{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27.3","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27.3","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.3. (0-1)\nNa modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.\nPodaj dwa przykłady - stosowanych w Polsce - sposobów rekultywacji lub\nzagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.\n1\n2\n27.1.\n0-1\n27.2.\n0-1\n27.3.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n10. Wykorzystanie narzędzi GIS w analizie\ni prezentacji danych przestrzennych.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIV.4) Zdający dokonuje oceny […] stanu\nzachowania krajobrazu […].\nXVI.1) Zdający analizuje wpływ\nprzedsiębiorstwa przemysłowego […] na\nśrodowisko przyrodnicze […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na\nśrodowisko przyrodnicze na przykładzie\nodkrywkowych […] kopalni w Polsce […]\ni dostrzega konieczność rekultywacji\nterenów pogórniczych.\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie sposobu rekultywacji lub zagospodarowania jednej formy terenu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Zalesienie (pokrycie roślinnością).\n Stworzenie obszaru rekreacyjnego (np. z wyciągami narciarskimi, trasami rowerowymi\nlub pieszymi, infrastrukturą dla paralotni).\n Powstanie farmy wiatrowej lub fotowoltaicznej.","solution":"Dwa sposoby rekultywacji zwałowisk (jak B): - **Rekultywacja leśna** — zalesianie zwałowiska (np. Las Bełchatowski). - **Rekultywacja rolnicza** — utworzenie pól uprawnych / pastwisk. - **Wykorzystanie rekreacyjne** — utworzenie ścieżek dydaktycznych, parku, kompleksu sportowego (np. tor narciarski Góra Kamieńsk na zwałowisku Bełchatów). - **Wykorzystanie inwestycyjne** — budowa zakładów, lotnisk, magazynów. - **Wykorzystanie geotermalne** lub farmy fotowoltaiczne.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.3.webp","solution_image":null,"topics":"surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja","page_from":33,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 27.3. (0-1)<br>Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.<br>Podaj dwa przykłady - stosowanych w Polsce - sposobów rekultywacji lub<br>zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.<br>1<br>2<br>27.1.<br>0-1<br>27.2.<br>0-1<br>27.3.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 27.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz […]<br>procesów zachodzących w środowisku<br>geograficznym w skali lokalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania […] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.</p>\n<ol><li>Wykorzystanie narzędzi GIS w analizie</li></ol>\n<p>i prezentacji danych przestrzennych.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk […] zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map […]<br>tematycznych.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XIV.4) Zdający dokonuje oceny […] stanu<br>zachowania krajobrazu […].<br>XVI.1) Zdający analizuje wpływ<br>przedsiębiorstwa przemysłowego […] na<br>środowisko przyrodnicze […].<br>Zakres podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>XIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na<br>środowisko przyrodnicze na przykładzie<br>odkrywkowych […] kopalni w Polsce […]<br>i dostrzega konieczność rekultywacji<br>terenów pogórniczych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - podanie sposobu rekultywacji lub zagospodarowania jednej formy terenu.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br> Zalesienie (pokrycie roślinnością).<br> Stworzenie obszaru rekreacyjnego (np. z wyciągami narciarskimi, trasami rowerowymi<br>lub pieszymi, infrastrukturą dla paralotni).<br> Powstanie farmy wiatrowej lub fotowoltaicznej.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Dwa sposoby rekultywacji zwałowisk (jak B): - <strong>Rekultywacja leśna</strong> — zalesianie zwałowiska (np. Las Bełchatowski). - <strong>Rekultywacja rolnicza</strong> — utworzenie pól uprawnych / pastwisk. - <strong>Wykorzystanie rekreacyjne</strong> — utworzenie ścieżek dydaktycznych, parku, kompleksu sportowego (np. tor narciarski Góra Kamieńsk na zwałowisku Bełchatów). - <strong>Wykorzystanie inwestycyjne</strong> — budowa zakładów, lotnisk, magazynów. - <strong>Wykorzystanie geotermalne</strong> lub farmy fotowoltaiczne.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li>Zalesienie zwałowiska (pokrycie roślinnością).</li><li>Stworzenie obszaru rekreacyjnego (np. trasy narciarskie, rowerowe lub farma fotowoltaiczna).</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja formy terenu + dobór metody rekultywacji</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to jest zwałowisko (forma B)?</strong></p>\n<p>Zwałowisko to <strong>antropogeniczna forma terenu</strong> - usypane wzniesienie powstałe z nadkładu (skała płonna) lub odpadów wydobywczych, typowe dla obszarów górniczo-przemysłowych (Górny Śląsk, Zagłębie Lubelskie, Bełchatów). Są to formy <strong>zdegradowane</strong>, wymagające rekultywacji - czyli przywrócenia środowisku wartości użytkowej lub przyrodniczej.