{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"31","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (0-2)\nNa mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa.\nNa podstawie: www.naturalearthdata.com; www.cia.gov\nUszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych\nkryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.\n1. PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku\nWartość najniższa\nWartość najwyższa\n→\n→\n2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku\nUdział najniższy\nUdział najwyższy\n→\n→\n31.\n0-1-2\nMGEP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych, kulturowych, gospodarczych\ni politycznych w przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nVII.1) Zdający posługuje się mapą\npolityczną świata do analizy procesów\nspołeczno-ekonomicznych.\nVII.4) Zdający analizuje zróżnicowanie\nprzestrzenne państw świata pod względem\nwskaźników rozwoju - PKB na jednego\nmieszkańca […].\nVII.5) Zdający porównuje strukturę PKB\npaństw znajdujących się na różnym\npoziomie rozwoju […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uszeregowanie państw według dwóch kryteriów.\n1 pkt - poprawne uszeregowanie państw według jednego kryterium.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nIndie, Turcja, Japonia\nJaponia, Turcja, Indie","solution":"Odpowiedź: **1. PKB na 1 mieszkańca PPP 2023 (USD):** - **Wartość najniższa: Indie** (~8 800 USD PPP) - Środek: **Turcja** (~37 000 USD PPP) - **Wartość najwyższa: Japonia** (~52 000 USD PPP) Kolejność: **Indie → Turcja → Japonia** **2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB 2023:** - **Udział najniższy: Japonia** (~1%) - Środek: **Turcja** (~5-6%) - **Udział najwyższy: Indie** (~18%) Kolejność: **Japonia → Turcja → Indie** **Prawidłowość:** Im wyższy poziom rozwoju (PKB), tym niższy udział rolnictwa w PKB (transformacja gospodarki w stronę usług).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 31. (0–2)\n\nNa mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa: Turcja, Indie, Japonia.\n\nUszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych kryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.\n\n1. PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku\n\nWartość najniższa | → | Środek | → | Wartość najwyższa\nIndie | Turcja | Japonia\n\n2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku\n\nUdział najniższy | → | Środek | → | Udział najwyższy\nJaponia | Turcja | Indie\n\nCo zrobić?\n\nKlasyfikuj trzy kraje wg poziomu rozwoju:\n- Japonia = kraj wysoko rozwinięty (high-tech, postindustrialny).\n- Turcja = kraj średnio rozwinięty / wschodzący (industrializacja).\n- Indie = kraj rozwijający się (dynamiczny wzrost, ale wciąż dużo biednych).\n\nKryterium 1: PKB/mieszkańca PPP 2023:\n- Indie: ~8 800 USD PPP (najniższy)\n- Turcja: ~37 000 USD PPP (środek)\n- Japonia: ~52 000 USD PPP (najwyższy)\n\nKolejność rosnąca: Indie → Turcja → Japonia.\n\nKryterium 2: Udział rolnictwa w PKB 2023:\n- Japonia: ~1% (kraj postindustrialny, usługi &gt;70%)\n- Turcja: ~5-6% (transformacja, mieszanka)\n- Indie: ~18% (wciąż duża wieś, agrarne społeczeństwo)\n\nKolejność rosnąca: Japonia → Turcja → Indie.\n\nPrawidłowość: odwrotna zależność PKB ↔ rolnictwo. Im wyższy poziom rozwoju, tym niższy udział rolnictwa w PKB (gospodarka się modernizuje, sektor III/usług rośnie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — obie kolejności poprawne.\n- 1 pkt — jedna kolejność poprawna.\n\nPo co to umieć\n\nTrzy fazy rozwoju gospodarczego Clarka-Fishera:\n- Faza preindustrialna: rolnictwo dominuje (50-80% PKB), niski PKB/mieszk. Przykład: Etiopia, Somalia.\n- Faza industrialna: przemysł rośnie, rolnictwo spada. Przykład: Indie, Wietnam, Brazylia.\n- Faza postindustrialna: usługi &gt;60% PKB. Przykład: Japonia, Niemcy, USA.\n\nKażdy kraj przechodzi tę transformację strukturalną. Polska — w fazie postindustrialnej (rolnictwo ~3%, usługi ~67%).