{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nNa modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.\nCzy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne\nantropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na\nmodelu literą A? Uzasadnij odpowiedź - odnieś się do metody wydobycia miedzi\ni srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym\nnumerem 1.\nWpisz tak albo nie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIV.4) Zdający dokonuje oceny […] stanu\nzachowania krajobrazu […].\nXVI.1) Zdający analizuje wpływ\nprzedsiębiorstwa przemysłowego […] na\nśrodowisko przyrodnicze […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na\nśrodowisko przyrodnicze na przykładzie\nodkrywkowych i głębinowych kopalni\nw Polsce […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n10. Wykorzystanie narzędzi GIS w analizie\ni prezentacji danych przestrzennych.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź z uzasadnieniem odnoszącym się do głębinowej metody\neksploatacji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nnie\nPrzykładowe uzasadnienie:\nRudy miedzi i srebro (surowce z serii złożowej zaznaczonej na przekroju geologicznym) są\neksploatowane metodą głębinową.","solution":"**Nie** — kopalnictwo miedzi i srebra w Polsce jest **głębinowe** (kopalnie podziemne KGHM: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna). Eksploatacja podziemna NIE tworzy form wklęsłych na powierzchni (jak odkrywka A na modelu).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.2.webp","solution_image":null,"topics":"surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja","page_from":33,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 27.2. (0-1)<br>Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.<br>Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne<br>antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na<br>modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź - odnieś się do metody wydobycia miedzi<br>i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym<br>numerem 1.<br>Wpisz tak albo nie:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 27.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz […]<br>procesów zachodzących w środowisku<br>geograficznym w skali lokalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania […] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XIV.4) Zdający dokonuje oceny […] stanu<br>zachowania krajobrazu […].<br>XVI.1) Zdający analizuje wpływ<br>przedsiębiorstwa przemysłowego […] na<br>środowisko przyrodnicze […].<br>Zakres podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>XIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na<br>środowisko przyrodnicze na przykładzie<br>odkrywkowych i głębinowych kopalni<br>w Polsce […].<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>\n<ol><li>Wykorzystanie narzędzi GIS w analizie</li></ol>\n<p>i prezentacji danych przestrzennych.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk […] zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map […]<br>tematycznych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź z uzasadnieniem odnoszącym się do głębinowej metody<br>eksploatacji.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>nie<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>Rudy miedzi i srebro (surowce z serii złożowej zaznaczonej na przekroju geologicznym) są<br>eksploatowane metodą głębinową.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Nie</strong> — kopalnictwo miedzi i srebra w Polsce jest <strong>głębinowe</strong> (kopalnie podziemne KGHM: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna). Eksploatacja podziemna NIE tworzy form wklęsłych na powierzchni (jak odkrywka A na modelu).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nie</strong> - dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce <strong>nie</strong> są charakterystyczne antropogeniczne formy wklęsłe o genezie odkrywkowej (jak forma A).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza metody wydobycia na podstawie przekroju geologicznego</h4>\n<p><strong>Krok 1 - co przedstawia forma A na modelu terenu?</strong></p>\n<p>Forma A to forma <strong>wklęsła</strong> - np. wyrobisko odkrywkowe, niecka poeksploatacyjna. Takie formy powstają, gdy surowiec jest eksploatowany <strong>odkrywkowo</strong> (bezpośrednio ze powierzchni lub płytkich warstw), a nadkład jest usuwany.</p>\n<p><strong>Krok 2 - gdzie leży seria złożowa wskazana strzałką na przekroju nr 1?</strong></p>\n<p>Na przekroju geologicznym nr 1 seria złożowa (rudy miedzi i srebra) leży na <strong>dużej głębokości</strong> pod powierzchnią terenu - przykryta grubym pakietem skał nadległych. Strzałka wskazuje serię głęboko pod ziemią.</p>\n<p><strong>Krok 3 - jaka metoda wydobycia wynika z tej lokalizacji?