{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.\nPoniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców\nmineralnych w województwie dolnośląskim.\n1. Przekrój geologiczny przez fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra\nNa podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999.\n2. Model terenu obszaru wydobycia węgla brunatnego\nNa podstawie: www.geoportal.gov.pl\nB\nA\n1 cm - 1000 m\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **27.1.** — **FP** 1. **F** — Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na **monoklinie przedsudeckiej** (między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską), NIE na samej platformie wschodnioeuropejskiej. Platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre'a-Tornquista. 2. **P** — węgiel brunatny eksploatowany w Polsce (Bełchatów, Turów, Konin) jest **młodszy** (neogen, miocen) niż seria złożowa miedzi i srebra (perm górny — cechsztyn). **27.2.** **Nie** — kopalnictwo miedzi i srebra w Polsce jest **głębinowe** (kopalnie podziemne KGHM: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna). Eksploatacja podziemna NIE tworzy form wklęsłych na powierzchni (jak odkrywka A na modelu). **27.3.** Dwa sposoby rekultywacji zwałowisk (jak B): - **Rekultywacja leśna** — zalesianie zwałowiska (np. Las Bełchatowski). - **Rekultywacja rolnicza** — utworzenie pól uprawnych / pastwisk. - **Wykorzystanie rekreacyjne** — utworzenie ścieżek dydaktycznych, parku, kompleksu sportowego (np. tor narciarski Góra Kamieńsk na zwałowisku Bełchatów). - **Wykorzystanie inwestycyjne** — budowa zakładów, lotnisk, magazynów. - **Wykorzystanie geotermalne** lub farmy fotowoltaiczne.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 27.\n\nPoniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.\n\nZadanie 27.1. (0–1)\n\nNa przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. | P / F\n2. | Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. | P / F\n\nZadanie 27.2. (0–1)\n\nNa modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.\n\nCzy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.\n\nWpisz tak albo nie: ......................\n\nUzasadnienie: ......................\n\nZadanie 27.3. (0–1)\n\nNa modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.\n\nPodaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.\n\n1. ......................\n2. ......................\n\nCo zrobić?\n\n27.1. — P/F o tektonice + wieku\n\nZdanie 1: \"Przekrój przedstawia platformę wschodnioeuropejską\" → FAŁSZ. Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na monoklinie przedsudeckiej — strefie kontaktu między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską. Sama platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre'a-Tornquista (Lubelszczyzna, Mazowsze, Podlasie).\n\nZdanie 2: \"Węgiel brunatny powstał później niż seria miedzi i srebra\" → PRAWDA.\n- Seria miedzi/srebra: cechsztyn (perm górny, ok. 260 mln lat temu).\n- Węgiel brunatny: neogen, miocen (~20 mln lat temu).\n- Brunatny jest znacznie młodszy.\n\n27.2. — czy miedź/srebro dają formy jak A?\n\nForma A = odkrywka węgla brunatnego (wklęsła, \"dziura\"). Powstaje przy eksploatacji powierzchniowej.\n\nEksploatacja miedzi i srebra w Polsce = głębinowa (podziemna). KGHM ma kopalnie: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna — wszystkie pod ziemią (głębokość 600-1200 m).\n\nSkutki: eksploatacja głębinowa nie tworzy odkrywek. Tworzy: szyby, hałdy na powierzchni (forma B), ale nie form wklęsłych A.\n\nOdpowiedź: NIE.\n\n27.3. — rekultywacja zwałowisk B\n\nSposoby rekultywacji zwałowisk i hałd w Polsce:\n- Leśna — zalesianie (najczęściej, np. Las Bełchatowski na hałdach).\n- Rolnicza — pola, łąki, pastwiska (jeśli gleby pozwalają).\n- Rekreacyjna — parki, ścieżki, tor narciarski (Góra Kamieńsk = zwałowisko Bełchatów!), stoki, ogród botaniczny.\n- Inwestycyjna — magazyny, fabryki, lotniska.\n- Energetyczna — farmy fotowoltaiczne lub wiatrowe na pochyłych zboczach hałd.\n- Wodna — sztuczne jeziora (rzadziej dla zwałowisk).\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymień DWA różne sposoby rekultywacji.\n\nPunktacja CKE\n\n- 27.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 27.2: 1 pkt — odpowiedź \"nie\" + uzasadnienie odnoszące się do głębinowego wydobycia.\n- 27.3: 1 pkt — dwa poprawne sposoby rekultywacji.\n\nPo co to umieć\n\nGórnictwo w Polsce (uproszczona klasyfikacja):\n- Głębinowe: węgiel kamienny (Górny Śląsk, Lubelskie), miedź + srebro (LGOM), sól kamienna (Wieliczka, Bochnia), niektóre kruszywa.\n- Odkrywkowe: węgiel brunatny (Bełchatów, Turów, Konin), kruszywa (piaski, żwiry, kamienie), siarka (Tarnobrzeg dawniej).\n\nKażda metoda ma inne skutki przestrzenne — głębinowe → szyby + hałdy; odkrywkowe → wielkie wyrobiska + zwałowiska.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja","page_from":32,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 27.<br>Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców<br>mineralnych w województwie dolnośląskim.</p>\n<ol><li>Przekrój geologiczny przez fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra</li></ol>\n<p>Na podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999.