{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nW tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce,\nwśród których są Bieszczady.\nPiętro\nTatry Wysokie\nX\nY\nturniowe\nhalne\nkosówki (kosodrzewiny)\nregla górnego\nregla dolnego\nLegenda:\n+ piętro występuje\n- piętro nie występuje\nNa podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999.\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nW Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od\npiętra kosówki.\nP\nF\n2.\nNa podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei\nGoryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu.\nP\nF\n2.\n0-1-2\n3.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nZakres rozszerzony\nXIII.3) Zdający przedstawia specyficzne\ncechy środowiska przyrodniczego […]\nBieszczad […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nVI.3) Zdający identyfikuje czynniki\nwpływające na piętrowe zróżnicowanie\nroślinności […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFP","solution":"Odpowiedź: 1. **F** — w Bieszczadach (X = brak regla górnego i kosówek, tylko halne + regiel dolny) górna granica lasu oddziela **regiel dolny od piętra połonin** (halnego), nie regiel górny od kosówki. 2. **P** — trasa Kolei Goryczkowej (J3/4) idzie od Kuźnic (~1000 m n.p.m., w lesie) do szczytu Kasprowego Wierchu (~1985 m n.p.m., piętro halne). Przecina górną granicę lasu w okolicy ok. 1500–1550 m n.p.m.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 3. (0–1)\n\nW tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce, wśród których są Bieszczady.\n\nPiętro | Tatry Wysokie | X | Y\nturniowe | + | – | –\nhalne | + | + | +\nkosówki (kosodrzewiny) | + | – | +\nregla górnego | + | – | +\nregla dolnego | + | + | +\n\n+ piętro występuje, – piętro nie występuje\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki. | P / F\n2. | Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu. | P / F\n\nCo zrobić?\n\nIdentyfikacja X i Y z tabeli:\n- X ma piętra: halne + regiel dolny (brak turniowego, kosówek, regla górnego) → niskie góry → Bieszczady (max ~1346 m n.p.m.).\n- Y ma piętra: halne + kosówki + regiel górny + regiel dolny (brak turniowego) → wyższe góry → Tatry Zachodnie lub Babia Góra.\n\nZdanie 1: \"W Bieszczadach górna granica lasu oddziela regiel górny od kosówki\" → FAŁSZ. W Bieszczadach nie ma regla górnego ani kosówek. Górna granica lasu jest tu między reglem dolnym a piętrem halnym (połoninami) — bezpośrednie przejście las → łąka, bez warstw pośrednich.\n\nZdanie 2: \"Kolei Goryczkowa (J3/4) przecina górną granicę lasu\" → PRAWDA. Trasa kolei idzie:\n- Kuźnice (~1000 m n.p.m.) — w lesie reglowym.\n- Kasprowy Wierch (~1985 m n.p.m.) — piętro halne / turniowe.\n\nW trakcie podejścia kolejka przekracza górną granicę lasu (~1550 m w Tatrach).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n\nPo co to umieć\n\nPiętrowość roślinna gór Polski:\n- Tatry (Wysokie i Zachodnie): 5 pięter (regiel dolny → regiel górny → kosówka → hale → turnie).\n- Karkonosze: 4 piętra (brak turniowego).\n- Babia Góra: 4 piętra.\n- Bieszczady: 2 piętra (regiel dolny + połoniny) — najuboższa piętrowość.\n- Świętokrzyskie / Pieniny: 1-2 piętra (zbyt niskie).\n\nIm wyższe góry, tym więcej pięter. Klimat chłodzi się z wysokością ~0,6°C / 100 m.\n\nTypowy błąd: Bieszczady mają niskie szczyty (~1300 m), więc brakuje pięter wysokogórskich: nie ma regla górnego, nie ma kosówek. Górna granica lasu w Bieszczadach to bezpośrednie przejście **regiel dolny → połoniny**.