{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nJezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy\nw XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.\nNa podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż\npodana powyżej.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIV.8) Zdający wykazuje znaczenie\nprzyrodnicze, społeczne i gospodarcze,\nw tym turystyczne jezior oraz sztucznych\nzbiorników na obszarze Polski.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne funkcje Jeziora Bystrzyckiego.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- przeciwpowodziowa\n- energetyczna\n- retencyjna\n- turystyczna\n- rekreacyjna","solution":"Odpowiedź: Dwie spośród: - **przeciwpowodziowa** (ochrona dolin poniżej zapory) - **energetyczna** (elektrownia wodna) - **retencyjna** (gromadzenie wody na okresy suche) - **turystyczna / rekreacyjna**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 7. (0–1)\n\nJezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy w XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.\n\nNa podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż podana powyżej.\n\n1. ............................................\n2. ............................................\n\nCo zrobić?\n\nFunkcje sztucznych zbiorników wodnych (uniwersalnie):\n- Przeciwpowodziowa — magazynowanie nadmiaru wody w okresach wezbrań.\n- Energetyczna — elektrownia wodna (turbiny przy zaporze).\n- Retencyjna — gromadzenie wody na okresy suche (rolnictwo, miasta).\n- Zaopatrzeniowa — woda pitna i przemysłowa (wykluczona w treści zadania).\n- Turystyczno-rekreacyjna — kąpieliska, sporty wodne, wędkarstwo.\n- Żeglugowa — dla statków (gdy zbiornik na rzece żeglownej).\n- Klimatyczna — łagodzenie temperatury, mikroklimat.\n\nCo widać na mapie szczegółowej wokół Jeziora Bystrzyckiego (sygnatury):\n- Zapora + elektrownia → energetyczna.\n- Plaże, kempingi → turystyczna / rekreacyjna.\n- Brak nawodnienia rolnictwa → mało prawdopodobne \"rolnicza\".\n- Zapora chroniąca dolinę → przeciwpowodziowa.\n\nWybierz dwie najbardziej widoczne / udokumentowane funkcje. Np. energetyczna + rekreacyjna.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne funkcje.\n- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań.\n\nPo co to umieć\n\nSztuczne zbiorniki wodne w Polsce — kilkanaście dużych, każdy z innym priorytetem:\n- Solina (San) — energetyczna + przeciwpowodziowa + rekreacyjna.\n- Jezioro Czorsztyńskie (Dunajec) — przeciwpowodziowa + energetyczna.\n- Goczałkowice (Wisła Mała) — woda pitna dla Górnego Śląska.\n- Włocławski (Wisła) — energetyczna + żeglugowa.\n\nKażdy ma 2-3 funkcje równolegle — to tzw. zbiornik wielofunkcyjny.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"funkcje sztucznego zbiornika wodnego, Jezioro Bystrzyckie","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7. (0-1)<br>Jezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy<br>w XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.<br>Na podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż<br>podana powyżej.<br>1<br>2</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 7. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] [i] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map<br>ogólnogeograficznych […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>XIV.8) Zdający wykazuje znaczenie<br>przyrodnicze, społeczne i gospodarcze,<br>w tym turystyczne jezior oraz sztucznych<br>zbiorników na obszarze Polski.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne funkcje Jeziora Bystrzyckiego.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>przeciwpowodziowa</li><li>energetyczna</li><li>retencyjna</li><li>turystyczna</li><li>rekreacyjna</li></ul>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Dwie spośród: - <strong>przeciwpowodziowa</strong> (ochrona dolin poniżej zapory) - <strong>energetyczna</strong> (elektrownia wodna) - <strong>retencyjna</strong> (gromadzenie wody na okresy suche) - <strong>turystyczna / rekreacyjna</strong></p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 7. (0–1)</p>\n<p>Jezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy w XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.