{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje o lokalizacji hutnictwa żelaza są prawdziwe. Zaznacz P,\njeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nMiejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa\nżelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.\nP\nF\n2.\nHuta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem\nlokalizacji przymusowej obok miejsca eksploatacji rud żelaza w tym\nsamym okręgu przemysłowym.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nkrajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXI.1) Zdający […] wyjaśnia zmiany\nznaczenia […] czynników [lokalizacji]\nw procesie rozwoju cywilizacyjnego.\nPoziom podstawowy\nXI.1) Zdający wyjaśnia zmieniającą się rolę\nczynników lokalizacji przemysłu oraz ich\nwpływ na rozmieszczenie i rozwój\nwybranych jego działów.\nXIX.2) Zdający wyjaśnia związki między\nwystępowaniem surowców mineralnych\na kierunkami rozwoju przemysłu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nPF","solution":"Odpowiedź: **PF** 1. **P** — Staropolski OP (rejon Skarżyska-Kamiennej, Końskich, Ostrowca Św.) miał historyczną bazę surowcową: rudy żelaza w Górach Świętokrzyskich, wapień (topnik) z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, węgiel drzewny → wczesna lokalizacja hutnictwa. 2. **F** — Huta w Krakowie (Nowa Huta) NIE jest klasycznym przykładem lokalizacji \"przymusowej\" wokół eksploatacji rud żelaza w samym okręgu. Huta wybudowana ze względów **politycznych** (zatrudnienie + równowaga społeczna w katolickim Krakowie), a rudę importowano z ZSRR (Krzywy Róg) → wytypowanie przez wymóg dostępu do **wody (Wisła)** i transportu kolejowego (nie z lokalnych rud).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 28. (0–1)\n\nOceń, czy poniższe informacje o lokalizacji hutnictwa żelaza są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Miejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa żelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. | P / F\n2. | Huta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem lokalizacji przymusowej do miejsca eksploatacji rud żelaza w tym samym okręgu przemysłowym. | P / F\n\nCo zrobić?\n\nZdanie 1: Staropolski Okręg Przemysłowy + lokalna baza surowcowa:\n- Staropolski OP (Skarżysko-Kamienna, Końskie, Ostrowiec Świętokrzyski) miał historyczne wydobycie rud żelaza w Górach Świętokrzyskich.\n- Plus węgiel drzewny (lokalne lasy) i wapień topnikowy (z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej).\n- Hutnictwo rozwijało się tam od średniowiecza, klasyczna lokalizacja związana z surowcem.\n\nZdanie 1: PRAWDA.\n\nZdanie 2: Huta Kraków + lokalna ruda żelaza:\n- Huta im. Lenina / Nowa Huta (1949-1954) zbudowana NIE w pobliżu rudy żelaza.\n- Lokalizacja Krakowa była decyzją polityczną PRL — zatrudnienie + osłabienie \"katolickiego, antykomunistycznego\" Krakowa.\n- Surowce dostarczano:\n- Ruda żelaza — z Krzywego Rogu (ZSRR, dziś Ukraina) koleją.\n- Węgiel koksowy — z Górnego Śląska.\n- Woda (kluczowa!) — z Wisły.\n\nLokalizacja oparta na transporcie + wodzie + decyzji politycznej, NIE na lokalnych rudach.\n\nZdanie 2: FAŁSZ.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n\nPo co to umieć\n\nCzynniki lokalizacji hutnictwa żelaza (historia):\n- Tradycyjne (XIX w.): obok rud + węgla koksowego (Górny Śląsk, Zagłębie Ruhry).\n- XX w.: dodano dostęp do wody i transportu (porty, koleje).\n- Współcześnie: huty często przy portach importowych (Tubarão w Brazylii, Pohang w Korei) — surowce z dowolnego kąta świata.\n\nStaropolski OP to klasyk lokalizacji wczesnoindustrialnej (XVII-XIX w.). Dziś już nie działa — zastąpiony nowoczesnymi hutami w Krakowie i Częstochowie.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":"hutnictwo żelaza, Staropolski Okręg Przemysłowy, Kraków","page_from":32,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 28. (0-1)
Oceń, czy poniższe informacje o lokalizacji hutnictwa żelaza są prawdziwe. Zaznacz P,
jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.
1.
Miejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa
żelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.
P
F
2.
Huta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem
lokalizacji przymusowej obok miejsca eksploatacji rud żelaza w tym
samym okręgu przemysłowym.
P
F

","answer_text_html":"

Zadanie 28. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym w skali […]
krajowej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-
-gospodarczego […] świata.