</strong></p>\n<p>Ponieważ złoże leży głęboko, eksploatacja odbywa się <strong>metodą głębinową (podziemną)</strong> - górnicy wchodzą szybami i chodnikami, wydobywają rudę pod ziemią, a na powierzchni nie tworzy się wyrobisko odkrywkowe.</p>\n<p><strong>Krok 4 - jakie formy antropogeniczne powstają przy metodzie głębinowej?</strong></p>\n<p>Przy górnictwie podziemnym na powierzchni tworzą się formy <strong>wypukłe</strong> (hałdy, zwałowiska skały płonnej) lub płaskie, a nie wklęsłe wyrobiska. Formy wklęsłe o dużej skali (niecka, odkrywka) są charakterystyczne dla <strong>górnictwa odkrywkowego</strong> (np. węgiel brunatny - kopalnie Bełchatów, Turów).</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Eksploatacja miedzi i srebra w Polsce (KGHM Polska Miedź, Zagłębie Miedziowe na Dolnym Śląsku) jest prowadzona metodą głębinową → <strong>nie</strong> tworzy antropogenicznych form wklęsłych takich jak forma A.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez przykład z rzeczywistości</h4>\n<p>Kopalnie KGHM (Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna) to typowe kopalnie <strong>podziemne</strong> - szyby wydobywcze sięgają kilkuset metrów w głąb, a powierzchnia terenu nie jest naruszana przez wielkie wyrobiska odkrywkowe. Na powierzchni widoczne są wyłącznie: budynki nadszybia, hałdy kamienia i osadniki (stawy szlamowe OUOW Żelazny Most) - ale nie wklęsłe niecki odkrywkowe. Potwierdza to odpowiedź <strong>nie</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>nie</strong> + uzasadnienie odnoszące się do tego, że rudy miedzi i srebra eksploatuje się <strong>metodą głębinową (podziemną)</strong>, a nie odkrywkową<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak odpowiedzi TAK/NIE, błędna odpowiedź, uzasadnienie nienawiązujące do metody wydobycia, uzasadnienie ogólnikowe (np. samo stwierdzenie „są wydobywane pod ziemią&quot; bez powiązania z brakiem form wklęsłych)</blockquote>\n<blockquote><strong>Akceptowane warianty uzasadnienia:</strong><br>„Rudy miedzi i srebra są eksploatowane metodą głębinową (podziemną)&quot; - i to wystarczy. Można też dodać, że metoda ta nie niszczy powierzchni terenu w formie wyrobisk odkrywkowych.</blockquote>\n<blockquote><strong>Wykluczone / nieakceptowane:</strong><br>- Odpowiedź „tak&quot; z jakimkolwiek uzasadnieniem.<br>- Uzasadnienie mówiące tylko o rodzaju surowca, bez odniesienia do metody wydobycia.<br>- Uzasadnienie „bo miedź jest cenna&quot; lub „bo złoże jest w Polsce&quot; - bez związku z przekrojem geologicznym.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🏔️ <strong>Formy antropogeniczne a metoda wydobycia:</strong><br>- <strong>Górnictwo odkrywkowe</strong> → formy <strong>wklęsłe</strong>: wyrobiska, niecki (np. odkrywka Bełchatów - najgłębsza odkrywka w Polsce, ok. 280 m głębokości, gigantyczna forma wklęsła).<br>- <strong>Górnictwo głębinowe (podziemne)</strong> → brak form wklęsłych na powierzchni; mogą pojawić się <strong>leje i niecki osiadania</strong> (szkody górnicze) oraz formy <strong>wypukłe</strong> (hałdy).</blockquote>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Zagłębie Miedziowe (Dolny Śląsk):</strong> złoże cechsztyńskich rud miedzi i srebra zalega na głębokości ok. 600-1200 m p.p.t. → wyłącznie górnictwo podziemne. KGHM Polska Miedź S.A. to jeden z największych producentów miedzi i srebra na świecie.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych - wystarczy znajomość geografii ekonomicznej Polski i podziału metod wydobycia surowców mineralnych.</p>\n<h4>Dlaczego błędna byłaby odpowiedź „tak&quot;</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Typowy błąd prowadzący do niej |<br>| <strong>tak</strong> | Uczeń myli metody wydobycia - myśli, że skoro jest „dużo&quot; wydobycia, to muszą być duże wyrobiska odkrywkowe; nie analizuje głębokości serii złożowej na przekroju |<br>| <strong>tak</strong> | Uczeń zna hałdy i stawy osadnikowe KGHM i myśli, że są to formy wklęsłe |<br>| <strong>tak</strong> | Uczeń nie rozumie, że forma wklęsła A jest typowa dla odkrywek, a nie dla górnictwa podziemnego |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Hałdy i zwałowiska przy kopalniach KGHM to formy <strong>wypukłe</strong>, nie wklęsłe - nie mylić z odkrywkami!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Staw osadnikowy OUOW Żelazny Most (największy w Europie obiekt unieszkodliwiania odpadów wydobywczych) to forma <strong>antropogeniczna</strong>, ale nie jest formą wklęsłą w sensie zadania - to nasyp (obwałowanie) z basenem, a nie wyrobisko w ziemi.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Klucz wymaga <strong>dwóch elementów w jednym zdaniu</strong>: (1) odpowiedź „nie&quot; + (2) uzasadnienie przez metodę głębinową. Samo „nie&quot; bez uzasadnienia = 0 pkt. Uzasadnienie bez „nie&quot; = 0 pkt.</blockquote>"}]}