{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-1)\nNa fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole\nE2), a literą Y - szczyt wybranej góry.\nNa podstawie: www.dwor-elizy.pl\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNa fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2).\nP\nF\n2.\nW każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad\nzamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2).\nP\nF","answer":"**FP**","answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] [i] fotografii\n[…] w celu zdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFP\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **FP**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 5. (0–1)\n\nNa fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole E2), a literą Y — szczyt wybranej góry.\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Na fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2). | P / F\n2. | W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad zamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2). | P / F\n\nCo zrobić?\n\nZdanie 1: identyfikacja szczytu Y. Sprawdź na mapie, czy szczyt widoczny na fotografii rzeczywiście to Choina (pole E2). Z mapy odczytaj kąty widzenia, kierunek fotografii (na wschód słońca w lipcu → wschód-północny wschód). Najczęściej w arkuszach CKE szczyt Y to inna góra, nie Choina → FAŁSZ.\n\nZdanie 2: kolejność górowania Słońca. Klucz: Ziemia obraca się z zachodu na wschód. Górowanie Słońca występuje najpierw nad punktem położonym dalej na wschód.\n\nPorównaj długości geograficzne:\n- Zamek Grodno (pole E2 mapy) — wschodnia część mapy → większa długość E.\n- Zamkowa Góra (pole A2 mapy) — zachodnia część mapy → mniejsza długość E.\n\nGórowanie najpierw nad Grodnem (E2), potem nad Zamkową Górą (A2) → \"wcześniej nad zamkiem (Grodno) niż nad Zamkową Górą\" → PRAWDA.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań.\n\nPo co to umieć\n\nCzas słoneczny prawdziwy — moment górowania Słońca zależy od długości geograficznej. Im dalej na wschód, tym wcześniej. Co 15° długości = 1 godzina różnicy (15° × 24 = 360°).\n\nW Polsce: górowanie najpierw na wschodzie (Białystok), potem na zachodzie (Szczecin), różnica ok. 40 min. Mimo tego wszyscy używają czasu urzędowego (CET / CEST), więc na zegarku jest jednakowo.\n\nTypowy błąd: Górowanie Słońca występuje **wcześniej nad punktem położonym dalej na wschód** (większa długość geograficzna E). Zamek Grodno (pole E2) leży na wschód od Zamkowej Góry (A2) — więc zdanie 2 jest prawdziwe.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, górowanie Słońca, fotografia zamku Grodno","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>Na fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole<br>E2), a literą Y - szczyt wybranej góry.<br>Na podstawie: www.dwor-elizy.pl<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>Na fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2).<br>P<br>F<br>2.<br>W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad<br>zamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2).<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz […]<br>procesów zachodzących w środowisku<br>geograficznym w skali lokalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Kształtowanie umiejętności</li></ol>\n<p>wieloaspektowego postrzegania przestrzeni<br>i wyobraźni przestrzennej.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk […] zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map<br>ogólnogeograficznych […].<br>Poziom podstawowy</p>\n<ol><li>Korzystanie z […] map […] [i] fotografii</li></ol>\n<p>[…] w celu zdobywania, przetwarzania<br>i prezentowania informacji geograficznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>II.2) Zdający […] charakteryzuje […]<br>następstwa [ruchów Ziemi].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>FP<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>FP</strong></p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 5. (0–1)</p>\n<p>Na fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole E2), a literą Y — szczyt wybranej góry.