</p>\n<p>Na podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż podana powyżej.</p>\n<ol><li>............................................</li><li>............................................</li></ol>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Funkcje sztucznych zbiorników wodnych (uniwersalnie):</p>\n<ul><li>Przeciwpowodziowa — magazynowanie nadmiaru wody w okresach wezbrań.</li><li>Energetyczna — elektrownia wodna (turbiny przy zaporze).</li><li>Retencyjna — gromadzenie wody na okresy suche (rolnictwo, miasta).</li><li>Zaopatrzeniowa — woda pitna i przemysłowa (wykluczona w treści zadania).</li><li>Turystyczno-rekreacyjna — kąpieliska, sporty wodne, wędkarstwo.</li><li>Żeglugowa — dla statków (gdy zbiornik na rzece żeglownej).</li><li>Klimatyczna — łagodzenie temperatury, mikroklimat.</li></ul>\n<p>Co widać na mapie szczegółowej wokół Jeziora Bystrzyckiego (sygnatury):</p>\n<ul><li>Zapora + elektrownia → energetyczna.</li><li>Plaże, kempingi → turystyczna / rekreacyjna.</li><li>Brak nawodnienia rolnictwa → mało prawdopodobne &quot;rolnicza&quot;.</li><li>Zapora chroniąca dolinę → przeciwpowodziowa.</li></ul>\n<p>Wybierz dwie najbardziej widoczne / udokumentowane funkcje. Np. energetyczna + rekreacyjna.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — dwie poprawne funkcje.</li><li>0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Sztuczne zbiorniki wodne w Polsce — kilkanaście dużych, każdy z innym priorytetem:</p>\n<ul><li>Solina (San) — energetyczna + przeciwpowodziowa + rekreacyjna.</li><li>Jezioro Czorsztyńskie (Dunajec) — przeciwpowodziowa + energetyczna.</li><li>Goczałkowice (Wisła Mała) — woda pitna dla Górnego Śląska.</li><li>Włocławski (Wisła) — energetyczna + żeglugowa.</li></ul>\n<p>Każdy ma 2-3 funkcje równolegle — to tzw. zbiornik wielofunkcyjny.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li>Funkcja energetyczna (produkcja energii elektrycznej w elektrowni wodnej)</li><li>Funkcja turystyczna / rekreacyjna (wypoczynek, sporty wodne)</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - odczyt z mapy i wiedza o zbiornikach zaporowych</h4>\n<p>Jezioro Bystrzyckie to <strong>sztuczny zbiornik retencyjny</strong> (rezerwuar) powstały przez spiętrzenie rzeki zaporą. Z treści zadania wiemy, że <strong>funkcja wodociągowa</strong> (zaopatrzenie w wodę) jest już podana - szukamy <strong>dwóch innych</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 1 - co pokazuje mapa szczegółowa?</strong></p>\n<p>Na mapie w okolicach Jeziora Bystrzyckiego można odczytać:</p>\n<ul><li>Oznaczenia elektrowni wodnej / budowli piętrzących przy zaporze → <strong>funkcja energetyczna</strong></li><li>Oznaczenia ośrodków wypoczynkowych, kempingów, plaż, marin lub terenów rekreacyjnych nad brzegiem jeziora → <strong>funkcja turystyczno-rekreacyjna</strong></li><li>Zapora jako budowla regulująca przepływ → <strong>funkcja przeciwpowodziowa</strong> (retencja wody chroni tereny niżej)</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - rozumowanie geograficzne</strong></p>\n<p>Każdy duży zbiornik zaporowy w Polsce pełni co najmniej kilka funkcji jednocześnie:</p>\n<p>| Funkcja | Mechanizm |<br>| <strong>Energetyczna</strong> | Spiętrzenie wody tworzy różnicę poziomów → turbiny → prąd |<br>| <strong>Przeciwpowodziowa</strong> | Zbiornik gromadzi nadmiar wody w czasie powodzi, zwalnia falę powodziową |<br>| <strong>Retencyjna</strong> | Magazynowanie wody w czasie suszy, wyrównanie przepływu Bystrzycy |<br>| <strong>Turystyczna / rekreacyjna</strong> | Akwen wodny → sporty wodne, wędkarstwo, plaże, wypoczynek |</p>\n<p><strong>Krok 3 - wybierz dwie</strong></p>\n<p>Wystarczy podać <strong>dowolne dwie</strong> z powyższych. Najbezpieczniejsze odpowiedzi (akceptowane przez klucz CKE):</p>\n<ul><li>energetyczna + przeciwpowodziowa</li><li>energetyczna + turystyczna</li><li>rekreacyjna + retencyjna</li><li>itd.