{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-2)\nNa fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).\nNa podstawie: www.wikimedia.org\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona\n(Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz)\n2. Azymut grzbietu Długiego Giewontu, wyznaczony ze szczytu Giewontu, zawiera się\nw przedziale (0°- 90° / 180°- 270°)\n3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego\n(przebiega / nie przebiega) przez szczyty widoczne\nna fotografii.\n1.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 20251\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] [i] fotografii\n[…] w celu zdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nXIV.7) Zdający identyfikuje cechy sieci\nrzecznej Polski.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nKondracka Przełęcz (Kondracka)\n0°90°\nnie przebiega\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy\nprogramowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia\n(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: 1. **Kondracka Przełęcz** 2. **180°–270°** 3. **nie przebiega**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadania od 1. do 6. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Tatr.\n\nZadanie 1. (0–2)\n\nNa fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\n1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona (Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz) ........... .\n\n2. Azymut ze szczytu Długiego Giewontu, wyznaczony ku szczytowi Giewontu, zawiera się w przedziale (0°–90° / 180°–270°) ........... .\n\n3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego (przebiega / nie przebiega) ........... przez szczyty widoczne na fotografii.\n\nCo zrobić?\n\nLuka 1: która przełęcz? Z mapy widać dwie przełęcze blisko Giewontu:\n- Czerwona Przełęcz — między Czerwonymi Wierchami a Krzesanicą (na zachód).\n- Kondracka Przełęcz — między Kondracką Kopą a Giewontem (bezpośrednio obok Giewontu).\n\nZ opisu (między obserwatorem a Giewontem) → Kondracka Przełęcz.\n\nLuka 2: azymut z Długiego Giewontu na Giewont. Azymut liczymy zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N:\n- 0° = N, 90° = E, 180° = S, 270° = W.\n\nDługi Giewont leży na E od Giewontu (sprawdź na fotografii i mapie). Kierunek z Długiego Giewontu na Giewont = W (zachód), czyli azymut ~270° — w przedziale 180°-270°.\n\nLuka 3: dział wodny Bałtyk/Morze Czarne. Tatry leżą w dorzeczu Wisły (zlewisko Bałtyku) — woda z Tatr Wysokich i Zachodnich spływa do potoków Dunajca → Wisły → Bałtyk.\n\nGranica zlewisk Bałtyk/Morze Czarne w Polsce biegnie przez Karpaty Wschodnie (Bieszczady) i wododziały typu Pasmo Wysokie. NIE przebiega przez Tatry.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia.\n- 1 pkt — dwa poprawne uzupełnienia.\n\nPo co to umieć\n\nAzymut to podstawowa umiejętność topograficzna. Memo:\n- N = 0° / 360°\n- NE = 45°\n- E = 90°\n- SE = 135°\n- S = 180°\n- SW = 225°\n- W = 270°\n- NW = 315°\n\nW zadaniach maturalnych azymut często pojawia się w kontekście map topograficznych i interpretacji fotografii terenowych.\n\nTypowy błąd: Azymut liczymy z punktu obserwacji do celu zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N. Z Długiego Giewontu (na E od Giewontu) na Giewont — kierunek SW, azymut 180–270°.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"Tatry, masyw Giewontu, azymut, dział wodny","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1. (0-2)<br>Na fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).<br>Na podstawie: www.wikimedia.org<br>Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.</p>\n<ol><li>Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona</li></ol>\n<p>(Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz)</p>\n<ol><li>Azymut grzbietu Długiego Giewontu, wyznaczony ze szczytu Giewontu, zawiera się</li></ol>\n<p>w przedziale (0°- 90° / 180°- 270°)</p>\n<ol><li>Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego</li></ol>\n<p>(przebiega / nie przebiega) przez szczyty widoczne<br>na fotografii.