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"piętra roślinne, Bieszczady, Tatry, Kolei Goryczkowa","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>W tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce,<br>wśród których są Bieszczady.<br>Piętro<br>Tatry Wysokie<br>X<br>Y<br>turniowe<br>halne<br>kosówki (kosodrzewiny)<br>regla górnego<br>regla dolnego<br>Legenda:</p>\n<ul><li>piętro występuje</li><li>piętro nie występuje</li></ul>\n<p>Na podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999.<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od<br>piętra kosówki.<br>P<br>F<br>2.<br>Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei<br>Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu.<br>P<br>F<br>2.<br>0-1-2<br>3.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz […]<br>procesów zachodzących w środowisku<br>geograficznym w skali lokalnej […].<br>Zakres rozszerzony<br>XIII.3) Zdający przedstawia specyficzne<br>cechy środowiska przyrodniczego […]<br>Bieszczad […].<br>Zakres podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map, w tym topograficznych.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.</p>\n<ol><li>Analizowanie […] współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map<br>ogólnogeograficznych […].<br>VI.3) Zdający identyfikuje czynniki<br>wpływające na piętrowe zróżnicowanie<br>roślinności […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>FP</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: 1. <strong>F</strong> — w Bieszczadach (X = brak regla górnego i kosówek, tylko halne + regiel dolny) górna granica lasu oddziela <strong>regiel dolny od piętra połonin</strong> (halnego), nie regiel górny od kosówki. 2. <strong>P</strong> — trasa Kolei Goryczkowej (J3/4) idzie od Kuźnic (~1000 m n.p.m., w lesie) do szczytu Kasprowego Wierchu (~1985 m n.p.m., piętro halne). Przecina górną granicę lasu w okolicy ok. 1500–1550 m n.p.m.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 3. (0–1)</p>\n<p>W tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce, wśród których są Bieszczady.</p>\n<p>Piętro | Tatry Wysokie | X | Y<br>turniowe | + | – | –<br>halne | + | + | +<br>kosówki (kosodrzewiny) | + | – | +<br>regla górnego | + | – | +<br>regla dolnego | + | + | +</p>\n<ul><li>piętro występuje, – piętro nie występuje</li></ul>\n<p>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.</p>\n<p>Nr | Zdanie | Ocena</p>\n<ol><li>| W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki. | P / F</li><li>| Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu. | P / F</li></ol>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Identyfikacja X i Y z tabeli:</p>\n<ul><li>X ma piętra: halne + regiel dolny (brak turniowego, kosówek, regla górnego) → niskie góry → Bieszczady (max ~1346 m n.p.m.).</li><li>Y ma piętra: halne + kosówki + regiel górny + regiel dolny (brak turniowego) → wyższe góry → Tatry Zachodnie lub Babia Góra.</li></ul>\n<p>Zdanie 1: &quot;W Bieszczadach górna granica lasu oddziela regiel górny od kosówki&quot; → FAŁSZ. W Bieszczadach nie ma regla górnego ani kosówek. Górna granica lasu jest tu między reglem dolnym a piętrem halnym (połoninami) — bezpośrednie przejście las → łąka, bez warstw pośrednich.</p>\n<p>Zdanie 2: &quot;Kolei Goryczkowa (J3/4) przecina górną granicę lasu&quot; → PRAWDA. Trasa kolei idzie:</p>\n<ul><li>Kuźnice (~1000 m n.p.m.) — w lesie reglowym.</li><li>Kasprowy Wierch (~1985 m n.p.m.) — piętro halne / turniowe.