{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/28.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"28.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28.1. (0-1)\nPrzedstaw dwie zmiany, wspólne dla Polski i Hiszpanii, które zaszły między rokiem\n2000 a rokiem 2021 w bilansie energetycznym tych krajów i są korzystne dla\nśrodowiska przyrodniczego.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie […] procesów\ngeograficznych […].\n7. […] wartościowanie zachowań\ni działalności człowieka w środowisku\ngeograficznym.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nXI.5) Zdający ocenia […] zmiany bilansu\nenergetycznego świata i Polski […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne zmiany.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Zmniejszenie udziału produkcji energii elektrycznej z węgla kamiennego i węgla\nbrunatnego.\n Wzrost udziału gazu ziemnego, relatywnie ekologicznego, w produkcji energii\nelektrycznej.\n Zwiększenie udziału źródeł odnawialnych (w strukturze produkcji energii elektrycznej).\n Zwiększenie udziału energii wiatru.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Dwie wspólne zmiany 2000→2021 korzystne dla środowiska: - **Spadek udziału węgla kamiennego i brunatnego** (w Polsce ~95% → 70%; w Hiszpanii ~36% → 5%) → mniej emisji CO₂, SO₂, NOₓ, pyłów. - **Wzrost udziału energetyki wiatrowej** (i innych OZE — fotowoltaika, biogaz) → ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. - (Również: rozwój energetyki słonecznej, spadek udziału ropy naftowej.)","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-28.1.webp","solution_image":null,"topics":"produkcja energii elektrycznej, Polska, Hiszpania, Szwajcaria, kraj X i Y","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 28.1. (0-1)<br>Przedstaw dwie zmiany, wspólne dla Polski i Hiszpanii, które zaszły między rokiem<br>2000 a rokiem 2021 w bilansie energetycznym tych krajów i są korzystne dla<br>środowiska przyrodniczego.<br>1<br>2</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 28.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych, społecznych, kulturowych,<br>gospodarczych i politycznych w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie […] procesów</li></ol>\n<p>geograficznych […].</p>\n<ol><li>[…] wartościowanie zachowań</li></ol>\n<p>i działalności człowieka w środowisku<br>geograficznym.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie<br>i ocenie przemian przestrzeni geograficznej.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Zakres podstawowy<br>I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>XI.5) Zdający ocenia […] zmiany bilansu<br>energetycznego świata i Polski […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne zmiany.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br> Zmniejszenie udziału produkcji energii elektrycznej z węgla kamiennego i węgla<br>brunatnego.<br> Wzrost udziału gazu ziemnego, relatywnie ekologicznego, w produkcji energii<br>elektrycznej.<br> Zwiększenie udziału źródeł odnawialnych (w strukturze produkcji energii elektrycznej).<br> Zwiększenie udziału energii wiatru.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Dwie wspólne zmiany 2000→2021 korzystne dla środowiska: - <strong>Spadek udziału węgla kamiennego i brunatnego</strong> (w Polsce ~95% → 70%; w Hiszpanii ~36% → 5%) → mniej emisji CO₂, SO₂, NOₓ, pyłów. - <strong>Wzrost udziału energetyki wiatrowej</strong> (i innych OZE — fotowoltaika, biogaz) → ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. - (Również: rozwój energetyki słonecznej, spadek udziału ropy naftowej.)</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li>Zmniejszenie udziału węgla (kamiennego i brunatnego) w produkcji energii elektrycznej.</li><li>Zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii (w szczególności energii wiatru).</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - porównanie wykresów słupkowych rok 2000 vs 2021</h4>\n<p><strong>Krok 1: Odczytaj udział węgla w obu krajach.</strong></p>\n<ul><li><strong>Polska</strong>: węgiel ~92% (2000) → ~70% (2021) → <strong>spadek o ok. 22 punkty procentowe</strong>.</li><li><strong>Hiszpania</strong>: węgiel ~36% (2000) → ~5% (2021) → <strong>dramatyczny spadek o ok. 31 pp</strong>.</li></ul>\n<p>Wniosek: <strong>obie kraje znacząco zmniejszyły udział węgla</strong> - paliwa o najwyższej emisji CO₂ i pyłów PM2.5/PM10 spośród wszystkich nośników energii.</p>\n<p><strong>Krok 2: Odczytaj udział OZE (wiatr + słoneczna + inne odnawialne) w obu krajach.</strong></p>\n<ul><li><strong>Polska</strong>: OZE śladowe (2000) → wiatr ~9% + inne OZE → widoczny wzrost.</li><li><strong>Hispania</strong>: OZE ~1-2% (2000) → wiatr ~25% + słoneczna ~10% + inne = ponad 35% (2021).</li></ul>\n<p>Wniosek: <strong>obie kraje zwiększyły udział źródeł odnawialnych</strong>, które nie emitują CO₂ ani zanieczyszczeń w procesie produkcji energii.</p>\n<p><strong>Wynik końcowy - dwie zmiany wspólne i korzystne dla środowiska:</strong></p>\n<blockquote>1. Zmniejszenie udziału węgla w produkcji energii elektrycznej.