{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-1)\nPoniższy tekst odnosi się do jednego z procesów zachodzących w miastach w Polsce.\nW centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej - czynnej do 2001 roku -\nzmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, tak aby\npołączyć tendencje architektoniczne z początku ubiegłego wieku z nowoczesnym nurtem\npoprzemysłowym. Obecnie te budynki stanowią przestrzeń, z której mogą korzystać artyści\noraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta\ni turystów.\nNa podstawie: www.piklodz.pl; www.ec1lodz.pl\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nW tekście opisano proces\nA.\nindustrializacji,\nktóry polega\nna\n1.\nożywieniu zdegradowanych obszarów miast\ni zmianie ich funkcji.\n2.\nodbudowie i modernizacji przemysłu,\nz naciskiem na zaawansowane technologie.\nB.\nrewitalizacji,\n3.\nlokalizowaniu przemysłu na obszarach\npołożonych w centrach miast.\n21.\n0-1\n20.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":"B","answer_text":"Zadanie 21. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nVIII.5) Zdający wyróżnia fazy urbanizacji\n[…].\nXV.6) Zdający identyfikuje cechy\nindywidualne wybranych miast w Polsce\n[…].\nXVI.5) Zdający […] przedstawia […] cele\n[rewitalizacji] […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1","solution":"Odpowiedź: **B3** — rewitalizacja, która polega na **ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji**. EC1 to klasyczny przykład rewitalizacji: stary budynek przemysłowy (elektrownia 1907-2001) zachowuje swoją bryłę i charakter przemysłowy, ale zmienia funkcję na **kulturalno-edukacyjną** (Centrum Nauki, Planetarium, kino, warsztaty).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 21. (0–1)\n\nPoniższy tekst odnosi się do jednego z procesów zachodzących w miastach w Polsce:\n\nW centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej – czynnej do 2001 roku – zmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, tak aby połączyć tendencje architektoniczne z początku ubiegłego wieku z nowoczesnym nurtem poprzemysłowym. Obecnie te budynki stanowią przestrzeń, z której mogą korzystać artyści oraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta i turystów.\n\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\n\nW tekście opisano proces:\n\nproces | który polega na\nA. | industrializacji, | 1. lokalizowaniu przemysłu na obszarach położonych w centrach miast.\nB. ✓ | rewitalizacji, | 2. odbudowie i modernizacji przemysłu, z naciskiem na zaawansowane technologie.\n3. ✓ ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji.\n\nCo zrobić?\n\nTrzy procesy w miastach (uporządkowanie):\n- Industrializacja = budowa nowych zakładów przemysłowych (XIX-XX w., w Polsce GOP, Łódź — włókiennictwo).\n- Reindustrializacja = odbudowa / modernizacja przemysłu (np. specjalne strefy ekonomiczne na obszarach poprzemysłowych).\n- Rewitalizacja = ożywienie zdegradowanych obszarów + zmiana funkcji (przemysł → kultura, mieszkania, biura).\n\nEC1 Łódź — klasyk rewitalizacji:\n- Stara funkcja: elektrownia miejska (1907-2001).\n- Stan w 2001: zaprzestano produkcji energii → obiekt zdegradowany.\n- Rewitalizacja (2010-2018): zachowano bryłę i instalacje, zmieniono funkcję na kulturalno-edukacyjną.\n- Nowa funkcja: Centrum Nauki, planetarium, kino, warsztaty, instytucje kultury.\n\nDopasowanie:\n- Proces: B — rewitalizacja (nie industrializacja — żadnych nowych zakładów).\n- Polega na: 3 — ożywieniu zdegradowanych obszarów i zmianie funkcji (nie 1 — lokalizacja przemysłu, ani 2 — modernizacja przemysłu).\n\nOdpowiedź: B3.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nRewitalizacja obiektów postindustrialnych w Polsce:\n- EC1 Łódź — elektrownia → Centrum Nauki.\n- Manufaktura Łódź — fabryka Poznańskiego → centrum handlowe.\n- Stocznia Gdańska → muzeum + biura.\n- Bumar Łabędy → SSE + nowe inwestycje.\n\nGlobalnie: Tate Modern London (elektrownia → muzeum sztuki), Zollverein Essen (kopalnia → UNESCO + muzeum), High Line New York (linia kolejowa → park miejski).\n\nTo postindustrialna transformacja = klasyk XXI w. w postsocjalistycznej Europie.\n\nTypowy błąd: Industrializacja = budowa nowych zakładów przemysłowych (XIX w.). Reindustrializacja = odbudowa/modernizacja przemysłu (najczęściej w starych okręgach przemysłowych po deindustrializacji). Rewitalizacja = przywrócenie życia zdegradowanym obszarom, często zmiana funkcji (przemysł → kultura).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":"rewitalizacja, EC1 Łódź, postindustrialna transformacja","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 21. (0-1)
Poniższy tekst odnosi się do jednego z procesów zachodzących w miastach w Polsce.
W centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej - czynnej do 2001 roku -
zmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, tak aby
połączyć tendencje architektoniczne z początku ubiegłego wieku z nowoczesnym nurtem
poprzemysłowym. Obecnie te budynki stanowią przestrzeń, z której mogą korzystać artyści
oraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta
i turystów.
Na podstawie: www.piklodz.pl; www.ec1lodz.pl
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
W tekście opisano proces
A.
industrializacji,
który polega
na
1.
ożywieniu zdegradowanych obszarów miast
i zmianie ich funkcji.
2.
odbudowie i modernizacji przemysłu,
z naciskiem na zaawansowane technologie.
B.
rewitalizacji,
3.
lokalizowaniu przemysłu na obszarach
położonych w centrach miast.
21.
0-1
20.
0-1-2
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 21. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym w skali
lokalnej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania […] społeczno-
-gospodarczego […] świata.

