{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-1)\nW których krajach pozyskiwanie gruntów pod uprawę palmy oleistej jest jedną\nz głównych przyczyn wylesiania? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Oman i Jemen.\nB. Indonezja i Malezja.\nC. Pakistan i Afganistan.\nD. Japonia i Korea Południowa.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 24. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXVIII.4) Zdający wskazuje […] regiony\nwystępowania geozagrożeń […].\nXVIII.7) Zdający dyskutuje na temat […]\ndeforestracji […].\nPoziom podstawowy\nX.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny\ngłównych upraw […] na świecie.\nXIII.3) Zdający analizuje na przykładach ze\nświata […] wpływ działalności rolniczej,\nw tym monokultury rolnej […] na\nśrodowisko.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nB","solution":"Odpowiedź: **B. Indonezja i Malezja** — łącznie produkują ponad 85% światowego oleju palmowego; ekspansja plantacji na koszt lasów równikowych (m.in. Borneo, Sumatra).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 24. (0–1)\n\nW których krajach pozyskiwanie gruntów pod uprawę palmy oleistej jest jedną z głównych przyczyn wylesiania? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\n\n- A. Oman i Jemen.\n- B. Indonezja i Malezja. ✓\n- C. Pakistan i Afganistan.\n- D. Japonia i Korea Południowa.\n\nCo zrobić?\n\nPalma oleista (Elaeis guineensis):\n- Wymaga klimatu równikowego (wysokie temp., bujne opady).\n- Plantacje rozwijają się głównie w strefie równikowej Azji.\n- Indonezja i Malezja produkują razem ~85% światowego oleju palmowego.\n\nMechanizm wylesiania:\n- Plantacje palmy zajmują wilgotne tropikalne lasy równikowe.\n- W Sumatrze, Borneo, Malezji — gigantyczna deforestacja od lat 1990.\n- Konsekwencje: utrata bioróżnorodności (orangutany, tygrysy), emisje CO₂, pożary torfowisk.\n\nEliminuj opcje:\n- A. Oman i Jemen — klimat pustynny, brak warunków dla palmy.\n- C. Pakistan, Afganistan — klimat suchy, brak palmy.\n- D. Japonia, Korea Płd. — strefa umiarkowana, brak palmy.\n\nPozostaje B.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nGłówne przyczyny wylesiania na świecie:\n- Ameryka Płd. (Amazonia): hodowla bydła, plantacje soi.\n- Azja Płd.-Wsch. (Indonezja, Malezja): palma oleista.\n- Afryka Centralna: rolnictwo żarowo-przeleceniowe, eksploatacja drewna.\n- Globalnie: urbanizacja, ekspansja rolnictwa.\n\nOlej palmowy jest w &gt;50% produktów w supermarketach (kosmetyki, słodycze, biopaliwa). To czyni go centralnym surowcem ekologicznych dylematów XXI w.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"deforestacja, palma oleista, Azja Płd-Wsch","page_from":28,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24. (0-1)<br>W których krajach pozyskiwanie gruntów pod uprawę palmy oleistej jest jedną<br>z głównych przyczyn wylesiania? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>A. Oman i Jemen.<br>B. Indonezja i Malezja.<br>C. Pakistan i Afganistan.<br>D. Japonia i Korea Południowa.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 24. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali […]<br>regionalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania […] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XVIII.4) Zdający wskazuje […] regiony<br>występowania geozagrożeń […].<br>XVIII.7) Zdający dyskutuje na temat […]<br>deforestracji […].<br>Poziom podstawowy<br>X.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny<br>głównych upraw […] na świecie.<br>XIII.3) Zdający analizuje na przykładach ze<br>świata […] wpływ działalności rolniczej,<br>w tym monokultury rolnej […] na<br>środowisko.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>B</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>B. Indonezja i Malezja</strong> — łącznie produkują ponad 85% światowego oleju palmowego; ekspansja plantacji na koszt lasów równikowych (m.in. Borneo, Sumatra).