{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13.3","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13.3","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nAkweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu\nprzestrzennym Rio de Janeiro.\nPrzedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru\nlądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.\n1\n2\n13.1.\n0-1\n13.2.\n0-1\n13.3.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.7) Zdający przedstawia przykłady\nograniczeń w zakresie zagospodarowania\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] fotografii […] w celu\nzdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nterenu wynikające z […] rzeźby\ni grawitacyjnych ruchów masowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwa poprawne przyrodnicze ograniczenia, inne niż odnoszące się do wód\npowierzchniowych.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Obecność wzniesień terenu.\n Znaczne deniwelacje terenu.\n Zalesienie stoków.\n Grawitacyjne ruchy masowe.\n Płytkie występowanie wód podziemnych.","solution":"Dwa uwarunkowania ograniczające zabudowę Rio: - **bardzo strome stoki gór** (Sugar Loaf, Corcovado — granitowe stoliwa) — niemożliwa zabudowa techniczna. - **gęsta roślinność lasów tropikalnych** (Tijuca, jeden z największych miejskich lasów świata) chroniona prawnie. - **obszary zagrożone osuwiskami** (intensywne opady na stromych stokach).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.3.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.3. (0-1)<br>Akweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu<br>przestrzennym Rio de Janeiro.<br>Przedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru<br>lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.<br>1<br>2<br>13.1.<br>0-1<br>13.2.<br>0-1<br>13.3.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>V.7) Zdający przedstawia przykłady<br>ograniczeń w zakresie zagospodarowania</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […] świata.</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska przyrodniczego<br>[…].</p>\n<ol><li>Waloryzowanie zjawisk i procesów</li></ol>\n<p>przyrodniczych […].<br>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>Korzystanie z […] fotografii […] w celu</li></ol>\n<p>zdobywania, przetwarzania<br>i prezentowania informacji geograficznych.<br>terenu wynikające z […] rzeźby<br>i grawitacyjnych ruchów masowych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwa poprawne przyrodnicze ograniczenia, inne niż odnoszące się do wód<br>powierzchniowych.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br> Obecność wzniesień terenu.<br> Znaczne deniwelacje terenu.<br> Zalesienie stoków.<br> Grawitacyjne ruchy masowe.<br> Płytkie występowanie wód podziemnych.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Dwa uwarunkowania ograniczające zabudowę Rio: - <strong>bardzo strome stoki gór</strong> (Sugar Loaf, Corcovado — granitowe stoliwa) — niemożliwa zabudowa techniczna. - <strong>gęsta roślinność lasów tropikalnych</strong> (Tijuca, jeden z największych miejskich lasów świata) chroniona prawnie. - <strong>obszary zagrożone osuwiskami</strong> (intensywne opady na stromych stokach).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li>Obecność stromych wzniesień (znaczne deniwelacje terenu) utrudniających zabudowę.</li><li>Zalesienie stoków / ryzyko grawitacyjnych ruchów masowych (osuwisk).</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Analiza fotografii: identyfikacja elementów rzeźby i pokrycia terenu</h4>\n<p>Rio de Janeiro leży w miejscu wyjątkowym pod względem geograficznym - miasto jest otoczone i przecięte przez <strong>pasma górskie</strong> (Góry Nadmorskie, Morro da Tijuca), a między wzniesieniami rozciągają się laguny i zatoki (Zatoka Guanabara, laguna Rodrigo de Freitas).</p>\n<p><strong>Co widać na fotografii:</strong></p>\n<ul><li><strong>Strome wzgórza i masywy skalne</strong> (np. Pão de Açúcar, Corcovado) - skaliste szczyty z urwistymi ścianami, wznoszące się bezpośrednio z poziomu morza lub z zabudowanych dolin.</li><li><strong>Gęsta roślinność (las tropikalny)</strong> pokrywająca stoki - Tijuca Forest, największy miejski las deszczowy na świecie, obejmuje strome zbocza nad miastem.</li><li><strong>Tereny nizinne między wzniesieniami</strong> - wąskie, już mocno zurbanizowane.</li></ul>\n<p><strong>Wnioski:</strong></p>\n<ol><li><strong>Rzeźba terenu</strong> - strome stoki (kąt nachylenia &gt; 30°, miejscami pionowe urwiska skalne) fizycznie uniemożliwiają lub drastycznie ograniczają typową zabudowę mieszkaniową czy usługową. Posadowienie fundamentów na stromym zboczu jest technicznie trudne i kosztowne, a każda ingerencja destabilizuje stok.</li></ol>\n<ol><li><strong>Pokrycie terenu roślinnością / zagrożenie ruchami masowymi</strong> - gęste zalesienie stoków wskazuje na obecność zwietrzałego, wilgotnego podłoża tropikalnego. W porze deszczowej (Rio leży w klimacie <strong>Am/Aw</strong>, z intensywnymi opadami konwekcyjnymi) dochodzi do <strong>osuwisk i spływów gruzowych</strong> (<em>landslides</em>), które periodycznie niszczą zabudowę favelów wzniesionych na zboczach. To zagrożenie jest przyrodniczym ograniczeniem - prawnym (strefy zakazu zabudowy) i praktycznym.