\n
  1. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy
\n

i umiejętności geograficznych w analizie […]
przemian przestrzeni geograficznej.
Zakres rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
VIII.5) Zdający wyróżnia fazy urbanizacji
[…].
XV.6) Zdający identyfikuje cechy
indywidualne wybranych miast w Polsce
[…].
XVI.5) Zdający […] przedstawia […] cele
[rewitalizacji] […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawna odpowiedź.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
B1

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: B3 — rewitalizacja, która polega na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji. EC1 to klasyczny przykład rewitalizacji: stary budynek przemysłowy (elektrownia 1907-2001) zachowuje swoją bryłę i charakter przemysłowy, ale zmienia funkcję na kulturalno-edukacyjną (Centrum Nauki, Planetarium, kino, warsztaty).

\n

Treść zadania (CKE)

\n

Zadanie 21. (0–1)

\n

Poniższy tekst odnosi się do jednego z procesów zachodzących w miastach w Polsce:

\n

W centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej – czynnej do 2001 roku – zmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, tak aby połączyć tendencje architektoniczne z początku ubiegłego wieku z nowoczesnym nurtem poprzemysłowym. Obecnie te budynki stanowią przestrzeń, z której mogą korzystać artyści oraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta i turystów.

\n

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.

\n

W tekście opisano proces:

\n

proces | który polega na
A. | industrializacji, | 1. lokalizowaniu przemysłu na obszarach położonych w centrach miast.
B. ✓ | rewitalizacji, | 2. odbudowie i modernizacji przemysłu, z naciskiem na zaawansowane technologie.

\n
  1. ✓ ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji.
\n

Co zrobić?

\n

Trzy procesy w miastach (uporządkowanie):

\n\n

EC1 Łódź — klasyk rewitalizacji:

\n\n

Dopasowanie:

\n\n

Odpowiedź: B3.

\n

Punktacja CKE

\n\n

Po co to umieć

\n

Rewitalizacja obiektów postindustrialnych w Polsce:

\n\n

Globalnie: Tate Modern London (elektrownia → muzeum sztuki), Zollverein Essen (kopalnia → UNESCO + muzeum), High Line New York (linia kolejowa → park miejski).

\n

To postindustrialna transformacja = klasyk XXI w. w postsocjalistycznej Europie.

\n

Typowy błąd: Industrializacja = budowa nowych zakładów przemysłowych (XIX w.). Reindustrializacja = odbudowa/modernizacja przemysłu (najczęściej w starych okręgach przemysłowych po deindustrializacji). Rewitalizacja = przywrócenie życia zdegradowanym obszarom, często zmiana funkcji (przemysł → kultura).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

B1 - proces rewitalizacji, polegający na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji.

\n

Sposób 1 - analiza cech opisywanego procesu

\n

Tekst zawiera trzy kluczowe sygnały, które jednoznacznie wskazują na rewitalizację:

\n
  1. Obiekt poprzemysłowy - dawna elektrownia miejska, nieczynna od 2001 roku → obszar zdegradowany funkcjonalnie (utrata pierwotnej funkcji przemysłowej).
  2. Modernizacja z zachowaniem dziedzictwa - „zmodernizowano, ale zachowano wygląd i elementy instalacji przemysłowych" → typowy dla rewitalizacji szacunek dla tkanki historycznej, a nie wyburzenie i budowa od nowa.
  3. Zmiana funkcji na kulturalno-społeczną - przestrzeń dla artystów, imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców i turystów → ożywienie obszaru przez nadanie mu nowej funkcji.
\n

Rewitalizacja to właśnie kompleksowy proces odnowy zdegradowanych obszarów miejskich, łączący działania techniczne (modernizacja budynków), społeczne (nowi użytkownicy, integracja) i kulturowe (zachowanie tożsamości miejsca).