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 24. (0–1)</p>\n<p>W których krajach pozyskiwanie gruntów pod uprawę palmy oleistej jest jedną z głównych przyczyn wylesiania? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.</p>\n<ul><li>A. Oman i Jemen.</li><li>B. Indonezja i Malezja. ✓</li><li>C. Pakistan i Afganistan.</li><li>D. Japonia i Korea Południowa.</li></ul>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Palma oleista (Elaeis guineensis):</p>\n<ul><li>Wymaga klimatu równikowego (wysokie temp., bujne opady).</li><li>Plantacje rozwijają się głównie w strefie równikowej Azji.</li><li>Indonezja i Malezja produkują razem ~85% światowego oleju palmowego.</li></ul>\n<p>Mechanizm wylesiania:</p>\n<ul><li>Plantacje palmy zajmują wilgotne tropikalne lasy równikowe.</li><li>W Sumatrze, Borneo, Malezji — gigantyczna deforestacja od lat 1990.</li><li>Konsekwencje: utrata bioróżnorodności (orangutany, tygrysy), emisje CO₂, pożary torfowisk.</li></ul>\n<p>Eliminuj opcje:</p>\n<ul><li>A. Oman i Jemen — klimat pustynny, brak warunków dla palmy.</li><li>C. Pakistan, Afganistan — klimat suchy, brak palmy.</li><li>D. Japonia, Korea Płd. — strefa umiarkowana, brak palmy.</li></ul>\n<p>Pozostaje B.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — poprawna odpowiedź.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Główne przyczyny wylesiania na świecie:</p>\n<ul><li>Ameryka Płd. (Amazonia): hodowla bydła, plantacje soi.</li><li>Azja Płd.-Wsch. (Indonezja, Malezja): palma oleista.</li><li>Afryka Centralna: rolnictwo żarowo-przeleceniowe, eksploatacja drewna.</li><li>Globalnie: urbanizacja, ekspansja rolnictwa.</li></ul>\n<p>Olej palmowy jest w &amp;gt;50% produktów w supermarketach (kosmetyki, słodycze, biopaliwa). To czyni go centralnym surowcem ekologicznych dylematów XXI w.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. Indonezja i Malezja</strong> - oba kraje należą do strefy tropikalnej Azji Południowo-Wschodniej, gdzie palma oleista jest uprawiana na masową skalę, a wykarczowanie lasów deszczowych pod plantacje to jeden z głównych problemów środowiskowych regionu.</p>\n<h4>Sposób 1 - Znajomość geografii rolnictwa tropikalnego</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to jest palma oleista i gdzie rośnie?</strong></p>\n<p>Palma oleista (<em>Elaeis guineensis</em>) to roślina uprawna strefy <strong>równikowej i podrównikowej</strong> - potrzebuje:</p>\n<ul><li>temperatury powyżej 24-26 °C przez cały rok,</li><li>bardzo wysokich opadów (1 500-3 000 mm rocznie),</li><li>nasłonecznienia i wysokiej wilgotności.</li></ul>\n<p>Oznacza to, że uprawy palm oleistych są możliwe <strong>tylko w wąskim pasie wokół równika</strong> - w dorzeczach wielkich rzek tropikalnych i na nizinach porośniętych lasem deszczowym.</p>\n<p><strong>Krok 2: Które kraje dominują w światowej produkcji oleju palmowego?</strong></p>\n<p>Dwa kraje odpowiadają łącznie za ponad <strong>80-85% światowej produkcji oleju palmowego</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Indonezja</strong> (~55-60% produkcji światowej) - wyspy Sumatra, Borneo (Kalimantan), Papua.</li><li><strong>Malezja</strong> (~25-30% produkcji) - Półwysep Malajski, Sabah i Sarawak na Borneo.</li></ul>\n<p>To właśnie ekspansja plantacji palm oleistych kosztem tropikalnych lasów deszczowych jest <strong>jedną z głównych przyczyn wylesiania w Indonezji i Malezji</strong> - las jest palony lub wycinany, by uzyskać grunt pod monokultury.</p>\n<p><strong>Krok 3: Eliminacja pozostałych odpowiedzi</strong></p>\n<ul><li>Oman i Jemen - kraje Półwyspu Arabskiego, klimat <strong>gorący i suchy (BWh)</strong>, brak warunków dla palmy oleistej.</li><li>Pakistan i Afganistan - klimat <strong>stepowy i suchy kontynentalny</strong>, brak tropikalnych lasów deszczowych.