<br>1.<br>0-1-2<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 20251<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz […]<br>procesów zachodzących w środowisku<br>geograficznym w skali lokalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Kształtowanie umiejętności</li></ol>\n<p>wieloaspektowego postrzegania przestrzeni<br>i wyobraźni przestrzennej.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk […] zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map<br>ogólnogeograficznych […].<br>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>Korzystanie z […] map […] [i] fotografii</li></ol>\n<p>[…] w celu zdobywania, przetwarzania<br>i prezentowania informacji geograficznych.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Zakres podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map, w tym topograficznych.<br>XIV.7) Zdający identyfikuje cechy sieci<br>rzecznej Polski.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Kondracka Przełęcz (Kondracka)<br>0°90°<br>nie przebiega<br>1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy<br>programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia<br>(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: 1. <strong>Kondracka Przełęcz</strong> 2. <strong>180°–270°</strong> 3. <strong>nie przebiega</strong></p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadania od 1. do 6. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Tatr.</p>\n<p>Zadanie 1. (0–2)</p>\n<p>Na fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).</p>\n<p>Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.</p>\n<ol><li>Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona (Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz) ........... .</li></ol>\n<ol><li>Azymut ze szczytu Długiego Giewontu, wyznaczony ku szczytowi Giewontu, zawiera się w przedziale (0°–90° / 180°–270°) ........... .</li></ol>\n<ol><li>Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego (przebiega / nie przebiega) ........... przez szczyty widoczne na fotografii.</li></ol>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Luka 1: która przełęcz? Z mapy widać dwie przełęcze blisko Giewontu:</p>\n<ul><li>Czerwona Przełęcz — między Czerwonymi Wierchami a Krzesanicą (na zachód).</li><li>Kondracka Przełęcz — między Kondracką Kopą a Giewontem (bezpośrednio obok Giewontu).</li></ul>\n<p>Z opisu (między obserwatorem a Giewontem) → Kondracka Przełęcz.</p>\n<p>Luka 2: azymut z Długiego Giewontu na Giewont. Azymut liczymy zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N:</p>\n<ul><li>0° = N, 90° = E, 180° = S, 270° = W.</li></ul>\n<p>Długi Giewont leży na E od Giewontu (sprawdź na fotografii i mapie). Kierunek z Długiego Giewontu na Giewont = W (zachód), czyli azymut ~270° — w przedziale 180°-270°.</p>\n<p>Luka 3: dział wodny Bałtyk/Morze Czarne. Tatry leżą w dorzeczu Wisły (zlewisko Bałtyku) — woda z Tatr Wysokich i Zachodnich spływa do potoków Dunajca → Wisły → Bałtyk.</p>\n<p>Granica zlewisk Bałtyk/Morze Czarne w Polsce biegnie przez Karpaty Wschodnie (Bieszczady) i wododziały typu Pasmo Wysokie. NIE przebiega przez Tatry.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia.</li><li>1 pkt — dwa poprawne uzupełnienia.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Azymut to podstawowa umiejętność topograficzna. Memo:</p>\n<ul><li>N = 0° / 360°</li><li>NE = 45°</li><li>E = 90°</li><li>SE = 135°</li><li>S = 180°</li><li>SW = 225°</li><li>W = 270°</li><li>NW = 315°</li></ul>\n<p>W zadaniach maturalnych azymut często pojawia się w kontekście map topograficznych i interpretacji fotografii terenowych.</p>\n<p>Typowy błąd: Azymut liczymy z punktu obserwacji do celu zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N. Z Długiego Giewontu (na E od Giewontu) na Giewont — kierunek SW, azymut 180–270°.