</li></ul>\n<p>W trakcie podejścia kolejka przekracza górną granicę lasu (~1550 m w Tatrach).</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — dwie poprawne oceny.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Piętrowość roślinna gór Polski:</p>\n<ul><li>Tatry (Wysokie i Zachodnie): 5 pięter (regiel dolny → regiel górny → kosówka → hale → turnie).</li><li>Karkonosze: 4 piętra (brak turniowego).</li><li>Babia Góra: 4 piętra.</li><li>Bieszczady: 2 piętra (regiel dolny + połoniny) — najuboższa piętrowość.</li><li>Świętokrzyskie / Pieniny: 1-2 piętra (zbyt niskie).</li></ul>\n<p>Im wyższe góry, tym więcej pięter. Klimat chłodzi się z wysokością ~0,6°C / 100 m.</p>\n<p>Typowy błąd: Bieszczady mają niskie szczyty (~1300 m), więc brakuje pięter wysokogórskich: nie ma regla górnego, nie ma kosówek. Górna granica lasu w Bieszczadach to bezpośrednie przejście <strong>regiel dolny → połoniny</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki. | <strong>F</strong> |<br>| 2. Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu. | <strong>P</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja X i Y, potem weryfikacja stwierdzenia 1</h4>\n<p><strong>Krok 1 - ustal, które oznaczenie to Bieszczady.</strong></p>\n<p>Kluczowa cecha Bieszczadów: <strong>brak piętra kosówki i regla górnego</strong>. Bieszczady są stosunkowo niskie (najwyższy szczyt - Tarnica 1346 m n.p.m.) i posiadają charakterystyczne <strong>połoniny</strong> (bezleśne wierzchowiny trawiste), które odpowiadają piętru halnemu, ale przejście z lasu odbywa się bezpośrednio z regla dolnego - z pominięciem kosówki i regla górnego.</p>\n<p>Patrząc na tabelę:</p>\n<p>| Piętro | X | Y |<br>| kosówki | <strong>-</strong> | + |<br>| regla górnego | <strong>-</strong> | + |<br>| regla dolnego | + | + |<br>| halne | + | + |</p>\n<p><strong>X = Bieszczady</strong> - brak kosówki i regla górnego, obecność regla dolnego i halne (połoniny).</p>\n<p>Y = prawdopodobnie <strong>Karkonosze lub Babia Góra</strong> - mają kosówkę i regiel górny, ale brak piętra turniowego (za niskie, by wyrobić się wyraźne piętra powyżej 2000 m).</p>\n<p><strong>Krok 2 - ocena stwierdzenia 1.</strong></p>\n<p>Stwierdzenie mówi: <em>&quot;górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki&quot;</em>.</p>\n<p>W Bieszczadach (= X):</p>\n<ul><li>piętro regla górnego: <strong>-</strong> (nie występuje)</li><li>piętro kosówki: <strong>-</strong> (nie występuje)</li></ul>\n<p>Skoro oba piętra są nieobecne, granica między nimi <strong>nie może istnieć</strong>. W rzeczywistości w Bieszczadach górna granica lasu przebiega między <strong>reglem dolnym a piętrem połonin (halne)</strong> - las świerkowy regla dolnego przechodzi bezpośrednio w otwarte połoniny, z pominięciem kosówki.</p>\n<p>➡ Stwierdzenie 1 = <strong>F (fałszywe)</strong></p>\n<p><strong>Krok 3 - ocena stwierdzenia 2.</strong></p>\n<p>Kolej Goryczkowa (Zakopane-Kasprowy Wierch przez Goryczkę) startuje w Kuźnicach (~1010 m n.p.m.), w strefie lasu świerkowego (regiel dolny/górny), a kończy w okolicach Kasprowego Wierchu (~1987 m) - powyżej górnej granicy lasu (w Tatrach ok. 1500-1550 m n.p.m.).</p>\n<p>Na mapie szczegółowej Tatr (pole J3/4) trasa kolejki widoczna jest jako linia biegnąca z terenu zalesionego w obszar bezleśny - <strong>przecina górną granicę lasu</strong>, zaznaczoną na mapie topograficznej kontrastem między obszarem zalesionym a halnym.