</p>\n<p>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.</p>\n<p>Nr | Zdanie | Ocena</p>\n<ol><li>| Na fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2). | P / F</li><li>| W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad zamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2). | P / F</li></ol>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Zdanie 1: identyfikacja szczytu Y. Sprawdź na mapie, czy szczyt widoczny na fotografii rzeczywiście to Choina (pole E2). Z mapy odczytaj kąty widzenia, kierunek fotografii (na wschód słońca w lipcu → wschód-północny wschód). Najczęściej w arkuszach CKE szczyt Y to inna góra, nie Choina → FAŁSZ.</p>\n<p>Zdanie 2: kolejność górowania Słońca. Klucz: Ziemia obraca się z zachodu na wschód. Górowanie Słońca występuje najpierw nad punktem położonym dalej na wschód.</p>\n<p>Porównaj długości geograficzne:</p>\n<ul><li>Zamek Grodno (pole E2 mapy) — wschodnia część mapy → większa długość E.</li><li>Zamkowa Góra (pole A2 mapy) — zachodnia część mapy → mniejsza długość E.</li></ul>\n<p>Górowanie najpierw nad Grodnem (E2), potem nad Zamkową Górą (A2) → &quot;wcześniej nad zamkiem (Grodno) niż nad Zamkową Górą&quot; → PRAWDA.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — dwie poprawne oceny.</li><li>0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Czas słoneczny prawdziwy — moment górowania Słońca zależy od długości geograficznej. Im dalej na wschód, tym wcześniej. Co 15° długości = 1 godzina różnicy (15° × 24 = 360°).</p>\n<p>W Polsce: górowanie najpierw na wschodzie (Białystok), potem na zachodzie (Szczecin), różnica ok. 40 min. Mimo tego wszyscy używają czasu urzędowego (CET / CEST), więc na zegarku jest jednakowo.</p>\n<p>Typowy błąd: Górowanie Słońca występuje <strong>wcześniej nad punktem położonym dalej na wschód</strong> (większa długość geograficzna E). Zamek Grodno (pole E2) leży na wschód od Zamkowej Góry (A2) — więc zdanie 2 jest prawdziwe.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2) | <strong>F</strong> |<br>| 2. W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad zamkiem Grodno (E2) niż nad Zamkową Górą (A2) | <strong>P</strong> |</p>\n<p><strong>Odpowiedź CKE: FP</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza kierunku wschodu słońca i odczyt mapy (stwierdzenie 1)</h4>\n<p>Fotografia wykonana jest <strong>w lipcu o wschodzie słońca</strong>. Lipiec to środek lata - słońce wschodzi wówczas wyraźnie <strong>na północny wschód</strong> (azymut wschodu ok. 45-55° od N w Polsce).</p>\n<p>Rozumowanie:</p>\n<ol><li>Fotograf patrzy <strong>w kierunku wschodu słońca</strong> → patrzy na NE.</li><li>Na fotografii widać zamek Grodno (X) na wzgórzu oraz szczyt Y, <strong>za którym wschodzi słońce</strong> - szczyt Y leży zatem <strong>na NE od punktu obserwacyjnego</strong>.</li><li>Na mapie arkusza zamek Grodno zaznaczony jest w polu <strong>E2</strong>. Litery siatki (A→E) biegną z zachodu na wschód, cyfry (1→ ) z północy na południe.</li><li>Pole E2 zawiera zamek X. Szczyt Y widoczny na fotografii (za wschodem słońca, po stronie NE) <strong>nie jest szczytem Choina w polu E2</strong> - Choina leży w tym samym kwadracie co zamek, nie może więc być na horyzoncie &quot;za wschodem słońca&quot; w kierunku NE. Szczyt Y identyfikuje się na podstawie mapy jako inny wzniesiony punkt na NE od Grodna.</li></ol>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 jest FAŁSZYWE (F).</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Czas górowania a długość geograficzna (stwierdzenie 2)</h4>\n<p>Górowanie słońca (południe słoneczne, moment najwyższego położenia Słońca nad horyzontem) zależy wyłącznie od <strong>długości geograficznej λ</strong> miejsca.</p>\n<p>📐 <strong>Zasada:</strong> Ziemia obraca się z zachodu na wschód z prędkością <strong>\\(15^\\circ\\) na godzinę</strong>, czyli \\(1^\\circ\\) długości = <strong>4 minuty</strong> czasu słonecznego. Im bardziej na <strong>wschód</strong>, tym <strong>wcześniej</strong> następuje górowanie.