{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/24.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"24.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nPrzedstaw, z czego wynika różnica w wielkości plonów zbóż między województwem\nkujawsko-pomorskim a województwem podlaskim. Odnieś się do odpowiedniego\nuwarunkowania przyrodniczego, przyczyniającego się do różnicy w plonach zbóż\nmiędzy tymi województwami.\n24.1.\n0-1-2\n24.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\nZakres rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.1) Zdający wykazuje związki kierunków\nprodukcji rolnej, w tym struktury upraw […]\nz klimatem, ukształtowaniem powierzchni,\nżyznością gleb i zasobami wodnymi.\nZakres podstawowy\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.7) Zdający wskazuje obszary\no najkorzystniejszych warunkach dla\nrozwoju rolnictwa […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do uwarunkowania przyrodniczego.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n W województwie kujawsko-pomorskim wysokim plonom zbóż sprzyja występowanie\nżyznych gleb (czarnych ziem).\n W województwie podlaskim wysoki udział gleb niskich klas bonitacyjnych, takich jak\nbielicowe i bagienne, nie sprzyja wysokim plonom zbóż.\n W województwie kujawsko-pomorskim wysokim plonom zbóż sprzyjają lepsze warunki\ntermiczne.\n Województwo podlaskie charakteryzuje się najkrótszym (poza obszarem gór) okresem\nwegetacyjnym w Polsce.","solution":"Różnica plonów kujawsko-pomorskie vs podlaskie: - **Kujawsko-pomorskie** ma **żyzne gleby brunatne i czarne ziemie kujawskie** (jedne z najlepszych w Polsce) → wysokie plony zbóż (50+ dt/ha). - **Podlaskie** ma **gleby bielicowe na sandrach** (gleby niskich klas bonitacyjnych), **krótszy okres wegetacyjny** (klimat kontynentalny) → niskie plony (~40 dt/ha).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-24.2.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Polski, województwo opolskie, lubuskie, podlaskie, kujawsko-pomorskie","page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 24.2. (0-1)
Przedstaw, z czego wynika różnica w wielkości plonów zbóż między województwem
kujawsko-pomorskim a województwem podlaskim. Odnieś się do odpowiedniego
uwarunkowania przyrodniczego, przyczyniającego się do różnicy w plonach zbóż
między tymi województwami.
24.1.
0-1-2
24.2.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 24.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym w skali
lokalnej, regionalnej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce
Zakres rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
XIX.1) Zdający wykazuje związki kierunków
produkcji rolnej, w tym struktury upraw […]
z klimatem, ukształtowaniem powierzchni,
żyznością gleb i zasobami wodnymi.
Zakres podstawowy
Zasady oceniania rozwiązań zadań

\n
  1. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy
\n

i umiejętności geograficznych w analizie […]
przemian przestrzeni geograficznej.

\n
  1. Analizowanie zjawisk i współzależności
\n

zachodzących w środowisku geograficznym
z wykorzystaniem różnych map […]
tematycznych.
I.3) Zdający czyta i interpretuje treści
różnych map […].
XV.7) Zdający wskazuje obszary
o najkorzystniejszych warunkach dla
rozwoju rolnictwa […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do uwarunkowania przyrodniczego.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
 W województwie kujawsko-pomorskim wysokim plonom zbóż sprzyja występowanie
żyznych gleb (czarnych ziem).
 W województwie podlaskim wysoki udział gleb niskich klas bonitacyjnych, takich jak
bielicowe i bagienne, nie sprzyja wysokim plonom zbóż.
 W województwie kujawsko-pomorskim wysokim plonom zbóż sprzyjają lepsze warunki
termiczne.
 Województwo podlaskie charakteryzuje się najkrótszym (poza obszarem gór) okresem
wegetacyjnym w Polsce.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Różnica plonów kujawsko-pomorskie vs podlaskie: - Kujawsko-pomorskie ma żyzne gleby brunatne i czarne ziemie kujawskie (jedne z najlepszych w Polsce) → wysokie plony zbóż (50+ dt/ha). - Podlaskie ma gleby bielicowe na sandrach (gleby niskich klas bonitacyjnych), krótszy okres wegetacyjny (klimat kontynentalny) → niskie plony (~40 dt/ha).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Województwo kujawsko-pomorskie osiąga wyższe plony zbóż niż województwo podlaskie ze względu na żyzniejsze gleby (czarne ziemie, gleby brunatne wysokich klas bonitacyjnych) oraz korzystniejsze warunki termiczne (dłuższy okres wegetacyjny). W województwie podlaskim dominują gleby lekkie, bielicowe i bagienne niskich klas bonitacyjnych, a okres wegetacyjny jest najkrótszy w Polsce nizinnej.

\n

Sposób 1 - Uwarunkowanie glebowe

\n

Krok 1 - Gleby województwa kujawsko-pomorskiego:

\n

Kujawy to jeden z niewielu obszarów Polski nizinnej, gdzie na podłożu glacjalnym wytworzyły się czarne ziemie (czarnoziemy zdegradowane) - gleby klasy I i II bonitacyjnej. Charakteryzują się:

\n\n

Są to jedne z najżyźniejszych gleb w Polsce, porównywalne z ukraińskimi czarnoziemami.

\n

Krok 2 - Gleby województwa podlaskiego:

\n

Podlasie leży w obrębie rozległej niziny polodowcowej. Dominują tu:

\n\n

To gleby klas IV-VI bonitacyjnych - słabe i bardzo słabe pod uprawę zbóż.