</p>\n<ol><li>Model terenu obszaru wydobycia węgla brunatnego</li></ol>\n<p>Na podstawie: www.geoportal.gov.pl<br>B<br>A<br>1 cm - 1000 m<br>MGEP-R0_100</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>27.1.</strong> — <strong>FP</strong> 1. <strong>F</strong> — Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na <strong>monoklinie przedsudeckiej</strong> (między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską), NIE na samej platformie wschodnioeuropejskiej. Platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre&#x27;a-Tornquista. 2. <strong>P</strong> — węgiel brunatny eksploatowany w Polsce (Bełchatów, Turów, Konin) jest <strong>młodszy</strong> (neogen, miocen) niż seria złożowa miedzi i srebra (perm górny — cechsztyn). <strong>27.2.</strong> <strong>Nie</strong> — kopalnictwo miedzi i srebra w Polsce jest <strong>głębinowe</strong> (kopalnie podziemne KGHM: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna). Eksploatacja podziemna NIE tworzy form wklęsłych na powierzchni (jak odkrywka A na modelu). <strong>27.3.</strong> Dwa sposoby rekultywacji zwałowisk (jak B): - <strong>Rekultywacja leśna</strong> — zalesianie zwałowiska (np. Las Bełchatowski). - <strong>Rekultywacja rolnicza</strong> — utworzenie pól uprawnych / pastwisk. - <strong>Wykorzystanie rekreacyjne</strong> — utworzenie ścieżek dydaktycznych, parku, kompleksu sportowego (np. tor narciarski Góra Kamieńsk na zwałowisku Bełchatów). - <strong>Wykorzystanie inwestycyjne</strong> — budowa zakładów, lotnisk, magazynów. - <strong>Wykorzystanie geotermalne</strong> lub farmy fotowoltaiczne.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 27.</p>\n<p>Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.</p>\n<p>Zadanie 27.1. (0–1)</p>\n<p>Na przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.</p>\n<p>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.</p>\n<p>Nr | Zdanie | Ocena</p>\n<ol><li>| Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. | P / F</li><li>| Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. | P / F</li></ol>\n<p>Zadanie 27.2. (0–1)</p>\n<p>Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.</p>\n<p>Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.</p>\n<p>Wpisz tak albo nie: ......................</p>\n<p>Uzasadnienie: ......................</p>\n<p>Zadanie 27.3. (0–1)</p>\n<p>Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.</p>\n<p>Podaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.</p>\n<ol><li>......................</li><li>......................</li></ol>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>27.1. — P/F o tektonice + wieku</p>\n<p>Zdanie 1: &quot;Przekrój przedstawia platformę wschodnioeuropejską&quot; → FAŁSZ. Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na monoklinie przedsudeckiej — strefie kontaktu między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską. Sama platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre&#x27;a-Tornquista (Lubelszczyzna, Mazowsze, Podlasie).</p>\n<p>Zdanie 2: &quot;Węgiel brunatny powstał później niż seria miedzi i srebra&quot; → PRAWDA.</p>\n<ul><li>Seria miedzi/srebra: cechsztyn (perm górny, ok. 260 mln lat temu).</li><li>Węgiel brunatny: neogen, miocen (~20 mln lat temu).</li><li>Brunatny jest znacznie młodszy.</li></ul>\n<p>27.2. — czy miedź/srebro dają formy jak A?</p>\n<p>Forma A = odkrywka węgla brunatnego (wklęsła, &quot;dziura&quot;). Powstaje przy eksploatacji powierzchniowej.</p>\n<p>Eksploatacja miedzi i srebra w Polsce = głębinowa (podziemna). KGHM ma kopalnie: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna — wszystkie pod ziemią (głębokość 600-1200 m).</p>\n<p>Skutki: eksploatacja głębinowa nie tworzy odkrywek. Tworzy: szyby, hałdy na powierzchni (forma B), ale nie form wklęsłych A.</p>\n<p>Odpowiedź: NIE.</p>\n<p>27.3. — rekultywacja zwałowisk B</p>\n<p>Sposoby rekultywacji zwałowisk i hałd w Polsce:</p>\n<ul><li>Leśna — zalesianie (najczęściej, np. Las Bełchatowski na hałdach).</li><li>Rolnicza — pola, łąki, pastwiska (jeśli gleby pozwalają).</li><li>Rekreacyjna — parki, ścieżki, tor narciarski (Góra Kamieńsk = zwałowisko Bełchatów!), stoki, ogród botaniczny.</li><li>Inwestycyjna — magazyny, fabryki, lotniska.</li><li>Energetyczna — farmy fotowoltaiczne lub wiatrowe na pochyłych zboczach hałd.</li><li>Wodna — sztuczne jeziora (rzadziej dla zwałowisk).</li></ul>\n<p>Konstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymień DWA różne sposoby rekultywacji.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>27.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.</li><li>27.2: 1 pkt — odpowiedź &quot;nie&quot; + uzasadnienie odnoszące się do głębinowego wydobycia.</li><li>27.3: 1 pkt — dwa poprawne sposoby rekultywacji.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Górnictwo w Polsce (uproszczona klasyfikacja):</p>\n<ul><li>Głębinowe: węgiel kamienny (Górny Śląsk, Lubelskie), miedź + srebro (LGOM), sól kamienna (Wieliczka, Bochnia), niektóre kruszywa.</li><li>Odkrywkowe: węgiel brunatny (Bełchatów, Turów, Konin), kruszywa (piaski, żwiry, kamienie), siarka (Tarnobrzeg dawniej).</li></ul>\n<p>Każda metoda ma inne skutki przestrzenne — głębinowe → szyby + hałdy; odkrywkowe → wielkie wyrobiska + zwałowiska.</p>"}]}