{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/28.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"28.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nStrukturze produkcji energii elektrycznej w Szwajcarii, oznaczonej na wykresach\nA.\nliterą X,\nsprzyja\nwystępowanie\nw tym kraju\n1.\nbogatych zasobów nieodnawialnych surowców\nenergetycznych.\n2.\nodpowiednich warunków przyrodniczych lub\npozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki\ni energetyki jądrowej.\nB.\nliterą Y,\n3.\nkorzystnych warunków klimatycznych dla\nenergetyki wiatrowej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n5. […] formułowanie hipotez […].\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nXI.4) Zdający […] porównuje strukturę\nprodukcji energii w Polsce ze strukturą\nw innych krajach […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB2","solution":"**Szwajcaria = Y** (oznaczona Y na wykresach). Struktura Y (2000 i 2021): głównie **woda** (hydroenergetyka — ~55%) + **energia jądrowa** (~40%). Szwajcaria ma korzystne warunki przyrodnicze dla hydroenergetyki (Alpy — wysokie góry, opady, jeziora, rzeki górskie). Brak własnych surowców energetycznych → energetyka jądrowa + hydro. Odpowiedź **B2**: literą Y, sprzyja występowanie w tym kraju **odpowiednich warunków przyrodniczych lub pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej**.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-28.2.webp","solution_image":null,"topics":"produkcja energii elektrycznej, Polska, Hiszpania, Szwajcaria, kraj X i Y","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 28.2. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.<br>Strukturze produkcji energii elektrycznej w Szwajcarii, oznaczonej na wykresach<br>A.<br>literą X,<br>sprzyja<br>występowanie<br>w tym kraju<br>1.<br>bogatych zasobów nieodnawialnych surowców<br>energetycznych.<br>2.<br>odpowiednich warunków przyrodniczych lub<br>pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki<br>i energetyki jądrowej.<br>B.<br>literą Y,<br>3.<br>korzystnych warunków klimatycznych dla<br>energetyki wiatrowej.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 28.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych, społecznych, kulturowych,<br>gospodarczych i politycznych w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie […]</li></ol>\n<p>zróżnicowania […] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>[…] formułowanie hipotez […].</li></ol>\n<p>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Zakres podstawowy<br>I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>XI.4) Zdający […] porównuje strukturę<br>produkcji energii w Polsce ze strukturą<br>w innych krajach […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B2</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Szwajcaria = Y</strong> (oznaczona Y na wykresach). Struktura Y (2000 i 2021): głównie <strong>woda</strong> (hydroenergetyka — ~55%) + <strong>energia jądrowa</strong> (~40%). Szwajcaria ma korzystne warunki przyrodnicze dla hydroenergetyki (Alpy — wysokie góry, opady, jeziora, rzeki górskie). Brak własnych surowców energetycznych → energetyka jądrowa + hydro. Odpowiedź <strong>B2</strong>: literą Y, sprzyja występowanie w tym kraju <strong>odpowiednich warunków przyrodniczych lub pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B2</strong> - Strukturze produkcji energii elektrycznej w Szwajcarii odpowiada wykres oznaczony literą <strong>Y</strong>, a jej cechą charakterystyczną jest dominacja <strong>hydroenergetyki i energetyki jądrowej</strong>, co wynika z odpowiednich warunków przyrodniczych (Alpy) i pozaprzyrodniczych (polityka energetyczna, technologia).</p>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja struktury energetycznej Szwajcarii</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Rozpoznaj charakterystyczny mix energetyczny Szwajcarii.</strong></p>\n<p>Szwajcaria produkuje energię elektryczną w strukturze wyjątkowej na tle Europy:</p>\n<ul><li><strong>~60% hydroenergetyka</strong> (elektrownie wodne na rzekach alpejskich)</li><li><strong>~35% energetyka jądrowa</strong> (elektrownie atomowe, np. Leibstadt, Gösgen, Mühleberg)</li><li><strong>~5% pozostałe</strong> (w tym minimalna ilość paliw kopalnych - brak własnych zasobów węgla i gazu)</li></ul>\n<p>Taka struktura - <strong>zdominowana przez wodę i atom, z niemal zerowym udziałem paliw kopalnych</strong> - jest charakterystyczna dla wykresów, gdzie wyraźnie odróżnia się od krajów opartych na węglu/gazie.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Wybór B (litera Y).</strong></p>\n<p>Jeśli na wykresie X widnieje kraj z dużym udziałem paliw kopalnych (np. Niemcy z węglem, lub Polska), to Y = Szwajcaria, bo Szwajcaria <strong>nie posiada własnych zasobów węgla kamiennego ani brunatnego</strong>, a wydobycie ropy i gazu jest tam śladowe. Wykres Y musi mieć niski udział paliw kopalnych i dominację słupków: hydro + jądrowa.