\n

Wniosek:

\n

Lepsza klasa bonitacyjna gleb w województwie kujawsko-pomorskim bezpośrednio przekłada się na wyższe plony zbóż (pszenica ozima, buraki cukrowe). W województwie podlaskim niskie klasy gleb wymuszają uprawę żyta i ziemniaków, a plony zbóż chlebowych są wyraźnie niższe.

\n

Sposób 2 - Uwarunkowanie termiczne (weryfikacja / alternatywa)

\n

Drugie istotne uwarunkowanie przyrodnicze to warunki termiczne i długość okresu wegetacyjnego:

\n\n\n

Krótszy sezon wegetacyjny ogranicza plony zbóż jarych i ozimych, a ryzyko przymrozków późnowiosennych dodatkowo zagraża uprawom.

\n
Uwaga: Do uzyskania 1 pkt wystarczy podać jedno poprawne uwarunkowanie przyrodnicze (glebowe LUB termiczne) - klucz CKE akceptuje oba podejścia.
\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do co najmniej jednego uwarunkowania przyrodniczego, które wyjaśnia różnicę w plonach zbóż między województwem kujawsko-pomorskim a podlaskim. Musi być konkretne i merytorycznie poprawne.
- 0 pkt - odpowiedź ogólnikowa (np. "lepsze warunki w kujawsko-pomorskim"), bez wskazania konkretnego uwarunkowania przyrodniczego; błędna merytorycznie; brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty (klucz CKE):
- "Województwo kujawsko-pomorskie ma żyzne gleby (czarne ziemie) → sprzyjają wysokim plonom."
- "Województwo podlaskie ma gleby niskich klas bonitacyjnych (bielicowe, bagienne) → nie sprzyjają wysokim plonom."
- "Województwo kujawsko-pomorskie ma lepsze warunki termiczne → wyższe plony."
- "Województwo podlaskie ma najkrótszy okres wegetacyjny (poza górami) → niższe plony."

Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:
Podaj nazwę konkretnego uwarunkowania (gleby → koniecznie z klasą/typem; temperatura → koniecznie "okres wegetacyjny" lub "warunki termiczne") i wyjaśnij, jak ono wpływa na plony. Samo wymienienie gleby bez wyjaśnienia mechanizmu jest ryzykowne.

Wykluczone:
- "Lepsze warunki" bez doprecyzowania.
- Uwarunkowania pozaprzyrodnicze (dopłaty rolnicze, struktura agrarna, technologia) - zadanie pyta TYLKO o przyrodnicze.
\n

Wzory i referencje

\n
🌱 Bonitacja gleb (Polska): Klasy I-VI. Czarne ziemie (Kujawy) → klasy I-II, najżyźniejsze gleby nizinne w Polsce. Bielice (Podlasie) → klasy IV-VI, wymyte, kwaśne, słabe plonowo. Plony pszenicy: kujawsko-pomorskie ≈ 5-6 t/ha; podlaskie ≈ 3-4 t/ha (dane GUS 2022-2024).
\n
🌡️ Okres wegetacyjny: Liczba dni w roku ze średnią dobową temperaturą ≥ 5 °C. W Polsce nizinnej: najdłuższy na Śląsku i Kujawach (215-220 dni), najkrótszy na Podlasiu i Suwalszczyźnie (190-195 dni). Różnica ~20-25 dni ma realne znaczenie dla plonów zbóż ozimych i jarych.
\n
🗺️ Krainy geograficzne: Kujawy leżą w pasie nizin środkowej Polski (Nizina Wielkopolska / Kujawska) - glacjalne podłoże z przykrywą lessową lub lessopodobną sprzyjało formowaniu się czarnych ziem. Podlasie - Nizina Północnopodlaska, rozległe sandry i gliny zwałowe ostatniego zlodowacenia, słabe odwodnienie, bielicowanie.
\n

Dlaczego błędne byłyby odpowiedzi pozaprzyrodnicze

\n

| Błędny kierunek odpowiedzi | Dlaczego nie na punkt |
| "Kujawsko-pomorskie ma więcej dopłat rolnych" | Czynnik ekonomiczny, nie przyrodniczy - poza zakresem pytania |
| "Większe gospodarstwa rolne w kujawsko-pomorskim" | Czynnik strukturalno-ekonomiczny, nie przyrodniczy |
| "Lepsza infrastruktura nawadniania" | Czynnik antropogeniczny, nie przyrodniczy |
| "Bliskość portów i eksportu" | Brak związku z plonem, czynnik ekonomiczny |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Nie pisz po prostu "lepsze gleby w kujawsko-pomorskim" - musisz nazwać typ gleby (czarne ziemie / gleby brunatne kl. I-II) lub wymienić klasę bonitacyjną, bo odpowiedź ogólna może nie wystarczyć na punkt.
\n
⚠️ Uwaga 2: Zadanie pyta o uwarunkowanie przyrodnicze - odpowiedź o dotacjach, strukturze agrarnej czy technologii rolniczej jest z definicji błędna, nawet jeśli merytorycznie prawdziwa w innym kontekście.
\n
⚠️ Uwaga 3: Wystarczy jeden argument (glebowy LUB termiczny) - nie musisz pisać obu. Pisanie obu nie zaszkodzi, ale nie da dodatkowych punktów (max 1 pkt).
"}]}