{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nW tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród\nprzedstawionych na klimatogramach.\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono\nwłaściwy klimatogram.\nWspółrzędne geograficzne\nstacji meteorologicznej\nKlimatogram\n(wpisz literę A, B albo C)\n11°N, 72°W\n33°S, 72°W","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.6) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną\ni typ klimatu na podstawie rocznego\nprzebiegu temperatury powietrza i sum\nopadów atmosferycznych.\nIII.7) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA\nB","solution":"Klimatogramy: - **11°N, 72°W** (Karaiby, Kolumbia/Wenezuela): klimat **równikowy/podrównikowy** — całoroczna wysoka temperatura ~26-28°C, opady > 1500 mm. To **klimatogram A** lub **B** z najwyższymi temperaturami i obfitymi opadami. - **33°S, 72°W** (Chile środkowe, Valparaíso): klimat **śródziemnomorski/podzwrotnikowy umiarkowanie ciepły** — temperatura 10-20°C, opady w zimie półkuli S (VI-VIII), suche lato. To **klimatogram C** (z opadami w zimie półkuli S).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>W tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród<br>przedstawionych na klimatogramach.<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono<br>właściwy klimatogram.<br>Współrzędne geograficzne<br>stacji meteorologicznej<br>Klimatogram<br>(wpisz literę A, B albo C)<br>11°N, 72°W<br>33°S, 72°W</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […] świata.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>III.6) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną<br>i typ klimatu na podstawie rocznego<br>przebiegu temperatury powietrza i sum<br>opadów atmosferycznych.<br>III.7) Zdający dostrzega prawidłowości<br>w rozmieszczeniu zjawisk i procesów<br>atmosferycznych.<br>Zakres podstawowy<br>I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A<br>B</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Klimatogramy: - <strong>11°N, 72°W</strong> (Karaiby, Kolumbia/Wenezuela): klimat <strong>równikowy/podrównikowy</strong> — całoroczna wysoka temperatura ~26-28°C, opady &gt; 1500 mm. To <strong>klimatogram A</strong> lub <strong>B</strong> z najwyższymi temperaturami i obfitymi opadami. - <strong>33°S, 72°W</strong> (Chile środkowe, Valparaíso): klimat <strong>śródziemnomorski/podzwrotnikowy umiarkowanie ciepły</strong> — temperatura 10-20°C, opady w zimie półkuli S (VI-VIII), suche lato. To <strong>klimatogram C</strong> (z opadami w zimie półkuli S).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Współrzędne geograficzne stacji meteorologicznej | Klimatogram |<br>| \\(11^\\circ N, 72^\\circ W\\) | <strong>A</strong> |<br>| \\(33^\\circ S, 72^\\circ W\\) | <strong>B</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza lokalizacji na podstawie współrzędnych geograficznych</h4>\n<p>Kluczem do rozwiązania jest powiązanie współrzędnych z strefą klimatyczną i półkulą, a następnie dopasowanie do charakterystyki klimatogramów.</p>\n<p><strong>Krok 1 - Zidentyfikuj lokalizacje geograficzne:</strong></p>\n<ul><li>\\(11^\\circ N, 72^\\circ W\\) → wybrzeże północnej Ameryki Południowej, ok. Półwyspu Guajira (pogranicze Kolumbii i Wenezueli). Szerokość: <strong>strefa podrównikowa/zwrotnikowa</strong>, <strong>półkula północna</strong>.</li><li>\\(33^\\circ S, 72^\\circ W\\) → wybrzeże Chile, rejon Santiago. Szerokość: <strong>strefa umiarkowana ciepła</strong>, <strong>półkula południowa</strong>.</li><li>Rio de Janeiro \\(23^\\circ S, 43^\\circ W\\) → podane w treści - <strong>strefa zwrotnikowa wilgotna</strong>, <strong>półkula południowa</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Dopasuj klimatogram do \\(11^\\circ N\\):</strong></p>\n<p>Na szerokości \\(11^\\circ N\\) spodziewamy się:</p>\n<ul><li>Temperatury wysokich i stosunkowo jednostajnych przez cały rok (tropik) - <strong>ok. 27°C</strong>.