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Wybór 2 (warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej).</strong></p>\n<ul><li><strong>Warunki przyrodnicze dla hydroenergetyki:</strong> Alpy → duże deniwelacje terenu, obfite opady (1500-2500 mm/rok w górach), topnienie lodowców i śniegu → duże przepływy rzek (Ren, Rodan, Inn); idealne miejsca pod budowę zapór.</li><li><strong>Warunki pozaprzyrodnicze dla energetyki jądrowej:</strong> wysoko rozwinięta gospodarka i technologia, stabilna polityka energetyczna, kapitał inwestycyjny, zdolność do utrzymania infrastruktury nuklearnej mimo braku własnego uranu.</li></ul>\n<p>Opcja 2. jest jedyna poprawna, bo łączy OBA główne filary szwajcarskiego miksu - hydro i atom.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych odpowiedzi</h4>\n<p><strong>Dlaczego nie A (litera X)?</strong><br>X to kraj z odmienną strukturą (prawdopodobnie dominacja paliw kopalnych lub inny mix). Szwajcaria nie pasuje do X, bo jej niski udział paliw kopalnych jest natychmiast rozpoznawalny na wykresie.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie opcja 1.?</strong><br>Opcja 1. odnosi się do warunków dla energetyki konwencjonalnej (węglowej, gazowej). Szwajcaria <strong>nie ma złóż węgla ani znaczących złóż gazu</strong> - nie byłoby sensu tu mówić o &quot;odpowiednich warunkach&quot; dla energetyki konwencjonalnej.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie opcja 3.?</strong><br>Opcja 3. najprawdopodobniej wskazuje na warunki dla energetyki wiatrowej lub słonecznej, ewentualnie inną kombinację. W Szwajcarii OZE inne niż hydro (wiatr, fotowoltaika) stanowią marginalną część produkcji - nie można o nich mówić jako o &quot;charakteryzujących&quot; strukturę produkcji tego kraju.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 28.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>B2</strong> (oba elementy: litera B i cyfra 2 jednocześnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna (np. samo B bez cyfry, lub sama cyfra 2 bez litery), błędna kombinacja (B1, B3, A2 itd.) lub brak odpowiedzi<br>- <strong>Uwaga:</strong> klucz wymaga zaznaczenia OBU elementów - B i 2 - żeby zdobyć punkt. Brakujący jeden element = 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🏔️ <strong>Warunki przyrodnicze dla hydroenergetyki alpejskiej:</strong> Alpy zajmują ok. 60% powierzchni Szwajcarii. Rzeki alpejskie (Ren, Rodan, Ticino, Inn) charakteryzują się dużym spadkiem (duże deniwelacje na krótkim odcinku) i wysokim przepływem (topnienie lodowców + opady &gt; 1500 mm/rok w górach). Moc elektrowni wodnej: \\(P = \\rho \\cdot g \\cdot Q \\cdot h\\), gdzie \\(h\\) - różnica wysokości. Większe \\(h\\) = większa moc przy tym samym przepływie \\(Q\\).</blockquote>\n<blockquote>⚛️ <strong>Energetyka jądrowa - warunki pozaprzyrodnicze:</strong> Budowa elektrowni jądrowej nie wymaga surowców energetycznych na miejscu (uran importowany), ale wymaga zaawansowanej technologii, stabilności politycznej i dużych nakładów kapitałowych. Szwajcaria spełnia wszystkie te warunki jako kraj o PKB/c należącym do najwyższych na świecie (ok. 90 000 USD/c wg PPP).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Kontekst geograficzny:</strong> Szwajcaria jest landlocked (otoczona lądem), nie posiada dostępu do morza ani złóż węgla - stąd historyczne uzależnienie od energii wodnej (lokalna, odnawialna) i jądrowej (niezależność od importu paliw kopalnych).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| A1 | Litera X, warunki dla energetyki konwencjonalnej | X to nie Szwajcaria; Szwajcaria nie ma zasobów węgla/gazu |<br>| A2 | Litera X, warunki dla hydro i jądrowej | Litera X to inny kraj; Szwajcaria jest na Y |<br>| A3 | Litera X, inne warunki | Litera X to inny kraj |<br>| B1 | Litera Y, warunki dla energetyki konwencjonalnej | Y = Szwajcaria ✓, ale opis błędny - hydro+jądrowa, nie paliwa kopalne |<br>| B3 | Litera Y, inne warunki | Y = Szwajcaria ✓, ale opis nieadekwatny do dominacji hydro+atom |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie mylić &quot;warunków przyrodniczych&quot; z &quot;pozaprzyrodniczymi&quot; - zadanie akceptuje OBA typy warunków jako wyjaśnienie (warunki naturalne = Alpy → hydro; warunki pozanaturalne = polityka energetyczna, technologia → atom). Opcja 2. celowo łączy oba, bo sam charakter alpejski nie tłumaczy energetyki jądrowej.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Łatwo pomylić Szwajcarię z Norwegią. Norwegia ma ~95% hydro i prawie zero jądrowej. Szwajcaria ma ~60% hydro i ~35% jądrowej - to kluczowa różnica przy identyfikacji wykresu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Klucz CKE wymaga zaznaczenia OBIE odpowiedzi (litery i cyfry) jednocześnie - samo &quot;Y&quot; bez cyfry albo samo &quot;2&quot; bez litery daje 0 punktów. W zadaniach tego typu zawsze zaznaczaj obydwa elementy.</blockquote>"}]}