{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.\nNa fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2\nprzedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.\n1\nNa podstawie: www.national-geographic.com\n2\nNa podstawie: www.content.satimagingcorp.com","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **26.1.** Pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej sprzyjające zakładaniu gospodarstw rolnych na pustyni: - **nadwyżki finansowe z eksportu ropy naftowej** → pokrycie kosztów stałego nawadniania, zakup sprzętu (pivoty), eksploatacja wód podziemnych, zatrudnienie specjalistów; - **wysokie PKB/mieszk.** sprzyja inwestycjom w technologie (odsalanie wody morskiej, nawadnianie kropelkowe); - wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność; - niska cena energii umożliwia opłacalność pomp; - niska politycznie wymuszona dążność do **samowystarczalności żywnościowej**. **26.2.** Nawadnianie pustyń → **nadmierne wykorzystanie wód podziemnych** (kopalnych) → **lej depresyjny / spadek poziomu zwierciadła**; nawadnianie wodą zasoloną → **zasolenie gleb** → grunty stają się nieużyteczne dla rolnictwa.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 26.\n\nNa fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2 przedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.\n\nZadanie 26.1. (0–1)\n\nWyjaśnij, dlaczego warunki pozaprzyrodnicze Arabii Saudyjskiej przyczyniły się do zakładania gospodarstw rolnych, takich jak przedstawione powyżej.\n\nZadanie 26.2. (0–1)\n\nW niektórych gospodarstwach rolnych, przedstawionych na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2, po krótkim okresie ich funkcjonowania zaprzestano uprawy roślin.\n\nWyjaśnij, dlaczego w niektórych gospodarstwach rolnych – takich jak przedstawione na zdjęciu satelitarnym – zaprzestano uprawy roślin. Odnieś się do związku przedstawionego sposobu prowadzenia gospodarki rolnej z hydrosferą.\n\nCo zrobić?\n\n26.1. — pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej\n\nCo znaczy \"pozaprzyrodnicze\"? Wszystkie warunki inne niż klimat, gleby, rzeźba, woda — czyli społeczno-gospodarcze, polityczne, technologiczne, ekonomiczne.\n\nCzynniki sprzyjające Arabii Saudyjskiej:\n- Bogactwo finansowe z eksportu ropy naftowej → możliwość finansowania kosztownego nawadniania.\n- Wysokie PKB/mieszk. → inwestycje w technologie (odsalanie, pivoty, nawadnianie kropelkowe).\n- Wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność.\n- Niska cena energii w kraju ropy → opłacalność pomp i transportu wody.\n- Dążenie do samowystarczalności żywnościowej ze względu na niestabilność regionu (sankcje, blokady).\n- Subsydia rządowe dla rolnictwa.\n\n26.2. — dlaczego zaprzestano uprawy\n\nMechanizm degradacji związany z hydrosferą:\n\n1. Nawadnianie wodami podziemnymi (głównie kopalnymi z aquiferów).\n2. Nadmierne pobieranie → spadek zwierciadła wód → lej depresyjny.\n3. Wzrost kosztów pompowania (z większej głębokości).\n4. Zasolenie gleb — woda słona z głębi + parowanie = sól zostaje na powierzchni.\n5. Po pewnym czasie: gleby zasolone, niemożliwe dla upraw → opuszczenie pól.\n\nKonstrukcja odpowiedzi: musi się wyraźnie odnosić do hydrosfery (woda podziemna, jej wyczerpywanie, zasolenie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 26.1: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.\n- 26.2: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie z odniesieniem do hydrosfery.\n\nPo co to umieć\n\nNawadnianie pustyń — globalne zjawisko z dwiema stronami:\n- Pozytywna: sztuczne plantacje pszenicy, lucerny, warzyw na Saharze (Egipt, Libia), Bliskim Wschodzie, w Australii.\n- Negatywna: wyczerpywanie wód kopalnych (np. Wody Wielkiego Manmade Riveru w Libii — wystarczą na 50-100 lat), zasolenie gleb (Aralskie pustkowia po wysuszeniu Morza Aralskiego), utrata ekosystemów.\n\nTo klasyczny dylemat zrównoważonego rozwoju: krótkoterminowe zyski rolne vs długoterminowa degradacja zasobów.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":"nawadnianie pustyń, Arabia Saudyjska, zrównoważony rozwój","page_from":30,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 26.