{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nUzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może\nprzyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali\nlokalnej.\n4.1.\n0-1-2\n4.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n3. Analizowanie, interpretacja\ni przetwarzanie informacji przedstawionych\nna mapach wykonanych z wykorzystaniem\nnarzędzi GIS.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nXVI.1) Zdający analizuje wpływ\nprzedsiębiorstwa przemysłowego […] na\nśrodowisko przyrodnicze […].\nXIV.3) Zdający podaje przykłady działań\nsłużących zachowaniu walorów krajobrazów\nprzyrodniczych i kulturowych, zapobieganiu\nich degradacji […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nXIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na\nśrodowisko przyrodnicze na przykładzie […]\ngłębinowych kopalni w Polsce […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Skały nagromadzone na hałdach (w osadnikach) mogą być wykorzystane jako\nmateriał w budownictwie.\n- Muł węglowy może być wykorzystany do produkcji brykietów, co przyniesie korzyści\nmiejscowym przedsiębiorcom (ograniczy dowóz węgla).\n- Umożliwi lokalizację zabudowy mieszkalnej.\n- Może być miejscem lokalizacji wiatraków lub paneli fotowoltaicznych.\n- Zalesienie przyczyni się do ograniczenia procesów stokowych / zmniejszenia\nzanieczyszczenia powietrza pyłem / poprawy warunków hydrologicznych.\n- Zalesienie sprzyja prowadzeniu działalności gospodarczej z zakresu turystyki i rekreacji\n(poprawie warunków życia mieszkańców).\n- Odtworzenie gleby umożliwi wykorzystanie zrekultywowanego terenu pod uprawę (np.\nwierzby energetycznej).","solution":"Rekultywacja zdegradowanego terenu (np. zalesienie, park, ścieżki rowerowe) podnosi atrakcyjność rekreacyjną i estetyczną miasta, zmniejsza pylenie z hałd, ogranicza erozję — bez konieczności zajmowania nowych gruntów.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":"antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.2. (0-1)
Uzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może
przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali
lokalnej.
4.1.
0-1-2
4.2.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 4.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz […]
procesów zachodzących w środowisku
geograficznym w skali lokalnej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie, interpretacja
\n

i przetwarzanie informacji przedstawionych
na mapach wykonanych z wykorzystaniem
narzędzi GIS.

\n
  1. Analizowanie […] współzależności
\n

zachodzących w środowisku geograficznym
z wykorzystaniem […] map
ogólnogeograficznych […].
Poziom rozszerzony
XVI.1) Zdający analizuje wpływ
przedsiębiorstwa przemysłowego […] na
środowisko przyrodnicze […].
XIV.3) Zdający podaje przykłady działań
służących zachowaniu walorów krajobrazów
przyrodniczych i kulturowych, zapobieganiu
ich degradacji […].
Poziom podstawowy
I.3) Zdający czyta i interpretuje treści
różnych map, w tym topograficznych.
XIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na
środowisko przyrodnicze na przykładzie […]
głębinowych kopalni w Polsce […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne uzasadnienie.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Przykładowe odpowiedzi

\n\n

materiał w budownictwie.

\n\n

miejscowym przedsiębiorcom (ograniczy dowóz węgla).

\n\n

zanieczyszczenia powietrza pyłem / poprawy warunków hydrologicznych.

\n\n

(poprawie warunków życia mieszkańców).

\n\n

wierzby energetycznej).

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Rekultywacja zdegradowanego terenu (np. zalesienie, park, ścieżki rowerowe) podnosi atrakcyjność rekreacyjną i estetyczną miasta, zmniejsza pylenie z hałd, ogranicza erozję — bez konieczności zajmowania nowych gruntów.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rekultywacja terenu przemysłowego przynosi korzyści gospodarcze lub środowiskowe, ponieważ umożliwia ponowne gospodarcze zagospodarowanie terenu (np. budownictwo mieszkaniowe, energia odnawialna, rolnictwo) oraz poprawia stan środowiska przyrodniczego (redukcja pyłu, poprawa stosunków wodnych, zahamowanie erozji).

\n

Wystarczy podać jedno konkretne uzasadnienie - ekonomiczne LUB środowiskowe.

\n

Sposób 1 - Analiza możliwości zagospodarowania terenu pogórniczego

\n

Teren przemysłowy widoczny na reliefie to obszar zdegradowany przez działalność górniczą lub przemysłową - charakterystyczne formy to hałdy (stożkowe lub wałowe pagóry usypane z odpadów), osadniki mułowe i wyrobiska. Rekultywacja polega na przywróceniu terenu do użytku lub poprawie jego stanu środowiskowego.

\n

Krok 1 - Zidentyfikuj typ terenu:
Relief przedstawia hałdy i osadniki pogórnicze (skumulowane odpady skalne, muł węglowy). To typowy krajobraz przemysłowy Górnego Śląska lub Zagłębia.