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li><strong>Kondracka Przełęcz</strong></li><li><strong>0°-90°</strong></li><li><strong>nie przebiega</strong></li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza mapy szczegółowej Tatr krok po kroku</h4>\n<h5>Zdanie 1. - Kondracka Przełęcz czy Czerwona Przełęcz?</h5>\n<p>Fotografia masywu Giewontu wykonana jest z pola GH2 na mapie - czyli ze wschodnich stoków, z obszaru pomiędzy Kasprowym Wierchem a grzbietem Giewontu. Patrząc od strony wschodniej w kierunku masywu Giewontu, napotykamy wyraźne obniżenie terenu - siodło między Giewontem a rejonem Kasprowego Wierchu.</p>\n<p><strong>Kondracka Przełęcz</strong> (ok. 1725 m n.p.m.) leży dokładnie na tej linii: oddziela masyw Giewontu od Kasprowego Wierchu i jest przełęczą dostępną szlakiem od Hali Kondratowej. To przez nią przechodzi granica między doliną Kondratową (na południe) a stokami opadającymi ku Zakopanem.</p>\n<p><strong>Czerwona Przełęcz</strong> (ok. 1315 m n.p.m.) leży w innym miejscu - po zachodniej stronie masywu, pomiędzy Giewontem a Kominiarskim Wierchem. Z miejsca wykonania fotografii Czerwona Przełęcz jest za masywem lub z boku - nie leży na linii wzroku między fotografem a Giewontem.</p>\n<p>→ Odpowiedź: <strong>Kondracka Przełęcz</strong>.</p>\n<h5>Zdanie 2. - Azymut grzbietu Długiego Giewontu ze szczytu Giewontu</h5>\n<p>Azymut to kąt mierzony <strong>od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara</strong>.</p>\n<p>| Zakres | Kierunek świata |<br>| 0°-90° | NE (północny wschód) |<br>| 90°-180° | SE (południowy wschód) |<br>| 180°-270° | SW (południowy zachód) |<br>| 270°-360° | NW (północny zachód) |</p>\n<p>Na mapie szczegółowej Tatr widać, że <strong>Długi Giewont</strong> (ok. 1865 m n.p.m.) leży na <strong>NE</strong> od szczytu Wielkiego Giewontu (1894 m n.p.m.) - grzbiet masywu biegnie ku NE w kierunku Przełęczy Kondratowej i dalej w stronę Kasprowego. Odczytując kierunek ze szczytu Giewontu na grzbiet Długiego Giewontu przy mapie zorientowanej z północą u góry, azymut wypada <strong>w ćwiartce 0°-90°</strong>, czyli w kierunku północno-wschodnim.</p>\n<p>→ Odpowiedź: <strong>0°-90°</strong>.</p>\n<h5>Zdanie 3. - Czy dział wód Bałtyk-Czarne Morze przebiega przez szczyty Giewontu?</h5>\n<p>W Polsce i Karpatach <strong>europejski dział wód</strong> (granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego) przebiega przez <strong>główny grzbiet Tatr</strong> - wzdłuż granicy polsko-słowackiej w Tatrach Wysokich.</p>\n<p>Masyw Giewontu (zarówno Wielki Giewont, jak i Długi Giewont) leży <strong>na północ od głównego tatrzańskiego grzbietu</strong>, wyłącznie po polskiej stronie - na <strong>Tatrach Zachodnich</strong>. Wody spływające z Giewontu odprowadzane są na północ do <strong>Potoku Strążyskiego</strong> i <strong>Bystrego</strong>, a następnie do <strong>Zakopiańskiego</strong> → <strong>Białego Dunajca</strong> → <strong>Dunajca</strong> → <strong>Wisły</strong> → <strong>Bałtyk</strong>.</p>\n<p>Dział wód Bałtyk-Morze Czarne <strong>nie przebiega</strong> przez Giewont - oba jego szczyty leżą w <strong>całości w zlewni Bałtyku</strong>.</p>\n<p>→ Odpowiedź: <strong>nie przebiega</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację i logikę topograficzną</h4>\n<p><strong>Zdanie 1.</strong> - eliminacja: Czerwona Przełęcz leży bardziej na zachód od Giewontu (bliżej Kominiarskiego Wierchu i Doliny Kościeliskiej). Fotografując Giewont od wschodu (z pola GH2), nie możemy „minąć&quot; Czerwonej Przełęczy - jest ona za grzbietem masywu, nie przed nim.</p>\n<p><strong>Zdanie 2.</strong> - weryfikacja: ćwiartka 180°-270° to kierunek SW. Gdyby Długi Giewont leżał na SW od Giewontu, grzbiet masywu biegłby ku Kotlinie Zakopiańskiej - co jest sprzeczne z mapą. Kotlina Zakopiańska leży na N/NE od Giewontu, a nie Długi Giewont.</p>\n<p><strong>Zdanie 3.