</p>\n<p>Analiza siatki mapy:</p>\n<ul><li>Siatka literowa A-E biegnie z <strong>zachodu (A) na wschód (E)</strong> - kolumna E jest dalej na wschodzie.</li><li>Zamek Grodno leży w polu <strong>E2</strong> → większa długość geograficzna λ.</li><li>Zamkowa Góra leży w polu <strong>A2</strong> → mniejsza długość geograficzna λ.</li></ul>\n<p>Skoro \\(\\lambda_{E2} &gt; \\lambda_{A2}\\), górowanie słońca następuje nad E2 <strong>wcześniej</strong> niż nad A2 - i dotyczy to <strong>każdego dnia roku</strong>, ponieważ różnica długości geograficznej jest stała i niezależna od pory roku.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 jest PRAWDZIWE (P).</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja stwierdzenia 2 przez obliczenie</h4>\n<p>Niech rozpiętość mapy między polem A2 a E2 wynosi ok. \\(\\Delta\\lambda\\) stopni. Nawet przy małej różnicy np. \\(\\Delta\\lambda = 0{,}1^\\circ\\):</p>\n<p>\\[<br>\\Delta t = \\Delta\\lambda \\cdot 4\\,\\text{min}/^\\circ = 0{,}1^\\circ \\cdot 4 = 0{,}4\\,\\text{min}<br>\\]</p>\n<p>Górowanie nad E2 (zamek Grodno) wyprzedza górowanie nad A2 (Zamkowa Góra) o ok. kilka minut - jest to <strong>stała różnica niezależna od pory roku</strong>. Zdanie &quot;w każdym dniu roku&quot; jest zatem spełnione. ✓</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 5, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - obie odpowiedzi poprawne: <strong>F</strong> i <strong>P</strong> (w tej kolejności)<br>- <strong>0 pkt</strong> - jedna lub obie odpowiedzi niepoprawne; jakakolwiek inna kombinacja</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> W zadaniach prawda/fałsz CKE przyznaje punkt TYLKO za komplet. Nie ma punktu częściowego za jedną poprawną odpowiedź.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>📐 <strong>Czas słoneczny a długość geograficzna:</strong> \\(\\Delta t = \\Delta\\lambda / 15^\\circ\\) godzin. Im większa \\(\\lambda\\) (dalej na wschód), tym wcześniejsze górowanie - obowiązuje każdego dnia roku, niezależnie od deklinacji Słońca \\(\\delta\\).</blockquote>\n<blockquote>🧭 <strong>Azymut wschodu słońca w Polsce w lipcu:</strong> ok. 45-55° (NE). Wynika z deklinacji Słońca \\(\\delta \\approx +20^\\circ\\) w lipcu - słońce wschodzi znacznie na północ od punktu E. Dokładny azymut: \\(\\cos A = \\sin\\delta / \\cos\\varphi\\).</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Siatka arkusza CKE:</strong> litery A-E = kolumny zachód→wschód; cyfry = wiersze. Pole E2 leży dalej na wschodzie niż A2.</blockquote>\n<h4>Dlaczego stwierdzenie 1 jest fałszywe</h4>\n<p>| Element | Wyjaśnienie |<br>| Lipiec, wschód słońca | Słońce wschodzi na NE - szczyt Y widoczny &quot;za słońcem&quot; musi leżeć na NE od obserwatora |<br>| Choina w polu E2 | To samo pole co zamek Grodno (X) - Choina i zamek są blisko siebie, nie mogą tworzyć perspektywy &quot;szczyt w tle za wschodem słońca&quot; |<br>| Identyfikacja Y na mapie | Na podstawie mapy topograficznej i kierunku wschodu (NE) szczyt Y to inny wierzchołek leżący na NE od zamku, nie Choina |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Uczeń widzi, że i zamek (X), i Choina są w polu E2, i zakłada, że skoro oba obiekty są blisko, Y = Choina. Tymczasem fotografia pokazuje perspektywę głębią - szczyt Y jest w tle za zamkiem, co na mapie oznacza inny kierunek.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> &quot;Górowanie wcześniejsze&quot; - uczniowie mylą górowanie z wschodem słońca. Górowanie (południe słoneczne) zależy TYLKO od długości geograficznej λ, nie od pory roku ani warunków terenowych. Wschód słońca zależy też od horyzontu i topografii - te pojęcia są różne!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Brak punktu za samą jedną poprawną odpowiedź - w zadaniach P/F CKE wymaga KOMPLETNEJ odpowiedzi (obie oceny). Warto zawsze oceniać oba stwierdzenia nawet jeśli jedno jest pewne.</blockquote>"}]}