sahara jest efektem strefowości klimatycznej (wyż zwrotnikowy = brak opadów = brak lasów).
\nDane z tabeli: lasy = 47,2% (wyraźnie powyżej średniej europejskiej i światowej).
\nAnaliza astrefowa:
\nAustria leży na 47-49°N - podobnie jak Francja, Węgry, czy Słowacja. W tej samej strefie klimatycznej (umiarkowana ciepła, Cfb/Dfb) lesistość sąsiednich Węgier wynosi ok. 22%, a Francji ok. 31%. Austria jest więc wyjątkiem od strefowości - właśnie to oznacza uwarunkowanie astrefowe.
\nDlaczego Austria jest tak lesista?
\nWniosek: Wysoka lesistość Austrii nie wynika ze strefowości (sąsiednie kraje tej samej strefy klimatycznej mają mniej lasów), lecz z astrefowego czynnika - górskiej rzeźby terenu (Alpy), która sprzyja lasom reglowym i uniemożliwia rolnicze zagospodarowanie stoków.
\nSprawdzamy, czy nasze uzasadnienia są spójne logicznie:
\n| Kraj | Lesistość | Średnia światowa (30%) | Odchylenie | Interpretacja |
| Finlandia | 72,9% | 30% | +42,9 pp | Strefa tajgi - las jako formacja strefowa |
| Algieria | 0,8% | 30% | -29,2 pp | Strefa pustynna - brak wody = brak lasów |
| Austria | 47,2% | 30% | +17,2 pp | Góry (astrefowe) - piętrowe lasy reglowe |
Dodatkowa weryfikacja dla Austrii: Węgry (ta sama szerokość, brak gór) → lesistość ok. 22%. Polska (ta sama strefa klimatyczna, nizinna) → ok. 30%. Austria wyłamuje się z trendu → potwierdza astrefowe wyjaśnienie.
\n📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 3 pkt):\n
- 3 pkt - poprawne, merytoryczne uzasadnienie dla wszystkich trzech państw (Finlandia + Algieria + Austria), każde z właściwym typem uwarunkowania (strefowe / strefowe / astrefowe).
- 2 pkt - poprawne uzasadnienie dla dwóch państw.
- 1 pkt - poprawne uzasadnienie dla jednego państwa.
- 0 pkt - odpowiedź ogólnikowa, błędna lub nieodnosząca się do warunków przyrodniczych.
Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:
- Finlandia: wskazać strefę tajgi LUB klimat umiarkowany chłodny LUB krótki okres wegetacyjny niesprzyjający rolnictwu → lasy naturalne dominują.
- Algieria: wskazać strefę pustynną / zwrotnikową LUB niskie opady / Saharę → warunki nieodpowiednie dla lasów.
- Austria: wskazać górzystość / Alpy / piętrowość roślinną jako czynnik ASTREFOWY - NIE wolno tu pisać o strefie klimatycznej, bo zadanie wymaga astrefowego uzasadnienia.
Akceptowane warianty (klucz CKE):
- Finlandia: "tajga", "klimat subarktyczny", "strefa borealnych lasów iglastych", "zbyt krótki sezon wegetacyjny"
- Algieria: "pustynia Sahara", "strefa zwrotnikowa", "bardzo niskie opady", "klimat BWh / pustynny"
- Austria: "Alpy", "duża górzystość", "lasy reglowe", "strome stoki uniemożliwiają uprawę"
Wykluczone / niewystarczające:
- "Finlandia jest zimna" - zbyt ogólne, bez odwołania do strefy.
- "Algieria jest gorąca" - bez wskazania braku opadów jako przyczyny braku lasów.
- Dla Austrii: odwołanie do strefy klimatycznej (np. "klimat umiarkowany") - klucz wymaga astrefowego, tj. rzeźby terenu.
- Pisanie że Austria ma dużo lasów bo "jest bogata i chroni środowisko" - to nie uwarunkowanie przyrodnicze.
🌍 Klasyfikacja Köppena zastosowana w zadaniu:\n
- Dfc/Dfb (Finlandia) - umiarkowany chłodny/subarktyczny, T_najcieplej 10-15°C, opady całoroczne → tajga.
- BWh (wnętrze Algierii) - gorąca pustynia, P_roczne < 250 mm, niedobór wody → brak lasów.
- Cfb/Dfb (Austria, doliny) - umiarkowany, ale modyfikowany przez Alpy (astrefowo).
🗺️ Strefowość a astrefowość - definicja:\n
- Strefowe = wynikające z położenia względem równika (klimat, roślinność, gleby strefowe).
- Astrefowe = wynikające z czynników niezależnych od strefy: rzeźba (góry), bliskość oceanów zza gór, wulkanizm, tektonika. Góry są klasycznym przykładem - wywołują piętrowość roślinną, która "łamie" strefowość.
🏔️ Piętrowość roślinna Alp (Polska matura):\n
- Do 500 m - lasy liściaste (dąb, buk).
- 500-1200 m - regiel dolny (buk, jodła, klon).
- 1200-1800 m - regiel górny (świerk).
- 1800-2300 m - kosodrzewina.
- Powyżej 2300 m - hale, turnie, lód.
→ Regiel dolny i górny razem pokrywają znaczną część Alp → wysoka lesistość Austrii.
| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie wystarczy |
| "Finlandia jest zimna i mało zaludniona" | Nie wskazuje strefy klimatycznej ani formacji roślinnej - zbyt ogólne, zero geografii |
| "Algieria jest gorąca" | Nie odwołuje się do opadów / braku wody jako przyczyny braku lasów - klucz wymaga mechanizmu |
| "Austria chroni przyrodę, ma parki narodowe" | To czynnik antropogeniczny / polityczny, NIE przyrodniczy - temat mówi o warunkach przyrodniczych |
| "Austria leży w strefie umiarkowanej jak Polska" | Strefowe uzasadnienie dla pytania o uwarunkowanie astrefowe - błąd formalny, 0 pkt za Austrię |
| Mylenie strefowe/astrefowe (np. "góry to strefa klimatyczna") | Góry są astrefowe - ich istnienie nie wynika z szerokości geograficznej |
⚠️ Uwaga 1: Zadanie NARZUCA podział: Finlandia i Algieria = strefowe, Austria = astrefowe. Jeśli dla Austrii napiszesz uzasadnienie strefowe (np. "klimat umiarkowany"), dostaniesz 0 punktów za to państwo - nawet jeśli treść jest poprawna. Format zadania jest wiążący.\n
⚠️ Uwaga 2: "Strefowe" NIE znaczy "klimatyczne w ogóle" - znaczy "wynikające z szerokości geograficznej". Góry też mają swój klimat, ale on wynika z rzeźby terenu (astrefowo), nie z położenia na danej szerokości.\n
⚠️ Uwaga 3: Dla Algierii łatwo pisać o gorącym klimacie i zapomnieć o braku opadów jako kluczowej przyczynie braku lasów. Las nie wymaga tylko ciepła - wymaga wody. Sama temperatura nie zabija lasu, deficyt wody tak. Klucz CKE wyraźnie wskazuje "niskie sumy opadów niesprzyjające występowaniu lasów"."}]}