{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/25.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"25.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nKtóre uwarunkowanie przyrodnicze jest charakterystyczne dla obszaru rolniczego\noznaczonego numerem 1? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Całoroczny okres wegetacyjny.\nB. Średnia roczna amplituda temperatury powietrza ˂15 °C.\nC. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych.\nD. Roczne sumy opadów atmosferycznych ˃1500 mm z przewagą w chłodnej porze roku.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania przyrodniczego, społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących […]\nwzajemnych zależności w systemie\nprzyroda - człowiek - gospodarka.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nZakres rozszerzony\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania\noraz wyróżnia główne cechy regionów\nrolniczych na świecie.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nX.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników\nprzyrodniczych […] na rozwój rolnictwa na\nświecie.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC","solution":"Obszar 1 (Corn Belt, ok. 40°N w środkowych USA) — odpowiedź **C. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych** (czarnoziemy preriowe, mollisole — Iowa, Illinois, Nebraska). - A. F — okres wegetacyjny w Corn Belt NIE jest całoroczny (mroźna zima). - B. F — amplituda termiczna jest >25°C (kontynentalny klimat). - D. F — opady ~700-1000 mm, głównie latem.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-25.1.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Ameryki Płn, kukurydza, soja, bawełna, trzcina cukrowa","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25.1. (0-1)<br>Które uwarunkowanie przyrodnicze jest charakterystyczne dla obszaru rolniczego<br>oznaczonego numerem 1? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>A. Całoroczny okres wegetacyjny.<br>B. Średnia roczna amplituda temperatury powietrza ˂15 °C.<br>C. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych.<br>D. Roczne sumy opadów atmosferycznych ˃1500 mm z przewagą w chłodnej porze roku.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 25.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali […]<br>regionalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce.</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie […]</li></ol>\n<p>zróżnicowania przyrodniczego, społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących […]<br>wzajemnych zależności w systemie<br>przyroda - człowiek - gospodarka.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map<br>ogólnogeograficznych […].<br>Zakres rozszerzony<br>X.1) Zdający charakteryzuje różne typy<br>rolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania<br>oraz wyróżnia główne cechy regionów<br>rolniczych na świecie.<br>Zakres podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>X.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników<br>przyrodniczych […] na rozwój rolnictwa na<br>świecie.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>C</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Obszar 1 (Corn Belt, ok. 40°N w środkowych USA) — odpowiedź <strong>C. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych</strong> (czarnoziemy preriowe, mollisole — Iowa, Illinois, Nebraska). - A. F — okres wegetacyjny w Corn Belt NIE jest całoroczny (mroźna zima). - B. F — amplituda termiczna jest &gt;25°C (kontynentalny klimat). - D. F — opady ~700-1000 mm, głównie latem.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C - Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych.</strong></p>\n<p>Obszar 1 to <strong>Wielkie Równiny i Środkowy Zachód USA</strong> (ok. 40° N) - jeden z najważniejszych regionów rolniczych świata, zwany &quot;spichrzem Ameryki&quot;. Jego kluczowym atutem przyrodniczym są <strong>czarnoziemy</strong> (ang. <em>mollisols</em>), czyli strefowe gleby preriowe o wyjątkowo wysokiej żyzności.</p>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja klimatu i gleb obszaru 1</h4>\n<p><strong>Krok 1: Lokalizacja obszaru 1.</strong></p>\n<p>Punkt 1 leży na <strong>Wielkich Równinach i Środkowym Zachodzie USA</strong>, ok. 40° N, w głębi kontynentu, daleko od oceanów. To region znany z uprawy pszenicy, kukurydzy i soi.</p>\n<p><strong>Krok 2: Cechy klimatu kontynentalnego (typ Dfb/Dfa w klasyfikacji Köppena).</strong></p>\n<ul><li>Zima mroźna (T_sty ≈ -5 do -15 °C), lato gorące (T_lip ≈ 22-28 °C).</li><li><strong>Roczna amplituda temperatury: 30-40 °C</strong> - typowo kontynentalna, zdecydowanie &gt; 15 °C (eliminuje B).</li><li>Opady: <strong>400-600 mm rocznie</strong>, z maksimum letnim - znacznie poniżej 1500 mm (eliminuje D).