</p>\n<p>➡ Stwierdzenie 2 = <strong>P (prawdziwe)</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (stwierdzenie 1)</h4>\n<p>Gdyby stwierdzenie 1 było prawdziwe, Bieszczady musiałyby posiadać <strong>oba</strong> piętra: regiel górny i kosówkę. Tymczasem na poziomie wiedzy ogólnej: Bieszczady słyną właśnie z <strong>braku kosodrzewiny</strong> - to jedna z ich najważniejszych cech odróżniających od Tatr i Beskidów. Połoniny bieszczadzkie powstały dzięki temu, że las (regiel dolny - głównie buk) ustępuje wprost pod otwarte hale, bez pasa kosówki. Jest to cecha omawiana na każdej lekcji o krajobrazie Bieszczadów.</p>\n<p>➡ Dodatkowe potwierdzenie: stwierdzenie 1 = <strong>F</strong></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - dwie poprawne odpowiedzi: <strong>F</strong> i <strong>P</strong> (w tej kolejności)<br>- <strong>0 pkt</strong> - jedna lub żadna poprawna odpowiedź / brak odpowiedzi</blockquote>\n<blockquote><strong>Akceptowane:</strong> wyłącznie F P - zadanie nie przewiduje oceny cząstkowej.<br><br><strong>Wykluczone:</strong> P P, F F, P F - za każdą inną kombinację 0 punktów.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🏔 <strong>Piętrowy układ roślinności w Tatrach (dla porównania):</strong><br>Regiel dolny (do ~1250 m) → Regiel górny (do ~1550 m) → Kosówka (do ~1800 m) → Halne (do ~2300 m) → Turniowe (powyżej).<br>Górna granica lasu w Tatrach: ok. <strong>1500-1550 m</strong> n.p.m.</blockquote>\n<blockquote>🌿 <strong>Specyfika Bieszczadów:</strong><br>Bieszczady = jedyne polskie góry <strong>bez piętra kosówki</strong>. Regiel dolny (buczyna karpacka) przechodzi bezpośrednio w połoniny (= pięt ro halne). Przyczyną jest zarówno niższa wysokość gór, jak i odmienne warunki klimatyczne i historyczne (masowe wylesienia połonin).</blockquote>\n<blockquote>🗺 <strong>Kolej Goryczkowa:</strong> linia kolejki linowej Kuźnice - Kasprowy Wierch biegnie przez pole J3/4 mapy topograficznej Tatr (skala 1:10 000 lub 1:25 000 dołączonej do arkusza). Górna granica lasu zaznaczona jest kontrastem zalesienia.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza o piętrach roślinnych i umiejętność odczytu mapy.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna kombinacja | Błąd rozumowania |<br>| <strong>P F</strong> | Uczeń myli Bieszczady z Tatrami i zakłada, że piętro kosówki jest wszędzie; nie sprawdza tabeli. Stwierdzenie 2 odrzuca, nie korzystając z mapy. |<br>| <strong>P P</strong> | Uczeń nie identyfikuje X jako Bieszczadów (lub nie wie o braku kosówki) i błędnie uznaje stwierdzenie 1 za prawdziwe. |<br>| <strong>F F</strong> | Uczeń prawidłowo ocenia stwierdzenie 1, ale błędnie zakłada, że Kolej Goryczkowa biegnie całkowicie poniżej górnej granicy lasu (nie analizuje mapy lub myli trasę). |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Największy błąd to nieidentyfikowanie, które X to Bieszczady. Tabela jest kluczem - Bieszczady to <strong>jedyne polskie góry bez piętra kosówki (-)</strong>. Sprawdź kolumnę &quot;-&quot; przy kosówce.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie mylić &quot;górnej granicy lasu&quot; z &quot;granicą śniegu wiecznego&quot; ani z granicą piętra halne/turniowe. Górna granica lasu = linia, powyżej której drzewa już nie tworzą zorganizowanego lasu (= granica kosówka/regiel górny w Tatrach, ale regiel dolny/połoniny w Bieszczadach).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Przy stwierdzeniu 2 niezbędna jest mapa z arkusza. Bez sprawdzenia pola J3/4 na mapie topograficznej Tatr nie można potwierdzić odpowiedzi z absolutną pewnością - klucz CKE wymaga &quot;na podstawie mapy&quot;.</blockquote>"}]}