{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży\nAmeryki Południowej, są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nPrąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych\npołożonych na półkuli południowej.\nP\nF\n2.\nPrąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach\ngeograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są\nprądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nIV.3) Zdający objaśnia […] układ\npowierzchniowych prądów morskich […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPF","solution":"— **PF** 1. **P** — Prąd Brazylijski (ciepły) płynie wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd na S w kierunku wysokich szerokości. 2. **F** — Prąd Brazylijski jest **ciepły**, a Prąd Peruwiański (Humboldta) wzdłuż zachodniego wybrzeża — **zimny**. NIE są tego samego rodzaju termicznie.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
Oceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży
Ameryki Południowej, są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,
albo F - jeśli jest fałszywa.
1.
Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych
położonych na półkuli południowej.
P
F
2.
Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach
geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są
prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych.
P
F

","answer_text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Identyfikowanie sieci powiązań
\n

przyrodniczych […] [i] gospodarczych […]
w przestrzeni geograficznej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania przyrodniczego […] świata.

\n
  1. Formułowanie twierdzeń
\n

o prawidłowościach dotyczących
funkcjonowania środowiska przyrodniczego
[…].

\n
  1. Kształtowanie umiejętności
\n

wieloaspektowego postrzegania przestrzeni
i wyobraźni przestrzennej.
Zakres rozszerzony
I.7) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
Zakres podstawowy
IV.3) Zdający objaśnia […] układ
powierzchniowych prądów morskich […].
Zasady oceniania
1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
PF

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

— PF 1. P — Prąd Brazylijski (ciepły) płynie wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd na S w kierunku wysokich szerokości. 2. F — Prąd Brazylijski jest ciepły, a Prąd Peruwiański (Humboldta) wzdłuż zachodniego wybrzeża — zimny. NIE są tego samego rodzaju termicznie.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Odpowiedź |
| 1. Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych półkuli południowej. | P |
| 2. Prąd Brazylijski i prąd wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej to prądy tego samego rodzaju pod względem termicznym. | F |

\n

Sposób 1 - analiza cyrkulacji oceanicznej Atlantyku i Pacyfiku

\n

Krok 1 - Ustal kierunek Prądu Brazylijskiego (stwierdzenie 1).

\n

Prąd Brazylijski jest zachodnim prądem brzegowym Atlantyku Południowego. Należy do antycyklonalnego (zgodnego z ruchem wskazówek zegara na półkuli N → odwrotnie na półkuli S, czyli przeciwnie do wskazówek zegara) kręgu prądów Atlantyku Południowego.

\n

Schemat: prąd Południoworównikowy → odbija od wybrzeża Brazylii → prąd Brazylijski płynie ku południu (ku wyższym szerokościom geograficznym na półkuli S) wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Południowej → aż do ok. 35-40°S, gdzie łączy się z Prądem Antarktycznym (Prądem Zachodnich Wiatrów).

\n

Na półkuli południowej „wysokie szerokości geograficzne" to okolice biegunowe → południe. Prąd płynie od równika ku biegunowi → stwierdzenie 1 jest PRAWDZIWE (P).

\n

Krok 2 - Ustal warunki termiczne obu prądów (stwierdzenie 2).

\n

Prąd Brazylijski niesie wody z tropikalnych rejonów Atlantyku na południe → transportuje ciepło z niskich ku wyższym szerokościom → prąd ciepły.

\n

Wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej (na tych samych szerokościach geograficznych, ok. 10-35°S) płynie Prąd Peruwiański (Humboldta). Jest to prąd zimny - wynurza zimne wody głębinowe (upwelling) wzdłuż wybrzeży Peru i Chile i transportuje je z południa na północ (od wyższych ku niższym szerokościom).

\n

Prąd Brazylijski → ciepły. Prąd Peruwiański → zimny. To prądy różnego rodzaju pod względem termicznym → stwierdzenie 2 jest FAŁSZYWE (F).