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Rozumowanie przez eliminację i rozszerzenie</h4>\n<p>Zadanie wyklucza odpowiedzi dotyczące <strong>wód powierzchniowych</strong> (lagun, zatok, bajorek) - to ograniczenie już podane w informacji wstępnej.</p>\n<p>Pozostałe przyrodnicze elementy krajobrazu widoczne na fotografii:</p>\n<p>| Element | Czy to ograniczenie zabudowy? | Dlaczego? |<br>| Strome wzgórza / urwiska | ✅ TAK | brak stabilnego podłoża, niemożność budowy dróg dojazdowych |<br>| Las tropikalny na stokach | ✅ TAK | ochrona prawna + ryzyko osuwisk przy wycince |<br>| Grawitacyjne ruchy masowe | ✅ TAK | bezpośrednie zagrożenie dla życia i mienia |<br>| Płytkie wody podziemne | ✅ TAK | zawodnienie gruntu w dolinach, trudności z fundamentami |<br>| Wody powierzchniowe | ❌ wykluczone treścią zadania | |</p>\n<p>Zatem dwa spośród pozostałych elementów - wystarczy podać <strong>jakiekolwiek dwa</strong> z powyższej listy (inne niż wody powierzchniowe).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podane są <strong>dwa</strong> poprawne przyrodnicze ograniczenia zabudowy, <strong>inne niż dotyczące wód powierzchniowych</strong>. Oba muszą być wymienione - samo jedno ograniczenie NIE daje punktu.<br>- <strong>0 pkt</strong> - podano tylko jedno ograniczenie / oba odnoszą się do wód / odpowiedź ogólnikowa (np. &quot;trudny teren&quot;) bez wskazania konkretnego elementu przyrodniczego / brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowane warianty (przykłady z klucza):</strong><br>- Obecność wzniesień terenu / znaczne deniwelacje terenu / strome stoki<br>- Zalesienie stoków<br>- Grawitacyjne ruchy masowe (osuwiska, spływy gruzowe)<br>- Płytkie występowanie wód podziemnych<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- Odpowiedzi odnoszące się do wód powierzchniowych (laguny, zatoka, bagna) - wykluczone poleceniem<br>- Ograniczenia gospodarcze lub społeczne (np. &quot;tereny chronione przez prawo&quot; bez wskazania przyczyny przyrodniczej)<br>- Opis ogólny: &quot;trudny teren&quot;, &quot;nierówna powierzchnia&quot; - zbyt mało precyzyjne</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie stosuje się wzorów matematycznych</strong> - zadanie wymaga wiedzy z zakresu <strong>geomorfologii, geologii i hydrologii</strong>.</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Geomorfologia Rio de Janeiro</strong>: miasto leży u podnóża <strong>Gór Nadmorskich</strong> (Serra do Mar) - pasma będącego krawędzią Wyżyny Brazylijskiej. Skały: głównie granitoidy i gnejsy (Prekambr), silnie zwietrzałe w warunkach tropikalnych (lateryzacja). Stoki nachylone, miejscami &gt; 45°. Klimat <strong>Am</strong> (monsunowy, Köppena) - pory deszczowe z intensywnymi opadami powodującymi corocznie katastrofalne osuwiska.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Geomorfologia egzogeniczna</strong>: procesy <strong>grawitacyjne</strong> (osuwiska, spływy gruzowe, obrywy) są wzmacniane przez: (a) strome nachylenie stoków, (b) zwietrzałe, zaglinkowane podłoże, (c) intensywne opady tropikalne nasycające grunt wodą i zwiększające jego masę. Każde z tych zjawisk jest samoistnym przyrodniczym ograniczeniem zabudowy.</blockquote>\n<blockquote>💧 <strong>Wody podziemne w dnach kotlin</strong>: w obniżeniach między wzgórzami, na terasach i przy lagunach - <strong>zwierciadło wód podziemnych jest płytkie</strong> (1-3 m p.p.t.), co utrudnia posadowienie fundamentów i prowadzenie infrastruktury podziemnej.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi mogą być błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie dostanie punktu |<br>| &quot;Laguna / zatoka / rzeka utrudnia zabudowę&quot; | Wprost wykluczone poleceniem - wody powierzchniowe |<br>| &quot;Teren jest chroniony jako park narodowy&quot; | To ograniczenie prawne / gospodarcze, NIE przyrodnicze |<br>| &quot;Wysokie temperatury utrudniają budowę&quot; | Nie jest to ograniczenie przestrzenne widoczne na fotografii |<br>| &quot;Trudny teren&quot; (bez doprecyzowania) | Zbyt ogólne - klucz wymaga wskazania konkretnego elementu |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Zadanie wymaga <strong>dwóch</strong> ograniczeń - podanie tylko jednego (choćby znakomitego) daje <strong>0 pkt</strong>. Zawsze odpowiadaj na format &quot;1 2 &quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> &quot;Wzniesienia terenu&quot; i &quot;grawitacyjne ruchy masowe&quot; to <strong>dwa różne ograniczenia</strong> - można je podać oba. Nie traktuj ich jako jednej odpowiedzi. Jedno mówi o statycznym kształcie terenu, drugie o dynamicznym procesie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> &quot;Zalesienie stoków&quot; jest akceptowane jako ograniczenie samo w sobie (las tropikalny = utrudnienie wylesienia + budowy dróg dojazdowych + stabilizacja stoku). Nie musisz wyjaśniać dlaczego - wystarczy wskazać element.</blockquote>"}]}