{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/29.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"29.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29.2. (0-2)\nPodaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania\nkolei w państwach europejskich, przedstawione w źródle 2. na stronie 33. Uzasadnij\nwpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.\nCzynnik:\nUzasadnienie:\nCzynnik:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego [ ].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXIII.2) Zdający identyfikuje przyczyny […]\nspołeczne [i] gospodarcze […] dysproporcji\nrozwoju regionów świata i państw […].\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe […].\nXII.1) Zdający charakteryzuje zróżnicowanie\nsektora usługowego.\nXII.3) Zdający […] charakteryzuje\nuwarunkowania […] rozwoju [rodzajów\ntransportu] w wybranych państwach świata\n[…].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne czynniki wraz z uzasadnieniem wpływu każdego z nich.\n1 pkt - poprawny czynnik wraz z uzasadnieniem jego wpływu.\nalbo\n- dwa poprawne czynniki bez uzasadnienia.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nCzynnik: Gęstość sieci kolejowej\nUzasadnienie: Im gęstsza sieć kolejowa, tym transport kolejowy w szerszym zakresie\ndociera do mieszkańców małych miasteczek i wsi, co podnosi przeciętną liczbę pasażerów\nkorzystających z kolei.\nCzynnik: Stan taboru kolejowego (komfort jazdy)\nUzasadnienie: Wyższy komfort jazdy jest zachętą do rezygnacji z samochodów na rzecz\nkolei, zwłaszcza w przypadku dojazdów do pracy.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nCzynnik: Wartość PKB/1 mieszkańca\nUzasadnienie: W krajach bogatych nakłady na transport kolejowy są wysokie, dzięki czemu\nstaje się możliwy ich dynamiczny rozwój i zwiększenie częstotliwości połączeń.\nCzynnik: Wartość nakładów na transport kolejowy\nUzasadnienie: Wysokie nakłady na transport kolejowy umożliwiają budowę tuneli i wiaduktów\nułatwiających eksploatację linii kolejowej na obszarach o dużym nachyleniu terenu.\nCzynnik: Powierzchnia kraju\nUzasadnienie: W krajach o małej powierzchni funkcjonowanie linii kolejowej może być\nnieopłacalne.","solution":"Dwa z czynników: - **gęstość sieci kolejowej** (im większa, tym wyższy wskaźnik) - **stan taboru / komfort jazdy** (modernizacja zachęca do przesiadki z samochodu) - **PKB/mieszkańca** (bogate państwa inwestują w infrastrukturę) - **wartość nakładów** na transport kolejowy (możliwość budowy tuneli, wiaduktów) - **powierzchnia kraju** (w małych krajach może być nieopłacalne)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-29.2.webp","solution_image":null,"topics":"transport kolejowy Polski, wykorzystanie kolei, gęstość sieci","page_from":34,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 29.2. (0-2)<br>Podaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania<br>kolei w państwach europejskich, przedstawione w źródle 2. na stronie 33. Uzasadnij<br>wpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.<br>Czynnik:<br>Uzasadnienie:<br>Czynnik:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 29.2. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań […]</li></ol>\n<p>społecznych […] [i] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska […] społeczno-<br>-gospodarczego [ ].<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XXIII.2) Zdający identyfikuje przyczyny […]<br>społeczne [i] gospodarcze […] dysproporcji<br>rozwoju regionów świata i państw […].<br>Poziom podstawowy<br>I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe […].<br>XII.1) Zdający charakteryzuje zróżnicowanie<br>sektora usługowego.<br>XII.3) Zdający […] charakteryzuje<br>uwarunkowania […] rozwoju [rodzajów<br>transportu] w wybranych państwach świata<br>[…].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - dwa poprawne czynniki wraz z uzasadnieniem wpływu każdego z nich.<br>1 pkt - poprawny czynnik wraz z uzasadnieniem jego wpływu.<br>albo</p>\n<ul><li>dwa poprawne czynniki bez uzasadnienia.</li></ul>\n<p>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Czynnik: Gęstość sieci kolejowej<br>Uzasadnienie: Im gęstsza sieć kolejowa, tym transport kolejowy w szerszym zakresie<br>dociera do mieszkańców małych miasteczek i wsi, co podnosi przeciętną liczbę pasażerów<br>korzystających z kolei.