\n
  1. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy
\n

i umiejętności geograficznych w analizie
i ocenie przemian przestrzeni geograficznej.
Poziom rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
XI.1) Zdający […] wyjaśnia zmiany
znaczenia […] czynników [lokalizacji]
w procesie rozwoju cywilizacyjnego.
Poziom podstawowy
XI.1) Zdający wyjaśnia zmieniającą się rolę
czynników lokalizacji przemysłu oraz ich
wpływ na rozmieszczenie i rozwój
wybranych jego działów.
XIX.2) Zdający wyjaśnia związki między
występowaniem surowców mineralnych
a kierunkami rozwoju przemysłu […].
Zasady oceniania
1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Rozwiązanie
PF

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: PF 1. P — Staropolski OP (rejon Skarżyska-Kamiennej, Końskich, Ostrowca Św.) miał historyczną bazę surowcową: rudy żelaza w Górach Świętokrzyskich, wapień (topnik) z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, węgiel drzewny → wczesna lokalizacja hutnictwa. 2. F — Huta w Krakowie (Nowa Huta) NIE jest klasycznym przykładem lokalizacji "przymusowej" wokół eksploatacji rud żelaza w samym okręgu. Huta wybudowana ze względów politycznych (zatrudnienie + równowaga społeczna w katolickim Krakowie), a rudę importowano z ZSRR (Krzywy Róg) → wytypowanie przez wymóg dostępu do wody (Wisła) i transportu kolejowego (nie z lokalnych rud).

\n

Treść zadania (CKE)

\n

Zadanie 28. (0–1)

\n

Oceń, czy poniższe informacje o lokalizacji hutnictwa żelaza są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.

\n

Nr | Zdanie | Ocena

\n
  1. | Miejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa żelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. | P / F
  2. | Huta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem lokalizacji przymusowej do miejsca eksploatacji rud żelaza w tym samym okręgu przemysłowym. | P / F
\n

Co zrobić?

\n

Zdanie 1: Staropolski Okręg Przemysłowy + lokalna baza surowcowa:

\n\n

Zdanie 1: PRAWDA.

\n

Zdanie 2: Huta Kraków + lokalna ruda żelaza:

\n\n

Lokalizacja oparta na transporcie + wodzie + decyzji politycznej, NIE na lokalnych rudach.

\n

Zdanie 2: FAŁSZ.

\n

Punktacja CKE

\n\n

Po co to umieć

\n

Czynniki lokalizacji hutnictwa żelaza (historia):

\n\n

Staropolski OP to klasyk lokalizacji wczesnoindustrialnej (XVII-XIX w.). Dziś już nie działa — zastąpiony nowoczesnymi hutami w Krakowie i Częstochowie.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. Miejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa żelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. | P |
| 2. Huta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem lokalizacji przymusowej obok miejsca eksploatacji rud żelaza w tym samym okręgu przemysłowym. | F |

\n

Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia przez pryzmat historii hutnictwa w Polsce

\n

Stwierdzenie 1 - PRAWDA

\n

Staropolski Okręg Przemysłowy (SOP) to jeden z najstarszych okręgów przemysłowych w Polsce, rozwinięty na obszarze Gór Świętokrzyskich (okolice Ostrowca Świętokrzyskiego, Starachowic, Skarżyska-Kamiennej). Jego geneza sięga XVI-XVII wieku, kiedy hutnictwo żelaza rozwinęło się tu właśnie dzięki:

\n\n

To klasyczny przykład lokalizacji surowcowej (blisko bazy surowcowej) - stwierdzenie 1 jest prawdziwe.