</strong> - weryfikacja: Tatry Zachodnie (Giewont, Kościelec, Kasprowy) mają część obszaru po polskiej stronie, skąd wszystkie wody spływają do Wisły. Główny grzbiet Tatr (Rysy, Świnica, Kopa Kondracka na granicy) to faktyczna linia działu wód - Giewont nie leży na tym grzbiecie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - trzy poprawne odpowiedzi (Kondracka Przełęcz, 0°-90°, nie przebiega)<br>- <strong>1 pkt</strong> - dwie poprawne odpowiedzi<br>- <strong>0 pkt</strong> - jedna lub zero poprawnych odpowiedzi</blockquote>\n<p><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać 2 punkty:</strong></p>\n<ul><li>Wszystkie trzy uzupełnienia poprawne jednocześnie - klucz nie przyznaje punktów częściowych za każde zdanie osobno, liczy PARAMI (2 = max, 1 = dwa trafienia, 0 = jedno lub zero).</li><li>Wystarczy wpisać skróconą formę: „Kondracka&quot; bez słowa „Przełęcz&quot; jest akceptowana (klucz podaje w nawiasie).</li></ul>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🧭 <strong>Azymut</strong> - kąt mierzony od kierunku <strong>północnego</strong> zgodnie z ruchem wskazówek zegara:<br>- \\(0^\\circ\\) = N, \\(90^\\circ\\) = E, \\(180^\\circ\\) = S, \\(270^\\circ\\) = W.<br>- Zakres \\(0^\\circ\\)-\\(90^\\circ\\) odpowiada <strong>ćwiartce NE</strong> (północno-wschodniej).</blockquote>\n<blockquote>🌊 <strong>Zlewisko / zlewnia</strong> - obszar, z którego wody powierzchniowe spływają do jednego morza. <strong>Dział wód</strong> = linia wododziałowa oddzielająca zlewiska. W Karpatach polskich główna linia działu wód Bałtyk-Morze Czarne przebiega grzbietem Tatr Wysokich (granica PL-SK), Beskidami i Bieszczadami.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Topografia Tatr Zachodnich</strong> - Giewont (Wielki Giewont 1894 m + Długi Giewont 1865 m) leży w całości na polskiej stronie, na N od granicy PL-SK; dreny wyłącznie do Wisły → Bałtyk.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu wzory matematyczne nie są potrzebne - wystarczy umiejętność <strong>odczytu mapy i orientacji w terenie</strong> oraz wiedza o <strong>przebiegu europejskiego działu wód</strong>.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Zdanie | Opcja błędna | Dlaczego błędna |<br>| 1 | Czerwona Przełęcz | Leży po zachodniej stronie masywu Giewontu (między Giewontem a Kominiarskim Wierchem / doliną Kościeliską); z miejsca wykonania fotografii (pole GH2, strona wschodnia) Czerwona Przełęcz jest za grzbietem - nie pomiędzy fotografem a masywem |<br>| 2 | 180°-270° | Zakres SW - Długi Giewont leży na NE od szczytu Giewontu, nie na SW; mylenie kierunku z mapą trzymaną „odwrotnie&quot; lub nieznajomość ułożenia masywu |<br>| 3 | przebiega | Typowy błąd: utożsamianie „Tatry&quot; = „granica zlewisk&quot;; w rzeczywistości dział wód Bałtyk-Czarne Morze przebiega <strong>głównym grzbietem Tatr</strong> (granica PL-SK), a Giewont leży na N od tego grzbietu, w całości w zlewni Bałtyku |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - Azymut:</strong> Uczniowie mylnie myślą, że skoro Długi Giewont jest przedłużeniem grzbietu w „lewo&quot; (widząc oba szczyty na fotografii), to azymut wynosi 270°. Na mapie zorientowanej z N u góry grzbiet jednak biegnie ku NE - fotografia może być myląca, bo pokazuje oba szczyty obok siebie, nie wskazując kierunków.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - dział wód:</strong> Słowo „Tatry&quot; automatycznie kojarzy się uczniom z granicą wododziałową Europy. Pamiętaj: dział wód Bałtyk-Czarne Morze = <strong>główny grzbiet Tatr</strong> (granica PL-SK, Rysy-Świnica-Kopa Kondracka). Giewont jest <strong>na przedpolu</strong> tego grzbietu - po polskiej (bałtyckiej) stronie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - punktacja:</strong> Za jedno poprawne zdanie zadanie daje <strong>0 pkt</strong> (nie 0,5 pkt!). Musisz mieć minimum dwa z trzech, żeby zdobyć jakikolwiek punkt.</blockquote>"}]}