{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nNa reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej.\nLiterami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem\nw XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m.\nNa podstawie: www.geoportal.gov.pl\nX\nY\n3.\n0-1-2\n1 cm - 130 m\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **4.1.** **X** — hałdy / zwałowiska skały płonnej z głębinowego wydobycia węgla kamiennego. **Y** — szyb / wieża szybowa / obiekt wydobywczy kopalni. **4.2.** Rekultywacja zdegradowanego terenu (np. zalesienie, park, ścieżki rowerowe) podnosi atrakcyjność rekreacyjną i estetyczną miasta, zmniejsza pylenie z hałd, ogranicza erozję — bez konieczności zajmowania nowych gruntów.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 4.\n\nNa reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m. (skala 1 cm = 130 m).\n\nZadanie 4.1. (0–2)\n\nWykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze.\n\nObiekty oznaczone literą X: ............................\n\nObiekt oznaczony literą Y: ............................\n\nZadanie 4.2. (0–1)\n\nUzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.\n\nCo zrobić?\n\n4.1. — identyfikacja obiektów X, Y\n\nKontekst: Wałbrzych był centrum głębinowego wydobycia węgla kamiennego (XIX-XX w.). W krajobrazie pozostały:\n- Hałdy (zwałowiska) — sztuczne wzniesienia ze skały płonnej, wydobytej razem z węglem.\n- Szyby kopalniane — wieże nadszybowe, obiekty wydobywcze.\n- Sortownie, koksownie, składowiska — przemysłowa zabudowa.\n\nZ reliefu (mapa wysokości):\n- X to wyraźne wzniesienia o regularnym kształcie, nietypowe dla otaczającej rzeźby → hałdy.\n- Y to pojedynczy obiekt punktowy w terenie → szyb / wieża szybowa.\n\n4.2. — korzyści z rekultywacji\n\nCele rekultywacji terenów pokopalnianych:\n- Środowiskowe: ograniczenie pylenia, erozji, zanieczyszczenia wód, regeneracja roślinności.\n- Społeczno-gospodarcze: nowe tereny rekreacyjne, zielone, parkingi, zabudowa mieszkaniowa, ścieżki rowerowe.\n- Estetyczne: poprawa krajobrazu miejskiego.\n- Zrównoważony rozwój: ponowne wykorzystanie terenu zdegradowanego zamiast zajmowania nowych gruntów rolnych / leśnych.\n\nWybierz konkretne korzyści (gospodarcze + środowiskowe) w skali lokalnej (Wałbrzych) i sformułuj zdanie.\n\nPunktacja CKE\n\n- 4.1: 2 pkt — poprawne nazwanie i wyjaśnienie genezy obu obiektów; 1 pkt — jeden z dwóch.\n- 4.2: 1 pkt — poprawne uzasadnienie odwołujące się do korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.\n\nPo co to umieć\n\nRekultywacja terenów pokopalnianych — kierunki:\n- Leśny — zalesienie, ogród botaniczny.\n- Rolny — pola, sady (tylko jeśli gleby pozwalają).\n- Wodny — sztuczne jeziora (np. po odkrywce węgla brunatnego).\n- Rekreacyjny — park, stok narciarski, ścieżki rowerowe.\n- Mieszkaniowy / komercyjny — osiedla, magazyny.\n\nW Polsce klasyczne przykłady: kopalnia Wieliczka (UNESCO, muzeum), Park Śląski w Chorzowie (na hałdach), zbiorniki w Bełchatowie. Każdy kraj górniczy ma swoje \"drugie życie\" hałd.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja","page_from":6,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4.<br>Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej.<br>Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem<br>w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m.<br>Na podstawie: www.geoportal.gov.pl<br>X<br>Y<br>3.<br>0-1-2<br>1 cm - 130 m<br>MGEP-R0_100</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>4.1.</strong> <strong>X</strong> — hałdy / zwałowiska skały płonnej z głębinowego wydobycia węgla kamiennego. <strong>Y</strong> — szyb / wieża szybowa / obiekt wydobywczy kopalni. <strong>4.2.</strong> Rekultywacja zdegradowanego terenu (np. zalesienie, park, ścieżki rowerowe) podnosi atrakcyjność rekreacyjną i estetyczną miasta, zmniejsza pylenie z hałd, ogranicza erozję — bez konieczności zajmowania nowych gruntów.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 4.</p>\n<p>Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m. (skala 1 cm = 130 m).</p>\n<p>Zadanie 4.1. (0–2)</p>\n<p>Wykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze.</p>\n<p>Obiekty oznaczone literą X: ............................</p>\n<p>Obiekt oznaczony literą Y: ............................</p>\n<p>Zadanie 4.2. (0–1)</p>\n<p>Uzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>4.1. — identyfikacja obiektów X, Y</p>\n<p>Kontekst: Wałbrzych był centrum głębinowego wydobycia węgla kamiennego (XIX-XX w.). W krajobrazie pozostały:</p>\n<ul><li>Hałdy (zwałowiska) — sztuczne wzniesienia ze skały płonnej, wydobytej razem z węglem.</li><li>Szyby kopalniane — wieże nadszybowe, obiekty wydobywcze.</li><li>Sortownie, koksownie, składowiska — przemysłowa zabudowa.</li></ul>\n<p>Z reliefu (mapa wysokości):</p>\n<ul><li>X to wyraźne wzniesienia o regularnym kształcie, nietypowe dla otaczającej rzeźby → hałdy.</li><li>Y to pojedynczy obiekt punktowy w terenie → szyb / wieża szybowa.</li></ul>\n<p>4.2. — korzyści z rekultywacji</p>\n<p>Cele rekultywacji terenów pokopalnianych:</p>\n<ul><li>Środowiskowe: ograniczenie pylenia, erozji, zanieczyszczenia wód, regeneracja roślinności.</li><li>Społeczno-gospodarcze: nowe tereny rekreacyjne, zielone, parkingi, zabudowa mieszkaniowa, ścieżki rowerowe.</li><li>Estetyczne: poprawa krajobrazu miejskiego.</li><li>Zrównoważony rozwój: ponowne wykorzystanie terenu zdegradowanego zamiast zajmowania nowych gruntów rolnych / leśnych.</li></ul>\n<p>Wybierz konkretne korzyści (gospodarcze + środowiskowe) w skali lokalnej (Wałbrzych) i sformułuj zdanie.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>4.1: 2 pkt — poprawne nazwanie i wyjaśnienie genezy obu obiektów; 1 pkt — jeden z dwóch.</li><li>4.2: 1 pkt — poprawne uzasadnienie odwołujące się do korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Rekultywacja terenów pokopalnianych — kierunki:</p>\n<ul><li>Leśny — zalesienie, ogród botaniczny.</li><li>Rolny — pola, sady (tylko jeśli gleby pozwalają).</li><li>Wodny — sztuczne jeziora (np. po odkrywce węgla brunatnego).</li><li>Rekreacyjny — park, stok narciarski, ścieżki rowerowe.</li><li>Mieszkaniowy / komercyjny — osiedla, magazyny.</li></ul>\n<p>W Polsce klasyczne przykłady: kopalnia Wieliczka (UNESCO, muzeum), Park Śląski w Chorzowie (na hałdach), zbiorniki w Bełchatowie. Każdy kraj górniczy ma swoje &quot;drugie życie&quot; hałd.</p>"}]}