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez analogię do innych zbiorników zaporowych w Polsce</h4>\n<p>Porównanie z innymi polskimi zbiornikami zaporowymi:</p>\n<ul><li><strong>Solina</strong> (Bieszczady): energetyczna + turystyczna + przeciwpowodziowa</li><li><strong>Czorsztyn</strong> (Pieniny): przeciwpowodziowa + turystyczna + energetyczna</li><li><strong>Goczałkowice</strong> (Śląsk): wodociągowa + retencyjna + rekreacyjna</li></ul>\n<p>Jezioro Bystrzyckie (zlewnia Bystrzycy, Sudety/Przedgórze Sudeckie) wpisuje się w ten sam schemat funkcjonalny - zapory budowane w XX w. w Sudetach miały przede wszystkim cel <strong>energetyczny i przeciwpowodziowy</strong> (po katastrofalnych powodziach). Funkcja turystyczno-rekreacyjna rozwinęła się wtórnie.</p>\n<p>Wniosek: odpowiedź energetyczna + przeciwpowodziowa jest najlepiej uzasadniona historycznie i geograficznie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 7, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch</strong> poprawnych funkcji jeziora innych niż wodociągowa (zaopatrzenie w wodę). Wymagane są OBIE jednocześnie - brakuje jednej → 0 pkt.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za podanie tylko jednej funkcji; za powtórzenie funkcji wodociągowej; za odpowiedź ogólnikową lub błędną.<br><br><strong>Akceptowane warianty (wg klucza CKE):</strong><br>- przeciwpowodziowa<br>- energetyczna<br>- retencyjna<br>- turystyczna<br>- rekreacyjna<br><br><strong>Uwaga:</strong> &quot;turystyczna&quot; i &quot;rekreacyjna&quot; to dwie ODRĘBNE akceptowane odpowiedzi - można podać obie (np. 1. turystyczna, 2. rekreacyjna) i zdobyć punkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z <strong>geografii fizycznej i ekonomicznej</strong> (hydrologia, gospodarka wodna).</p>\n<blockquote>🌊 <strong>Typologia funkcji zbiorników zaporowych</strong> - klasyczna trójelementowa:<br>1. Energetyczna (hydroenergetyka)<br>2. Retencyjna / przeciwpowodziowa (regulacja odpływu)<br>3. Wodociągowa (zaopatrzenie w wodę pitną)<br><br>Funkcje dodatkowe: turystyczna, rekreacyjna, rybacka, nawadniająca (irygacyjna).</blockquote>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Krainy geograficzne Polski</strong> - Jezioro Bystrzyckie leży na <strong>Przedgórzu Sudeckim</strong> (pas kotlin podkarpackich i pogórzy). Rzeka Bystrzyca to lewostronny dopływ Odry - regulacja jej przepływu ma znaczenie dla ochrony przed powodziami na Nizinie Śląskiej.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi mogą być błędne</h4>\n<p>| Odpowiedź ucznia | Problem |<br>| „funkcja wodna&quot; | Zbyt ogólnikowe - klucz CKE wymaga konkretnej nazwy (energetyczna / wodociągowa / retencyjna) |<br>| „gospodarcza&quot; | Zbyt ogólne - każda funkcja jest gospodarcza; to nie jest akceptowane sformułowanie |<br>| Powtórzenie „wodociągowa&quot; jako jedna z dwóch | Zadanie wprost wyklucza tę funkcję - 0 pkt |<br>| Tylko jedna funkcja | Klucz wymaga dwóch jednocześnie - brakuje drugiej → 0 pkt |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Zadanie wymaga DWÓCH funkcji jednocześnie za 1 punkt - to pułapka logistyczna. Podanie tylko jednej (nawet idealnej) = 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> &quot;Turystyczna&quot; i &quot;rekreacyjna&quot; to dwa osobne hasła w kluczu CKE - możesz je obie podać i zdobyć punkt za 1 zadanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Nie pisz &quot;ekologiczna&quot; ani &quot;środowiskowa&quot; - klucz geografii CKE na poziomie rozszerzonym wymaga precyzji: albo <strong>retencyjna</strong>, albo <strong>przeciwpowodziowa</strong>. &quot;Ekologiczna&quot; to odpowiedź z biologii, nie z geografii.</blockquote>"}]}