<br>Czynnik: Stan taboru kolejowego (komfort jazdy)<br>Uzasadnienie: Wyższy komfort jazdy jest zachętą do rezygnacji z samochodów na rzecz<br>kolei, zwłaszcza w przypadku dojazdów do pracy.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Czynnik: Wartość PKB/1 mieszkańca<br>Uzasadnienie: W krajach bogatych nakłady na transport kolejowy są wysokie, dzięki czemu<br>staje się możliwy ich dynamiczny rozwój i zwiększenie częstotliwości połączeń.<br>Czynnik: Wartość nakładów na transport kolejowy<br>Uzasadnienie: Wysokie nakłady na transport kolejowy umożliwiają budowę tuneli i wiaduktów<br>ułatwiających eksploatację linii kolejowej na obszarach o dużym nachyleniu terenu.<br>Czynnik: Powierzchnia kraju<br>Uzasadnienie: W krajach o małej powierzchni funkcjonowanie linii kolejowej może być<br>nieopłacalne.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Dwa z czynników: - <strong>gęstość sieci kolejowej</strong> (im większa, tym wyższy wskaźnik) - <strong>stan taboru / komfort jazdy</strong> (modernizacja zachęca do przesiadki z samochodu) - <strong>PKB/mieszkańca</strong> (bogate państwa inwestują w infrastrukturę) - <strong>wartość nakładów</strong> na transport kolejowy (możliwość budowy tuneli, wiaduktów) - <strong>powierzchnia kraju</strong> (w małych krajach może być nieopłacalne)</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Czynnik 1:</strong> Gęstość sieci kolejowej</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Im gęstsza sieć kolejowa, tym kolej dociera do większej liczby miejscowości - mieszkańcy małych miasteczek i wsi mają dostęp do transportu szynowego, co zwiększa liczbę pasażerów i podnosi wartość wskaźnika.</p>\n<p><strong>Czynnik 2:</strong> Wartość PKB per capita (zamożność kraju)</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> W krajach zamożniejszych (wysokie PKB/c) przeznacza się więcej środków na inwestycje kolejowe - modernizację taboru, zwiększenie częstotliwości połączeń i rozbudowę sieci - co przekłada się na wyższy wskaźnik wykorzystania kolei.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza czynników przez pryzmat źródła 2.</h4>\n<p>Zadanie odwołuje się do wykresu/mapy ze wskaźnikiem wykorzystania kolei (liczba pasażerokilometrów lub pasażerów na mieszkańca) w krajach europejskich. Wskaźnik ten informuje, <strong>jak intensywnie mieszkańcy danego państwa korzystają z kolei</strong>.</p>\n<p>Żeby wskazać właściwy czynnik, zadaj sobie pytanie: <strong>&quot;Co sprawia, że w jednym kraju ludzie jeżdżą koleją częściej niż w innym?&quot;</strong></p>\n<p>Możliwe podejścia:</p>\n<p><strong>1. Strona podażowa (co oferuje kolej):</strong></p>\n<ul><li><strong>Gęstość sieci kolejowej</strong> → więcej linii = lepsza dostępność przestrzenna → więcej potencjalnych użytkowników.</li><li><strong>Stan i komfort taboru</strong> → nowoczesne pociągi, klimatyzacja, punktualność → pasażerowie chętniej wybierają kolej zamiast auta.</li><li><strong>Częstotliwość połączeń</strong> → im więcej kursów, tym kolej bardziej konkurencyjna wobec samochodu.</li><li><strong>Nakłady finansowe na transport kolejowy</strong> → wyższe inwestycje → lepsza infrastruktura → wyższy wskaźnik.</li></ul>\n<p><strong>2. Strona popytowa (kto i dlaczego korzysta):</strong></p>\n<ul><li><strong>PKB per capita</strong> → zamożniejsze państwa inwestują więcej w transport publiczny; jednocześnie wysoka urbanizacja sprzyja korzystaniu z kolei w dojazdach do pracy.</li><li><strong>Gęstość zaludnienia</strong> → przy dużej gęstości zaludnienia linie kolejowe są bardziej opłacalne i częściej eksploatowane.</li><li><strong>Powierzchnia kraju</strong> → w bardzo małych krajach trasy są krótkie; w bardzo dużych - kolej musi konkurować z lotnictwem.</li><li><strong>Stopień urbanizacji</strong> → wysoka urbanizacja → duże skupiska pasażerów → wyższy wskaźnik.</li><li><strong>Kultura komunikacyjna</strong> → tradycja korzystania z transportu zbiorowego (np. Szwajcaria, Austria, Niemcy) vs. silna kultura samochodowa.</li></ul>\n<p><strong>Wybierz 2 z powyższych - każdy z konkretnym uzasadnieniem mechanizmu.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędnych czynników</h4>\n<p>Nie każdy wymieniony czynnik jest akceptowany przez klucz CKE. Sprawdź, czy podany czynnik:</p>\n<ol><li><strong>Jest powiązany z koleją</strong> (nie z transportem w ogóle),</li><li><strong>Ma jasny, jednokierunkowy wpływ</strong> na wskaźnik (wyższy X → wyższy/niższy wskaźnik),</li><li><strong>Uzasadnienie wyjaśnia mechanizm</strong> (nie tylko powtarza tezę).