<br>2. Wzrost udziału odnawialnych źródeł energii (przede wszystkim energii wiatru).</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez kryterium &quot;korzystne dla środowiska&quot;</h4>\n<p>Żeby zmiana mogła być zaliczona, musi spełniać <strong>dwa warunki jednocześnie</strong>:</p>\n<ul><li>jest <strong>wspólna</strong> dla Polski i Hiszpanii (widoczna na obu wykresach),</li><li>jest <strong>korzystna dla środowiska</strong> (zmniejsza emisję CO₂, SO₂, NOₓ lub ingerencję w ekosystemy).</li></ul>\n<p>Sprawdzamy kandydatów:</p>\n<p>| Zmiana | Polska? | Hiszpania? | Korzystna dla środowiska? | Zaliczona? |<br>| Spadek udziału węgla | ✅ | ✅ | ✅ (węgiel = największa emisja CO₂) | ✅ |<br>| Wzrost OZE (wiatr/słoneczna) | ✅ | ✅ | ✅ (zero emisji w fazie produkcji) | ✅ |<br>| Wzrost udziału gazu ziemnego | ✅ (Polska) | ✅ (Hiszpania) | ⚠️ (częściowo - mniej CO₂ niż węgiel, ale to wciąż paliwo kopalne) | ✅ akceptowane przez klucz |<br>| Wzrost energii jądrowej | ❌ (Polska) | ≈ stabilna (Hiszpania) | - | ❌ NIE wspólna |</p>\n<p>Potwierdzenie: odpowiedzi 1 i 2 spełniają oba warunki.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 28.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch</strong> poprawnych zmian, które są: (a) wspólne dla Polski i Hiszpanii oraz (b) korzystne dla środowiska.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za podanie tylko jednej zmiany, zmian niezgodnych z wykresem, zmian nierozróżniających korzystności dla środowiska lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowane sformułowania (klucz CKE):</strong><br>- „Zmniejszenie udziału produkcji energii elektrycznej z węgla kamiennego i węgla brunatnego.&quot;<br>- „Wzrost udziału gazu ziemnego, relatywnie ekologicznego, w produkcji energii elektrycznej.&quot;<br>- „Zwiększenie udziału źródeł odnawialnych (w strukturze produkcji energii elektrycznej).&quot;<br>- „Zwiększenie udziału energii wiatru.&quot;<br><br><strong>Wykluczone / niewystarczające:</strong><br>- Sama nazwa zmiany bez wskazania kierunku (np. „węgiel&quot; - klucz wymaga „zmniejszenie udziału węgla&quot;).<br>- Zmiana dotycząca tylko jednego z krajów (np. wzrost energii jądrowej - dotyczy tylko Francji/Y, nie obu).<br>- Zmiany niekorzystne dla środowiska (np. wzrost udziału ropy - byłoby pogorszenie).</blockquote>\n<p><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong><br>Podaj <strong>dwie</strong> konkretne zmiany z <strong>kierunkiem</strong> (wzrost/zmniejszenie) i <strong>nośnikiem energii</strong>. Klucz nie wymaga uzasadnienia - wystarczy precyzyjne sformułowanie.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy znajomość:</p>\n<blockquote>♻️ <strong>Hierarchia emisyjności paliw</strong> (wiedza ogólna z geografii gospodarczej):<br>Węgiel brunatny &gt; węgiel kamienny &gt; ropa naftowa &gt; gaz ziemny &gt; OZE (wiatr, słoneczna, woda) ≈ 0 emisji CO₂ w fazie produkcji.</blockquote>\n<blockquote>⚡ <strong>OZE w Polsce i Hiszpanii</strong>: Polska rozwijała głównie energetykę wiatrową (lądową) od ok. 2005 r. Hiszpania stała się jednym z liderów OZE w UE - łączy energię wiatru, słoneczną i wodną. Oba kraje są objęte unijną polityką klimatyczną (Zielony Ład, cele redukcji CO₂ do 2030 i 2050).</blockquote>\n<blockquote>🏭 <strong>Węgiel a środowisko</strong>: spalanie węgla emituje CO₂, SO₂ (kwaśne deszcze), NOₓ oraz pył zawieszony PM2.5 i PM10. Jego zmniejszenie w bilansie energetycznym jest bezpośrednio korzystne dla jakości powietrza, klimatu i ekosystemów wodnych.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne zmiany mogą być błędne</h4>\n<p>| Zmiana | Problem |<br>| Wzrost energii jądrowej | Dotyczy wykresu Y (prawdopodobnie Francja lub Szwecja) - <strong>nie jest wspólny</strong> dla Polski (Polska nie ma elektrowni jądrowych) i Hiszpanii (udział nuklearny w Hiszpanii raczej stabiny lub maleje). |<br>| Wzrost udziału ropy | Ropa to paliwo kopalne - zmiana <strong>niekorzystna</strong> dla środowiska; ponadto w obu krajach ropa maleje. |<br>| Zmiana technologii wytwarzania | Zbyt ogólnikowe - klucz wymaga wskazania konkretnego nośnika energii. |<br>| Tylko jedna zmiana | Klucz wymaga <strong>dwóch</strong> - jedna to 0 pkt. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - „korzystne dla środowiska&quot;:</strong> Gaz ziemny jest paliwe kopalnym, ale klucz CKE <strong>akceptuje</strong> wzrost gazu jako korzystną zmianę - bo jest „relatywnie ekologiczny&quot; w porównaniu z węglem. Nie pisz jednak, że gaz jest OZE lub zeroemisyjny - to błąd merytoryczny.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - brak kierunku:</strong> Odpowiedź „węgiel&quot; lub „OZE&quot; bez słowa „zmniejszenie&quot; / „zwiększenie&quot; jest za ogólna i może nie być zaliczona. Zawsze podawaj <strong>kierunek zmiany</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - energia jądrowa:</strong> Energetyka jądrowa jest niskoemisyjna, ale nie jest zmianą wspólną dla Polski i Hiszpanii w tym przedziale czasu - Polska nie produkuje energii z jądrowych w ogóle. Podanie tego jako odpowiedzi to błąd.</blockquote>"}]}