</li><li>Pory deszczowej przypadającej na <strong>lato i jesień półkuli północnej</strong> (VI-XI), kiedy Słońce wysoko, strefa ITCZ przesuwa się na północ.</li><li><strong>Suchej zimy</strong> (XII-II w układzie NH) - mała ilość opadów w I-II.</li></ul>\n<p>Klimatogram <strong>A</strong> pokazuje dokładnie to: temperatura ~27°C przez cały rok, minimum opadów w <strong>styczniu</strong> (~5 mm), maksimum we <strong>wrześniu-listopadzie</strong> (~150-210 mm). To typowy klimat <strong>Aw (sawannowy)</strong> - wilgotny latem, suchy zimą, na półkuli północnej. → <strong>\\(11^\\circ N\\) = A</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Dopasuj klimatogram do \\(33^\\circ S\\):</strong></p>\n<p>Na szerokości \\(33^\\circ S\\) (Chile) spodziewamy się:</p>\n<ul><li>Klimatu <strong>śródziemnomorskiego</strong> (Csb/Csa) - <strong>suche lato, deszczowa zima</strong>.</li><li>Pamiętaj: na półkuli południowej <strong>lato = XII-II</strong>, <strong>zima = VI-VIII</strong>.</li><li>Temperatura umiarkowana, zakres 10-17°C (nie tropikalna).</li><li>Maksimum opadów w <strong>czerwcu-sierpniu</strong> (zima SH), minimum latem (XII-II).</li></ul>\n<p>Klimatogram <strong>B</strong> pasuje: temperatura 10-17°C, najcieplej w XII-II (lato SH), najzimniej w VI-VII (zima SH), opady <strong>max w VI-VII</strong> (~50 mm), a latem sucho. To klasyczny klimat śródziemnomorski typu chilijskiego. → <strong>\\(33^\\circ S\\) = B</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 4 - Weryfikacja przez eliminację:</strong></p>\n<p>Klimatogram <strong>C</strong> pozostaje dla Rio de Janeiro (\\(23^\\circ S\\)): temperatura 20-27°C, wysoka cały rok, opady przez cały rok z maksimum w XII-III (lato SH) i minimum, ale nie suchym, w VI-VIII. To klimat <strong>tropikalny wilgotny (Af/Am)</strong> - spójne z pozycją Rio de Janeiro.</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez pory suchej i opadowej w kontekście półkul</h4>\n<p>Dodatkowa kontrola: <strong>pora sucha klimatogramu A przypada na styczeń</strong> (minimum ~5 mm). Styczeń to:</p>\n<ul><li>Na <strong>półkuli północnej</strong> - środek zimy → słońce nisko, ITCZ na południu → pora sucha dla strefy \\(11^\\circ N\\). ✅ Potwierdza przypisanie A do \\(11^\\circ N\\).</li><li>Gdyby \\(11^\\circ N\\) miało klimatogram B (śródziemnomorski, chłodny), temperatura wynosiłaby 10-17°C - niemożliwe na tej szerokości w tropiku (zawsze gorąco). ❌ B odpada.</li></ul>\n<p>Dla <strong>klimatogramu B - maksimum opadów w czerwcu-lipcu</strong>:</p>\n<ul><li>Czerwiec-lipiec to <strong>zima</strong> na półkuli południowej → typowe dla klimatu śródziemnomorskiego SH. ✅ Potwierdza B dla \\(33^\\circ S\\).</li><li>Gdyby B było przypisane do \\(11^\\circ N\\) (NH), maksimum zimowe byłoby w XII-I - to by pasowało do klimatu śródziemnomorskiego NH, ale temperatura 10-17°C jest <strong>zbyt niska</strong> dla tropiku. ❌ B odpada dla \\(11^\\circ N\\).</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):</strong><br><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>obie</strong> poprawne odpowiedzi jednocześnie:<br>- \\(11^\\circ N, 72^\\circ W\\) → <strong>A</strong><br>- \\(33^\\circ S, 72^\\circ W\\) → <strong>B</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - za jedną poprawną odpowiedź (bez drugiej), za obie błędne, albo brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uwaga krytyczna:</strong> zadanie jest za 1 punkt i punkt jest <strong>niepodzielny</strong> - musisz wpisać obie litery poprawnie, żeby dostać cokolwiek. Jedna trafna odpowiedź = 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z poniższych działów:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Klasyfikacja Köppena:</strong><br>- Typ <strong>Aw</strong> (sawannowy, podrównikowy) - T_najzim &gt; 18°C, pora sucha w zimie półkuli. Typowy dla strefy 5°-15° od równika. Obszary: Kolumbia, Wenezuela, Afryka Wschodnia, Indie.