</p>\n<p><strong>Krok 2: Dobierz sposoby rekultywacji stosowane w Polsce</strong></p>\n<p>Polska ma rozbudowaną tradycję rekultywacji terenów pogórniczych. Możliwe kierunki to:</p>\n<ul><li><strong>Leśny</strong> - zalesienie, obsadzenie roślinnością trawiastą lub krzewami; stabilizuje zbocza, poprawia stosunki wodne, tworzy siedlisko przyrodnicze. Przykłady: hałdy KWK na Górnym Śląsku → lasy komunalne.</li><li><strong>Rekreacyjno-turystyczny</strong> - budowa wyciągów narciarskich, tras rowerowych, ścieżek spacerowych, infrastruktury dla paralotni. Przykład: <strong>Góra Kamieńsk</strong> (woj. łódzkie) - zwałowisko KWB Bełchatów → ośrodek narciarski.</li><li><strong>Energetyczny</strong> - farmy wiatrowe lub fotowoltaiczne (płaskie szczyty zwałowisk = idealne nasłonecznienie i ekspozycja na wiatr).</li><li><strong>Przyrodniczy</strong> - tworzenie użytków ekologicznych, sukcesja naturalna.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Wybierz dwa konkretne przykłady</strong></p>\n<p>Wystarczą dwa z powyższych - najlepiej z różnych kategorii, bo klucz ocenia różnorodność. Np. <em>zalesienie</em> + <em>rekreacja</em> albo <em>fotowoltaika</em> + <em>zalesienie</em>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez kontekst geograficzny Polski</h4>\n<p>Zwałowiska w Polsce koncentrują się na <strong>Górnym Śląsku</strong> (górnictwo węgla kamiennego), w rejonie <strong>Bełchatowa</strong> (węgiel brunatny) i na <strong>Dolnym Śląsku</strong> (kopalnie rud, węgla). Rekultywacja jest tam wymogiem prawnym (Ustawa Prawo geologiczne i górnicze). Przykłady znane z polskiego krajobrazu:</p>\n<ul><li><strong>Hałda Szarlej</strong> (Piekary Śląskie) → park rekreacyjny z trasami rowerowymi.</li><li><strong>Góra Kamieńsk</strong> (Bełchatów) → stok narciarski, wciągniki, schronisko.</li><li><strong>Hałdy KWK Knurów, Budryk</strong> → zalesienie, sukcesja naturalna.</li></ul>\n<p>Oba podejścia (leśny i rekreacyjny) są w pełni weryfikowalne przez polskie realia - klucz je wprost wymienia.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>co najmniej jednego</strong> poprawnego sposobu rekultywacji lub zagospodarowania zwałowiska stosowanego w Polsce (spośród: zalesienie / pokrycie roślinnością; obszar rekreacyjny - wyciągi narciarskie / trasy rowerowe / infrastruktura paralotni; farma wiatrowa lub fotowoltaiczna).<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca wymagań: np. ogólnikowe &quot;uprzątnięcie terenu&quot;, &quot;wyrównanie terenu&quot;, odpowiedź niepowiązana ze zwałowiskiem.<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> dowolne dwa spośród podanych przez CKE przykładów; klucz dopuszcza własne przykłady zgodne z polską praktyką rekultywacji.<br>- <strong>Uwaga:</strong> Zadanie wymaga podania <strong>dwóch</strong> przykładów, ale CKE przyznaje <strong>1 pkt za poprawną odpowiedź</strong> - nie 2 pkt za dwa przykłady. Liczy się więc <strong>jakość merytoryczna</strong>, nie liczba.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z działu <strong>geografia gospodarcza Polski</strong> - przemysł wydobywczy, rekultywacja terenów zdegradowanych, gospodarka przestrzenna.</p>\n<blockquote>🏭 <strong>Kontekst geograficzny:</strong> Zwałowiska = formy antropogeniczne. Rekultywacja = przywrócenie terenom zdegradowanym wartości użytkowej/przyrodniczej. W Polsce reguluje to Prawo geologiczne i górnicze oraz Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Kierunki rekultywacji: leśny, rolny, rekreacyjny, wodny, energetyczny.</blockquote>\n<blockquote>🌄 <strong>Przykłady z polskiego krajobrazu:</strong> Góra Kamieńsk (Bełchatów) - stok narciarski na zwałowisku KWB; hałdy Górnego Śląska - zalesione i zamienione na parki miejskie; farmy fotowoltaiczne na płaskich wierzchowinach zwałowisk.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi mogą być błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego nieakceptowana |<br>| „Wyrównanie terenu i zabudowa mieszkalna&quot; | Zabudowa mieszkalna na zwałowisku jest praktycznie niemożliwa (niestabilne podłoże, gazy, osiadanie) - CKE tego nie akceptuje |<br>| „Zasypanie i przywrócenie do stanu pierwotnego&quot; | Nierealistyczne - zwałowisko to miliony ton materiału; klucz wymaga konkretnego kierunku rekultywacji, nie ogólnej deklaracji |<br>| „Zlikwidowanie&quot; | Zbyt ogólne, nie wskazuje sposobu zagospodarowania |<br>| „Stworzenie kopalni odkrywkowej&quot; | Zwałowisko to odpad, nie złoże - odpowiedź mija się z tematem |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadanie pyta o sposoby <strong>stosowane w Polsce</strong> - nie wystarczy podać teorii; klucz oczekuje przykładów realnych lub typowych dla polskiego krajobrazu (Górny Śląsk, Bełchatów, Dolny Śląsk).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić zwałowiska (usypana hałda) ze <strong>zwałowiskiem wewnętrznym</strong> (w wyrobisku odkrywkowym) - oba podlegają rekultywacji, ale forma terenu jest inna. W zadaniu forma B to zewnętrzne zwałowisko widoczne jako wzniesienie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka punktowa:</strong> Zadanie wymaga <strong>dwóch</strong> przykładów w formacie, ale CKE przyznaje <strong>tylko 1 punkt</strong> - nie stresuj się perfekcją drugiego przykładu, ważne żeby oba były merytorycznie poprawne.</blockquote>"}]}