\n

Stwierdzenie 2 - FAŁSZ

\n

Chodzi o Hutę im. Sendzimira w Nowej Hucie (obecnie ArcelorMittal Poland), budowaną od 1949 roku. Kilka rzeczy jest błędnych w tym stwierdzeniu:

\n
  1. Nowa Huta NIE leży w Staropolskim Okręgu Przemysłowym. SOP to okolice Kielc i Gór Świętokrzyskich; Nowa Huta to dzielnica Krakowa - to Krakowski Okręg Przemysłowy (Małopolska).
\n
  1. Huta NIE powstała obok złóż rud żelaza. Rudy żelaza dostarczano z odległej Ukrainy (Krzywy Róg), koks - z Górnego Śląska. W okolicach Krakowa nie ma eksploatacji rud żelaza.
\n
  1. Nowa Huta jest rzeczywiście przykładem lokalizacji przymusowej, ale z zupełnie innego powodu - polityczno-ideologicznego: komunistyczna władza chciała stworzyć wielkoprzemysłowe miasto robotnicze w sąsiedztwie "burżuazyjnego" Krakowa. Lokalizacja była sprzeczna z kryteriami ekonomicznymi (brak surowców na miejscu), a nie dlatego, że „obok były złoża".
\n

Stwierdzenie 2 jest fałszywe - łączy dwie odrębne rzeczy (lokalizację przymusową i bliskość złóż) oraz myli okręg przemysłowy.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędnej części zdania

\n

Stwierdzenie 2 zawiera kilka danych do sprawdzenia:

\n

| Element stwierdzenia | Prawda czy fałsz? |
| Huta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej | ✅ TAK - Nowa Huta, budowa od 1949 |
| Lokalizacja przymusowa | ✅ TAK - klasyczny przykład w podręcznikach |
| Obok miejsca eksploatacji rud żelaza | ❌ NIE - rudy z Ukrainy, brak lokalnych złóż |
| W tym samym okręgu przemysłowym (co złoża) | ❌ NIE - Nowa Huta ≠ SOP |

\n

Wystarczy jedna błędna część, by całe stwierdzenie było fałszywe - tu są dwie.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 28, max 1 pkt):
- 1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi (P i F jednocześnie).
- 0 pkt - jedna lub obie odpowiedzi błędne.

Brak punktów częściowych - albo oba poprawnie, albo 0.
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - opiera się wyłącznie na wiedzy geograficzno-historycznej z działu geografia ekonomiczna Polski.

\n
🏭 Staropolski Okręg Przemysłowy: jeden z najstarszych w Polsce, oparty na lokalnych rudach żelaza i węglu drzewnym. Główne ośrodki: Ostrowiec Świętokrzyski, Starachowice, Skarżysko-Kamienna, Kielce. Przykład lokalizacji surowcowej.

🏭 Nowa Huta (Kraków): huta wybudowana 1949-1954 z powodów politycznych (ideologicznych), daleko od bazy surowcowej. Rudy żelaza z Krzywego Rogu (Ukraina), koks z Górnego Śląska. Przykład lokalizacji przymusowej (niezgodnej z logiką ekonomiczną).
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędna odpowiedź | Na czym polega błąd |
| Stwierdzenie 1 = F | Uczeń nie zna historii SOP i nie wie, że hutnictwo świętokrzyskie rozwinęło się właśnie NA BAZIE lokalnych rud żelaza już w XVI w. |
| Stwierdzenie 2 = P | Uczeń wie, że Nowa Huta = lokalizacja przymusowa (to prawda), ale nie sprawdza drugiej części zdania - błędnego twierdzenia o "rudach żelaza w tym samym okręgu". |
| Mylenie SOP z GOP | Górniczy Okręg Przemysłowy (GOP) to Górny Śląsk (węgiel); SOP to Góry Świętokrzyskie (ruda żelaza + żelazo tradycyjne). Częsta pomyłka. |

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga 1: "Lokalizacja przymusowa" = lokalizacja WBREW ekonomice (polityczna decyzja). Nowa Huta jest jej przykładem, ale NIE dlatego że leżała blisko rud - wręcz przeciwnie, była od nich daleko.
\n
⚠️ Uwaga 2: Nie mylić okręgów - Kraków to Małopolska / Krakowski Okręg Przemysłowy, a nie Staropolski Okręg Przemysłowy (Świętokrzyskie). Stwierdzenie 2 sugeruje, że Nowa Huta jest w tym samym okręgu co złoża rud - to geografi cznie niemożliwe.
\n
⚠️ Uwaga 3: W zadaniach P/F - czytaj KAŻDĄ część złożonego zdania osobno. Zdanie może być w połowie prawdziwe, ale jako całość - fałszywe (jak tutaj stwierdzenie 2).
"}]}