\n

→ Odpowiedź: B (rewitalizacja) + 1 (ożywienie zdegradowanych obszarów miast i zmiana ich funkcji).

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji

\n

| Opcja | Termin | Dlaczego NIE pasuje do tekstu |
| A | gentryfikacja (lub suburbanizacja) | Gentryfikacja = napływ zamożnych mieszkańców i wzrost cen nieruchomości w centrum; tu mowa o funkcji kulturalnej, nie mieszkaniowej; suburbanizacja = odpływ ludności z centrum - tu nie ma o tym mowy |
| B | rewitalizacja | ✅ Pasuje - zdegradowany obiekt, modernizacja, nowa funkcja publiczna |
| 1 | ożywienie zdegradowanych obszarów i zmiana funkcji | ✅ Pasuje - elektrownia → centrum kultury |
| 2 | np. wyprowadzanie mieszkańców na peryferia | Tekst nie opisuje migracji ludności, lecz zmianę funkcji budynku |
| 3 | np. wzrost wartości nieruchomości / napływ nowych mieszkańców | Tekst skupia się na funkcji kulturalnej i społecznej, nie spekulacji nieruchomościowej |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 21, max 1 pkt):
- 1 pkt - zaznaczono odpowiedź B1 (obie części poprawne jednocześnie)
- 0 pkt - zaznaczono tylko B lub tylko 1, albo inną kombinację (np. A1, B2, A3), albo brak odpowiedzi
\n

Co MUSISZ zaznaczyć żeby dostać punkt: obie litery jednocześnie - B i 1. Zaznaczenie samego B bez cyfry lub samej cyfry 1 bez litery = 0 pkt.

\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Pojęcia kluczowe z geografii miast:

- Rewitalizacja - kompleksowy, wieloletni proces odnowy obszarów zdegradowanych (poprzemysłowych, powojskowych, śródmiejskich). Trzy filary: techniczny (modernizacja), społeczny (nowi użytkownicy, integracja), funkcjonalny (zmiana przeznaczenia). Prawna podstawa w Polsce: Ustawa o rewitalizacji z 2015 r.

- Gentryfikacja - proces wypierania niżej sytuowanych mieszkańców z centrum miasta przez zamożniejszych, skutkujący wzrostem cen nieruchomości. Często efekt uboczny rewitalizacji, ale NIE to samo.

- Suburbanizacja - odpływ ludności i funkcji z centrum na obrzeża; przeciwieństwo opisywanego w tekście zjawiska.

- Metropolizacja - koncentracja funkcji wyższego rzędu (zarząd, finanse, media) w największych miastach - nie dotyczy odnowy pojedynczego obiektu.
\n

W tym zadaniu wzory matematyczne nie są potrzebne - wymagana jest wiedza z działu geografia miast i procesy urbanizacyjne.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść (typowa) | Typowy błąd ucznia |
| A | gentryfikacja | Uczeń myli rewitalizację z gentryfikacją - oba dotyczą odnowy centrum, ale gentryfikacja = zmiana struktury społecznej (zamożniejsi mieszkańcy), a nie kulturalnej |
| 2 | suburbanizacja / odpływ funkcji | Uczeń widzi słowo „zmiana" i wybiera opcję o „wyprowadzaniu" czegokolwiek z centrum |
| 3 | wzrost wartości gruntów / napływ inwestorów | Uczeń kojarzy modernizację z inwestycjami komercyjnymi, nie dostrzegając, że funkcja jest tu publiczna (artyści, imprezy edukacyjne) |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: Rewitalizacja ≠ gentryfikacja. To najczęstszy błąd na maturze. Kluczem jest funkcja końcowa - kulturalna / publiczna (rewitalizacja) vs. mieszkaniowa luksusowa / komercyjna (gentryfikacja).
\n
⚠️ Uwaga 2: Zachowanie wyglądu budynku i elementów przemysłowych to cecha charakterystyczna rewitalizacji poprzemysłowej (ang. adaptive reuse) - NIE jest to przypadkowe, lecz świadomy wybór projektantów zachowujących tożsamość miejsca.
\n
⚠️ Uwaga 3: W zadaniach z dwoma kolumnami (A/B oraz 1./2./3.) obowiązuje zasada: obie odpowiedzi muszą być poprawne - błąd w jednej części = 0 pkt za całość.
"}]}