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez ogólną zasadę prądów w oceanach południowych

\n

Wschodnie wybrzeża kontynentów (tu: wschodnia Ameryka Południowa) w strefie tropikalnej i umiarkowanej leżą po zachodniej stronie basenów oceanicznych → płyną tam ciepłe prądy zachodniobrzegowe (analogia: Golfstrom na półkuli N, Prąd Brazylijski na półkuli S).

\n

Zachodnie wybrzeża kontynentów (tu: zachodnia Ameryka Południowa) leżą po wschodniej stronie Oceanu Spokojnego → płyną tu zimne prądy wschodnibrzegowe wspomagane wynurzaniem zimnych wód (upwelling → Prąd Humboldta/Peruwiański).

\n

Zasada ogólna potwierdza: ciepły (Brazylijski) ≠ zimny (Peruwiański) → stwierdzenie 2 fałszywe.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za dwie poprawne odpowiedzi: 1 - P, 2 - F
- 0 pkt - za jedną poprawną odpowiedź lub brak odpowiedzi

Uwaga: obie odpowiedzi muszą być poprawne jednocześnie - za jedną trafną odpowiedź i jedną błędną CKE przyznaje 0 pkt.
\n

Wzory i referencje

\n
🌊 Cyrkulacja oceaniczna - zasada prądów brzegowych:
Na obu półkulach w antycyklonalnych krągach prądów:
- Zachodnie wybrzeże kontynentu (wsch. strona oceanu): prąd zimny, płynący z bieguna ku równikowi (Prąd Peruwiański/Humboldta, Prąd Benguelski, Prąd Kanaryjski).
- Wschodnie wybrzeże kontynentu (zach. strona oceanu): prąd ciepły, płynący od równika ku biegunowi (Prąd Brazylijski, Prąd Mozambicki, Golfstrom).
\n
🗺️ Prąd Peruwiański (Humboldta): zimny prąd wschodni Pacyfiku Południowego; płynie wzdłuż wybrzeży Chile i Peru w kierunku północnym (ku niższym szerokościom). Wywołuje upwelling - wynurzanie zimnych, bogatych w składniki odżywcze wód - co daje bogate łowiska (kotwice peruwiańskie, sardele). Jego osłabienie → zjawisko El Nińo.
\n
🗺️ Prąd Brazylijski: ciepły prąd zachodni Atlantyku Południowego; odgałęzienie Prądu Południoworównikowego; płynie ku południu (wyższe szerokości na półkuli S) wzdłuż Brazylii. Odpowiednik Golfstremu na półkuli południowej.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędna wersja | Treść | Dlaczego błędna |
| 1 - F | Prąd Brazylijski NIE płynie ku wysokim szerokościom | Błąd: uczeń myśli, że „wysokie szerokości" = północ. Na półkuli południowej wysokie szerokości są ku południu. Prąd Brazylijski płynie ku południu, czyli ku biegunowi - to jest prawidłowy kierunek. |
| 2 - P | Obydwa prądy ciepłe lub oba zimne | Błąd: uczeń nie rozróżnia wschodnich (zimnych) i zachodnich (ciepłych) prądów brzegowych, albo myli Prąd Peruwiański z ciepłym prądem (bo leży w tropiku). |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Na półkuli południowej „kierunek ku wysokim szerokościom geograficznym" oznacza południe (ku biegunowi południowemu), nie północ. To klasyczna pułapka - uczniowie myślą kategoriami półkuli północnej.
\n
⚠️ Uwaga: Prąd Peruwiański (Humboldta) płynie wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej - to prąd zimny, mimo że przepływa przez obszary tropikalne i subtropikalne. Jego niska temperatura to skutek upwellingu (wynurzania zimnych wód głębinowych) i transportu wody z południa, nie strefy klimatycznej.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga obu odpowiedzi jednocześnie - częściowe zaliczenie (jedna poprawna) daje 0 pkt. Nie ryzykuj zgadywania jednej odpowiedzi.
"}]}