<br>Na fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2<br>przedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.<br>1<br>Na podstawie: www.national-geographic.com<br>2<br>Na podstawie: www.content.satimagingcorp.com</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>26.1.</strong> Pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej sprzyjające zakładaniu gospodarstw rolnych na pustyni: - <strong>nadwyżki finansowe z eksportu ropy naftowej</strong> → pokrycie kosztów stałego nawadniania, zakup sprzętu (pivoty), eksploatacja wód podziemnych, zatrudnienie specjalistów; - <strong>wysokie PKB/mieszk.</strong> sprzyja inwestycjom w technologie (odsalanie wody morskiej, nawadnianie kropelkowe); - wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność; - niska cena energii umożliwia opłacalność pomp; - niska politycznie wymuszona dążność do <strong>samowystarczalności żywnościowej</strong>. <strong>26.2.</strong> Nawadnianie pustyń → <strong>nadmierne wykorzystanie wód podziemnych</strong> (kopalnych) → <strong>lej depresyjny / spadek poziomu zwierciadła</strong>; nawadnianie wodą zasoloną → <strong>zasolenie gleb</strong> → grunty stają się nieużyteczne dla rolnictwa.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 26.</p>\n<p>Na fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2 przedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.</p>\n<p>Zadanie 26.1. (0–1)</p>\n<p>Wyjaśnij, dlaczego warunki pozaprzyrodnicze Arabii Saudyjskiej przyczyniły się do zakładania gospodarstw rolnych, takich jak przedstawione powyżej.</p>\n<p>Zadanie 26.2. (0–1)</p>\n<p>W niektórych gospodarstwach rolnych, przedstawionych na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2, po krótkim okresie ich funkcjonowania zaprzestano uprawy roślin.</p>\n<p>Wyjaśnij, dlaczego w niektórych gospodarstwach rolnych – takich jak przedstawione na zdjęciu satelitarnym – zaprzestano uprawy roślin. Odnieś się do związku przedstawionego sposobu prowadzenia gospodarki rolnej z hydrosferą.</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>26.1. — pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej</p>\n<p>Co znaczy &quot;pozaprzyrodnicze&quot;? Wszystkie warunki inne niż klimat, gleby, rzeźba, woda — czyli społeczno-gospodarcze, polityczne, technologiczne, ekonomiczne.</p>\n<p>Czynniki sprzyjające Arabii Saudyjskiej:</p>\n<ul><li>Bogactwo finansowe z eksportu ropy naftowej → możliwość finansowania kosztownego nawadniania.</li><li>Wysokie PKB/mieszk. → inwestycje w technologie (odsalanie, pivoty, nawadnianie kropelkowe).</li><li>Wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność.</li><li>Niska cena energii w kraju ropy → opłacalność pomp i transportu wody.</li><li>Dążenie do samowystarczalności żywnościowej ze względu na niestabilność regionu (sankcje, blokady).</li><li>Subsydia rządowe dla rolnictwa.</li></ul>\n<p>26.2. — dlaczego zaprzestano uprawy</p>\n<p>Mechanizm degradacji związany z hydrosferą:</p>\n<ol><li>Nawadnianie wodami podziemnymi (głównie kopalnymi z aquiferów).</li><li>Nadmierne pobieranie → spadek zwierciadła wód → lej depresyjny.</li><li>Wzrost kosztów pompowania (z większej głębokości).</li><li>Zasolenie gleb — woda słona z głębi + parowanie = sól zostaje na powierzchni.</li><li>Po pewnym czasie: gleby zasolone, niemożliwe dla upraw → opuszczenie pól.</li></ol>\n<p>Konstrukcja odpowiedzi: musi się wyraźnie odnosić do hydrosfery (woda podziemna, jej wyczerpywanie, zasolenie).</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>26.1: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.</li><li>26.2: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie z odniesieniem do hydrosfery.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Nawadnianie pustyń — globalne zjawisko z dwiema stronami:</p>\n<ul><li>Pozytywna: sztuczne plantacje pszenicy, lucerny, warzyw na Saharze (Egipt, Libia), Bliskim Wschodzie, w Australii.</li><li>Negatywna: wyczerpywanie wód kopalnych (np. Wody Wielkiego Manmade Riveru w Libii — wystarczą na 50-100 lat), zasolenie gleb (Aralskie pustkowia po wysuszeniu Morza Aralskiego), utrata ekosystemów.</li></ul>\n<p>To klasyczny dylemat zrównoważonego rozwoju: krótkoterminowe zyski rolne vs długoterminowa degradacja zasobów.</p>"}]}