</li></ol>\n<p>❌ Błędne podejście: <em>&quot;Im więcej osób korzysta z kolei, tym wyższy wskaźnik&quot;</em> - to tautologia, nie wyjaśnienie przyczyny.</p>\n<p>✅ Poprawne: <em>&quot;Gęstsza sieć kolejowa zapewnia lepszy dostęp przestrzenny - kolej dociera do obszarów wiejskich, skąd mieszkańcy dotąd korzystali wyłącznie z samochodów → wzrost liczby pasażerów → wzrost wskaźnika.&quot;</em></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29.2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - dwa poprawne czynniki <strong>wraz z uzasadnieniem</strong> wpływu każdego z nich na wartość wskaźnika.<br>- <strong>1 pkt</strong> - jeden poprawny czynnik z uzasadnieniem <strong>ALBO</strong> dwa poprawne czynniki <strong>bez uzasadnienia</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów (np. tylko wymienione czynniki bez mechanizmu, lub czynniki niezwiązane z koleją).<br><br><strong>Akceptowane czynniki (przykłady z klucza):</strong><br>- Gęstość sieci kolejowej<br>- Stan taboru kolejowego / komfort jazdy<br>- PKB per capita / zamożność kraju<br>- Nakłady finansowe na transport kolejowy<br>- Powierzchnia kraju<br>- (Dopuszczalne też: gęstość zaludnienia, stopień urbanizacji, częstotliwość połączeń - jeśli uzasadnienie wyjaśnia mechanizm)<br><br><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong><br>Nie wystarczy samo hasło &quot;gęstość sieci&quot; - musisz napisać, <strong>dlaczego</strong> ten czynnik podnosi lub obniża wskaźnik. Klucz wymaga logicznego łańcucha: czynnik → mechanizm → skutek dla wskaźnika.<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- Ogólnikowe stwierdzenia bez powiązania z koleją (&quot;bogactwo kraju&quot; bez wyjaśnienia jak przekłada się na wskaźnik kolejowy).<br>- Powtórzenie treści wskaźnika jako uzasadnienie.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z działu <strong>gospodarka / transport</strong> geografii społeczno-ekonomicznej.</p>\n<blockquote>🚄 <strong>Wskaźnik wykorzystania kolei</strong> = najczęściej liczba <strong>pasażerokilometrów na 1 mieszkańca</strong> w ciągu roku (pkm/mieszkańca). Łączy w sobie zarówno liczbę podróżujących, jak i długość pokonywanych tras - dlatego zależy od dostępności i atrakcyjności sieci kolejowej.</blockquote>\n<blockquote>💰 <strong>PKB per capita</strong> - im wyższy, tym więcej środków publicznych i prywatnych przeznaczanych na infrastrukturę transportową; koreluje z jakością taboru i gęstością sieci.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Gęstość zaludnienia</strong> - wysoka gęstość (Europa Zachodnia: Belgia, Niderlandy, Niemcy) sprzyja opłacalności linii kolejowych i zwiększa pulę potencjalnych pasażerów.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie dostaniesz punktu |<br>| &quot;Czynnik: Klimat&quot; | Brak bezpośredniego związku z wskaźnikiem wykorzystania kolei; zbyt ogólnikowe |<br>| &quot;Czynnik: Tradycja&quot; bez uzasadnienia | Sama nazwa czynnika bez mechanizmu → max 0,5 pkt (niespełnione kryterium uzasadnienia) |<br>| &quot;Im więcej pociągów, tym wyższy wskaźnik&quot; | Tautologia - nie wyjaśnia przyczyny, która kształtuje liczbę pociągów |<br>| &quot;Czynnik: Turystyka&quot; | Turystyka może mieć wpływ, ale jest zbyt pośrednim i trudnym do uzasadnienia czynnikiem na poziomie wskaźnika ogólnokrajowego |<br>| &quot;Czynnik: Liczba mieszkańców&quot; | Wskaźnik jest już przeliczony na 1 mieszkańca - liczba ludności nie tłumaczy różnic między państwami |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>uzasadnienia mechanizmu</strong> - nie wystarczy wymienić czynnik. Napisz wyraźnie: &quot;Im wyższy/niższy X, tym wyższy/niższy wskaźnik, ponieważ &quot;. Brak słowa &quot;ponieważ&quot; (lub równoważnika) to najczęstszy powód utraty punktu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka z powierzchnią kraju:</strong> Wpływ powierzchni jest <strong>dwukierunkowy</strong> - w bardzo małych krajach kolej bywa nieopłacalna (krótkie trasy), ale w bardzo dużych może przegrywać z lotnictwem. Jeśli piszesz o powierzchni, precyzuj kierunek wpływu i opisuj konkretny mechanizm.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Nie mylić czynnika z uzasadnieniem:</strong> &quot;Gęstość sieci kolejowej&quot; to czynnik; &quot;gęstsza sieć zapewnia dostęp do mniejszych miejscowości, skąd więcej ludzi może korzystać z kolei&quot; - to uzasadnienie. Obie części muszą pojawić się w odpowiedzi.</blockquote>"}]}