<br>- Typ <strong>Cs</strong> (śródziemnomorski) - T_najzim -3…+18°C, suche lato, deszczowa zima. Typowy dla 30°-40° szerokości na zachodnim wybrzeżu kontynentów. Obszary: Chile (Santiago), Californis (USA), Andaluzja, Australia Pd.-Zach.</blockquote>\n<blockquote>🌐 <strong>Strefy klimatyczne i półkule:</strong><br>Gdy porównujesz klimatogramy stacji z półkuli południowej i północnej, <strong>pory roku są odwrócone</strong> - lato SH = XII-II, zima SH = VI-VIII. To podstawowe narzędzie rozwiązywania takich zadań.</blockquote>\n<blockquote>🌧️ <strong>ITCZ (Intertropikalna Strefa Zbieżności):</strong><br>Strefa niskiego ciśnienia przemieszcza się wokół równika w ślad za Słońcem - latem NA PÓŁNOC (czerwiec-sierpień), zimą NA POŁUDNIE (grudzień-luty). Dla stacji w tropiku na NH → pora deszczowa latem NH, sucha zimą NH.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędne przypisanie | Dlaczego niemożliwe |<br>| \\(11^\\circ N\\) → B | Klimatogram B ma T_max = 17°C - to zbyt niska temperatura dla tropiku (\\(11^\\circ N\\)). Na tej szerokości temperatura jest stale wysoka (~27°C), jak pokazuje A. |<br>| \\(11^\\circ N\\) → C | Klimatogram C ma temperaturę 20-27°C - podobny zakres, ale opady są <strong>wysokie przez cały rok</strong> (min ~50 mm). Tymczasem \\(11^\\circ N\\) na wybrzeżu Kolumbii ma wyraźną <strong>porę suchą</strong> (styczeń ~5 mm), co pasuje do A, nie C. |<br>| \\(33^\\circ S\\) → A | Klimatogram A ma temperaturę stale ~27°C - niemożliwe na szerokości \\(33^\\circ S\\) w Chile (umiarkowana strefa, max 17°C latem). |<br>| \\(33^\\circ S\\) → C | Klimatogram C ma opady przez cały rok, co nie pasuje do klimatu śródziemnomorskiego Chile (suche lato = XII-II dla SH). |</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - Odwrócenie pór roku na półkuli południowej.</strong><br>Uczniowie czytają klimatogram B i widzą: &quot;maksimum opadów czerwiec-lipiec&quot; → myślą &quot;lato deszczowe, zima sucha = sawanna&quot;. Ale czerwiec-lipiec to <strong>zima</strong> na półkuli południowej (\\(33^\\circ S\\))! To właśnie charakterystyczna cecha klimatu śródziemnomorskiego SH: <strong>zima wilgotna, lato suche</strong>. Jeśli nie uwzględnisz półkuli, odpiszesz B do strefy sawannowej - błąd.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Mylenie &quot;tropikalny&quot; z &quot;ciepły&quot;.</strong><br>Klimatogram C ma temperatury 20-27°C i opady przez cały rok - wygląda &quot;ciepło i wilgotno&quot;, co uczniowie kojarzą ze strefą równikową. Ale \\(11^\\circ N\\) (Kolumbia) to <strong>nie</strong> wilgotny las równikowy - tam jest wyraźna pora sucha (styczeń), więc C tu nie pasuje. C odpowiada Rio de Janeiro (\\(23^\\circ S\\)) - tropik wilgotny, ale nie bezsuchowy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - Nieuwzględnienie temperatury jako filtra.</strong><br>Nawet jeśli uczeń &quot;zgadnie&quot; właściwy typ opadów, temperatura jest dodatkowym kryterium eliminacji. Klimatogram B z zakresem 10-17°C <strong>nigdy</strong> nie należy do strefy tropikalnej (11°N) - tu sam wzrok na wykres temperaturowy powinien wykluczyć B dla pierwszej stacji.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - Punkt jest niepodzielny: jedna dobra odpowiedź to 0 pkt.</strong><br>Klucz CKE wymaga <strong>obu</strong> poprawnych liter jednocześnie. Uczniowie, którzy poprawnie wpisują tylko jedno pole (np. A dla \\(11^\\circ N\\)), a drugie zostawią puste lub wpiszą błędnie, otrzymują <strong>0 punktów</strong>. Wpisz obie litery, nawet jeśli nie jesteś w 100% pewien - blank = na pewno 0.</blockquote>"}]}