</li><li>Japonia i Korea Południowa - klimat <strong>umiarkowany morski i monsunowy</strong>, za zimne zimy, brak plantacji palm; oba kraje mają zaawansowane gospodarki, które importują olej palmowy.</li></ul>\n<p><strong>Odpowiedź: B</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez skalę wylesiania i kontekst środowiskowy</h4>\n<p>Palma oleista jest jedną z <strong>najbardziej dochodowych roślin olejowych na świecie</strong> - 1 ha plantacji daje kilkakrotnie więcej oleju niż 1 ha soi czy rzepaku. To tworzy ogromną presję ekonomiczną na wycinkę lasów.</p>\n<p><strong>Geograficzne punkty weryfikacyjne:</strong></p>\n<ul><li>Borneo (Kalimantan/Malezja + Indonezja) należy do obszarów o <strong>najszybszym tempie deforestacji na Ziemi</strong>.</li><li>Organizacje takie jak WWF, Greenpeace i Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) działają właśnie w tym regionie.</li><li>W klimatogramach dla <strong>Kuala Lumpur</strong> (Malezja) czy <strong>Medanu</strong> (Sumatra, Indonezja) widać typowy klimat <strong>Af</strong> - opady przez cały rok, temperatury &gt;24 °C - idealne warunki dla palmy.</li></ul>\n<p>Zarówno podejście przez znajomość regionu, jak i analiza klimatyczna prowadzi do tej samej odpowiedzi: <strong>B</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczono odpowiedź <strong>B</strong> (Indonezja i Malezja).<br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczono inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> wyłącznie odpowiedź B - zadanie zamknięte, brak wariantów częściowych.<br>- <strong>Wykluczone:</strong> każda inna litera, nawet z poprawnym uzasadnieniem słownym.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje (jeśli używane)</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z <strong>geografii rolnictwa</strong> (dział: uprawy strefy tropikalnej) oraz <strong>regionalna geografia Azji</strong>.</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Rozmieszczenie upraw palmy oleistej</strong>: strefa <strong>równikowa i podrównikowa</strong> (klima Af/Am wg Köppena), głównie Azja Południowo-Wschodnia (Indonezja, Malezja), Afryka Zachodnia (Nigeria, Kamerun) i Ameryka Łacińska (Kolumbia). Dominacja rynkowa: Indonezja + Malezja = ~85% produkcji światowej.</blockquote>\n<blockquote>🌿 <strong>Deforestacja tropikalna</strong>: Indonezja i Malezja tracą lasy deszczowe m.in. na skutek ekspansji palm oleistych, hodowli bydła (mniejsza skala) i górnictwa. Indonezja przez lata zajmowała czołowe miejsca w rankingach krajów o najwyższym tempie wylesiania.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| A | Oman i Jemen | Klimat gorący i suchy (BWh - pustynny), brak opadów tropikalnych; nie ma lasów deszczowych ani warunków dla palmy oleistej |<br>| C | Pakistan i Afganistan | Klimat kontynentalny, stepowy i górski; rolnictwo oparte na pszenicy, ryżu i bawełnie; palm oleistych nie uprawia się w tej strefie |<br>| D | Japonia i Korea Południowa | Klimat umiarkowany z mroźnymi zimami; oba kraje są silnie zindustrializowane i zalesione (lasy iglaste/mieszane), nie tropikalne; importują olej palmowy, ale go nie produkują |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Palma oleista pochodzi z Afryki Zachodniej - Nigeria jest jej ojczyzną. Część uczniów myśli, że Afryka to jedyny region upraw. Tymczasem <strong>centrum produkcji palmowej przeniosło się do Azji Południowo-Wschodniej</strong> w XX wieku i dziś Indonezja oraz Malezja dominują globalnie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić palmy oleistej z palmą kokosową (Filipiny, Indonezja) ani z drzewem oliwnym (basen Morza Śródziemnego). Olej palmowy pochodzi wyłącznie z <em>Elaeis guineensis</em> - tropikalnej palmy nizinnej wymagającej klimatu Af/Am.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Japonia i Korea Południowa to kraje <strong>importujące</strong> olej palmowy (do produkcji żywności, kosmetyków, biopaliw) - nie mylić importera z producentem.</blockquote>"}]}