\n

Krok 2 - Korzyści gospodarcze:

\n\n

Krok 3 - Korzyści środowiskowe:

\n\n

Wynik: wystarczy uzasadnić jedną z tych korzyści - konkretnie i z mechanizmem przyczynowym.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja: czy uzasadnienie spełnia kryterium CKE?

\n

Sprawdź swoje uzasadnienie przez 3 pytania:

\n
  1. Czy wskazujesz KONKRETNĄ działalność/efekt (nie piszesz ogólnie "poprawi środowisko")?
  2. Czy wskazujesz SKALĘ LOKALNĄ (dot. okolicy, gminy, mieszkańców - nie "całej Polski")?
  3. Czy podajesz MECHANIZM (co → dlaczego → co z tego wynika)?
\n

| Wersja odpowiedzi | Ocena |
| "Zalesienie zmniejszy pylenie z hałd, co poprawi jakość powietrza dla mieszkańców okolicznych osiedli." | ✅ 1 pkt - konkretna, lokalna, mechanizm podany |
| "Muł węglowy z osadników można przetworzyć na brykiety, co obniży koszty ogrzewania lokalnych domów." | ✅ 1 pkt - konkretna korzyść gospodarcza z mechanizmem |
| "Rekultywacja poprawi środowisko i gospodarkę." | ❌ 0 pkt - zbyt ogólne, brak mechanizmu |
| "Polska zmniejszy emisję CO₂." | ❌ 0 pkt - skala krajowa/globalna, nie lokalna |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - poprawne uzasadnienie, które wskazuje konkretną korzyść (gospodarczą LUB środowiskową) wynikającą z rekultywacji terenu przemysłowego widocznego na reliefie, w skali lokalnej.
- 0 pkt - odpowiedź ogólnikowa bez wskazania mechanizmu; odpowiedź w skali globalnej/krajowej; brak związku z rekultywacją jako procesem.

Akceptowane warianty (wg klucza):
- "Skały nagromadzone na hałdach / w osadnikach mogą być wykorzystane jako materiał w budownictwie."
- "Muł węglowy może być wykorzystany do produkcji brykietów, co przyniesie korzyści miejscowym przedsiębiorcom / ograniczy dowóz węgla."
- "Umożliwi lokalizację zabudowy mieszkalnej."
- "Może być miejscem lokalizacji wiatraków lub paneli fotowoltaicznych."
- "Zalesienie przyczyni się do ograniczenia procesów stokowych / zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza pyłem / poprawy warunków hydrologicznych."
- "Zalesienie sprzyja prowadzeniu działalności z zakresu turystyki i rekreacji / poprawie warunków życia mieszkańców."
- "Odtworzenie gleby umożliwi wykorzystanie terenu pod uprawę (np. wierzby energetycznej)."

WAŻNE: klucz wymaga konkretności - nie wystarczy powiedzieć "poprawi środowisko", trzeba wskazać JAK (zalesienie → pylenie, stosunki wodne) i DLA KOGO (lokalni mieszkańcy, przedsiębiorcy).
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wymagana jest wiedza z geografii ekonomicznej i ochrony środowiska.

\n
🌍 Pojęcie: rekultywacja - przywrócenie wartości użytkowych terenom zdegradowanym przez przemysł (górnictwo, hutnictwo). Może być: techniczna (wyrównanie terenu, usunięcie odpadów) + biologiczna (nasadzenia roślin, odtworzenie gleby).
\n
🏭 Hałda pogórnicza - sztuczne wzniesienie zbudowane z odpadów skalnych po wydobyciu surowców. Zawiera skałę płonną, niekiedy muł węglowy. Charakterystyczna forma krajobrazu Górnego Śląska.
\n
⚡ OZE na terenach pogórniczych - tereny po kopalniach (duże, płaskie, często dobrze nasłonecznione lub przewietrzane) są coraz częściej przekształcane w farmy fotowoltaiczne lub wiatrowe - przykład: "Słoneczna hałda" w Rudzie Śląskiej.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: NIE pisz "Poprawi środowisko i warunki życia" bez KONKRETYZACJI - klucz CKE bezwzględnie wymaga wskazania, CO dokładnie się poprawi i w jaki sposób. Jedno zdanie z mechanizmem > trzy zdania ogólne.
\n
⚠️ Uwaga 2: Skala LOKALNA - unikaj sformułowań "dla całej Polski" lub "globalnie zmniejszy emisję CO₂". Klucz oczekuje korzyści dla mieszkańców, lokalnych firm, okolicznej gminy.
\n
⚠️ Uwaga 3: Zadanie mówi "korzyści GOSPODARCZE lub ŚRODOWISKOWE" - masz wybór. Nie musisz podawać obu! Jedna dobra odpowiedź (gospodarcza albo środowiskowa) = 1 pkt. Pisanie obydwu nie daje dodatkowego punktu, ale nie szkodzi.
"}]}