</li><li>Wyraźna zima → <strong>nie ma całorocznego okresu wegetacyjnego</strong> (eliminuje A).</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Gleby strefy preriowej.</strong></p>\n<p>W klimacie kontynentalnym umiarkowanym, pod pierwotną roślinnością preriową (trawy), tworzyły się <strong>czarnoziemy</strong> (<em>Mollisols</em>). Ich cechy:</p>\n<ul><li>Głęboka warstwa próchniczna (do 1 m i więcej), ciemna barwa.</li><li>Naturalna żyzność - odpowiednik polskich klas I-II bonitacyjnych.</li><li>Są to <strong>gleby strefowe</strong> (zonal) - ich występowanie wynika bezpośrednio z klimatu i roślinności strefy.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Czarnoziemy preriowe są <strong>strefowymi glebami o najwyższej żyzności</strong> - to jest uwarunkowanie przyrodnicze charakterystyczne dla obszaru 1. <strong>Odpowiedź: C.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych odpowiedzi</h4>\n<p>Sprawdzamy, czy opcje A, B, D mogą pasować do obszaru 1 (40° N, śródląd USA):</p>\n<p>| Odpowiedź | Dlaczego NIE pasuje do obszaru 1 |<br>| <strong>A</strong> | Całoroczny okres wegetacyjny wymagałby braku przymrozków. Na 40° N, w klimacie kontynentalnym, styczeń osiąga -10 °C i mniej. Uprawy sezonowe, nie całoroczne. |<br>| <strong>B</strong> | Amplituda &lt; 15 °C to cecha klimatów <strong>morskich</strong> (Cfb - Europa Zachodnia, pacyficzne wybrzeże USA). Wielkie Równiny mają amplitudę 35-40 °C - klimat skrajnie kontynentalny. |<br>| <strong>D</strong> | Opady &gt; 1500 mm z przewagą zimową to cecha klimatu <strong>śródziemnomorskiego lub oceanicznego</strong> (np. zachodnie wybrzeże USA - Kalifornia / Oregon). Wielkie Równiny leżą w cieniu opadowym Gór Skalistych, roczne opady to 400-600 mm. |</p>\n<p>Jedynie <strong>C opisuje realne walory przyrodnicze Wielkich Równin</strong> - właśnie gleby czarnoziemne (preriowe) umożliwiają tam intensywną produkcję zbóż i roślin oleistych.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 25.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczenie odpowiedzi <strong>C</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczenie innej odpowiedzi lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Uwaga:</strong> Zadanie zamknięte - wymagana jest wyłącznie zaznaczona litera C. Uzasadnienie nie jest oceniane, ale pomaga samodzielnie sprawdzić tok rozumowania.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌾 <strong>Czarnoziemy preriowe (Mollisols)</strong> - gleby <strong>strefowe</strong> strefy stepowej i preriowej, klimat kontynentalny umiarkowany (Dfa/Dfb w Köppenie). Naturalna żyzność najwyższa na świecie. Odpowiednik polskich klas bonitacyjnych I-II. Rozmieszczenie globalne: USA (Wielkie Równiny), Ukraina, Rosja (czarnoziem), Argentyna (pampa).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Klasyfikacja Köppena dla obszaru 1</strong>: typ <strong>Dfa/Dfb</strong> - umiarkowany kontynentalny. Diagnoza: T_sty &lt; -3 °C (lub znacznie niżej), T_lip &gt; 22 °C (Dfa) / 10-22 °C (Dfb), opady całoroczne, ogromna amplituda termiczna.</blockquote>\n<blockquote>📐 <strong>Amplituda roczna temperatury</strong>: \\(A = T_\\text{max} - T_\\text{min}\\) miesięcy. Dla obszaru 1: \\(A \\approx 35{-}40\\,\\text{°C}\\) - typowo kontynentalna. Dla klimatów morskich (np. Londyn): \\(A \\approx 12\\,\\text{°C}\\) - mała amplituda.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Typowy błąd ucznia |<br>| <strong>A</strong> | Całoroczny okres wegetacyjny | Mylenie USA z klimatem równikowym lub subtropikalnym; punkt 1 leży na 40° N w śródlądziu z mroźną zimą |<br>| <strong>B</strong> | Amplituda &lt; 15 °C | Kojarzenie USA z klimatem morskim (czyli z Californią lub Europą Zachodnią), zapominanie o kontynentalizmie Wielkich Równin |<br>| <strong>D</strong> | Opady &gt; 1500 mm, max zimowy | Mylenie Wielkich Równin z zachodnim wybrzeżem USA (Pacyfik, klimat śródziemnomorski/morski) lub z subtropikalnymi wybrzeżami; Wielkie Równiny są w cieniu opadowym Kordylierów |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Pojęcie &quot;gleby strefowe&quot; jest kluczowe - oznacza gleby, których typ wynika ze strefy klimatyczno-roślinnej, nie z czynników lokalnych (np. mad, gleb bagiennych, rędzin). Czarnoziemy preriowe są typowym przykładem gleb strefowych.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie mylić obszaru 1 (Wielkie Równiny, klimat kontynentalny) z obszarem 3 (wybrzeże Zatoki Meksykańskiej, klimat subtropikalny/tropikalny). Obszar 3 miałby raczej całoroczny lub bardzo długi okres wegetacyjny i większe opady.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Opcja B to &quot;pułapka na Europejczyka&quot; - mała amplituda (&lt; 15 °C) to cecha zachodniej Europy i pacyficznego wybrzeża Ameryki Północnej. Śródlądie USA ma jedne z największych amplitud na kuli ziemskiej.</blockquote>"}]}