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":"PKB i udział rolnictwa w PKB, Turcja, Indie, Japonia","page_from":37,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 31. (0-2)<br>Na mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa.<br>Na podstawie: www.naturalearthdata.com; www.cia.gov<br>Uszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych<br>kryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.</p>\n<ol><li>PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku</li></ol>\n<p>Wartość najniższa<br>Wartość najwyższa<br>→<br>→</p>\n<ol><li>Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku</li></ol>\n<p>Udział najniższy<br>Udział najwyższy<br>→<br>→<br>31.<br>0-1-2<br>MGEP-R0_100<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)<br>GEOGRAFIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>GEOGRAFIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>GEOGRAFIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 31. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań […]</li></ol>\n<p>społecznych, kulturowych, gospodarczych<br>i politycznych w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania […] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Zakres podstawowy<br>VII.1) Zdający posługuje się mapą<br>polityczną świata do analizy procesów<br>społeczno-ekonomicznych.<br>VII.4) Zdający analizuje zróżnicowanie<br>przestrzenne państw świata pod względem<br>wskaźników rozwoju - PKB na jednego<br>mieszkańca […].<br>VII.5) Zdający porównuje strukturę PKB<br>państw znajdujących się na różnym<br>poziomie rozwoju […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne uszeregowanie państw według dwóch kryteriów.<br>1 pkt - poprawne uszeregowanie państw według jednego kryterium.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Indie, Turcja, Japonia<br>Japonia, Turcja, Indie</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>1. PKB na 1 mieszkańca PPP 2023 (USD):</strong> - <strong>Wartość najniższa: Indie</strong> (~8 800 USD PPP) - Środek: <strong>Turcja</strong> (~37 000 USD PPP) - <strong>Wartość najwyższa: Japonia</strong> (~52 000 USD PPP) Kolejność: <strong>Indie → Turcja → Japonia</strong> <strong>2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB 2023:</strong> - <strong>Udział najniższy: Japonia</strong> (~1%) - Środek: <strong>Turcja</strong> (~5-6%) - <strong>Udział najwyższy: Indie</strong> (~18%) Kolejność: <strong>Japonia → Turcja → Indie</strong> <strong>Prawidłowość:</strong> Im wyższy poziom rozwoju (PKB), tym niższy udział rolnictwa w PKB (transformacja gospodarki w stronę usług).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 31. (0–2)</p>\n<p>Na mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa: Turcja, Indie, Japonia.</p>\n<p>Uszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych kryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.</p>\n<ol><li>PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku</li></ol>\n<p>Wartość najniższa | → | Środek | → | Wartość najwyższa<br>Indie | Turcja | Japonia</p>\n<ol><li>Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku</li></ol>\n<p>Udział najniższy | → | Środek | → | Udział najwyższy<br>Japonia | Turcja | Indie</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Klasyfikuj trzy kraje wg poziomu rozwoju:</p>\n<ul><li>Japonia = kraj wysoko rozwinięty (high-tech, postindustrialny).</li><li>Turcja = kraj średnio rozwinięty / wschodzący (industrializacja).</li><li>Indie = kraj rozwijający się (dynamiczny wzrost, ale wciąż dużo biednych).</li></ul>\n<p>Kryterium 1: PKB/mieszkańca PPP 2023:</p>\n<ul><li>Indie: ~8 800 USD PPP (najniższy)</li><li>Turcja: ~37 000 USD PPP (środek)</li><li>Japonia: ~52 000 USD PPP (najwyższy)</li></ul>\n<p>Kolejność rosnąca: Indie → Turcja → Japonia.</p>\n<p>Kryterium 2: Udział rolnictwa w PKB 2023:</p>\n<ul><li>Japonia: ~1% (kraj postindustrialny, usługi &amp;gt;70%)</li><li>Turcja: ~5-6% (transformacja, mieszanka)</li><li>Indie: ~18% (wciąż duża wieś, agrarne społeczeństwo)</li></ul>\n<p>Kolejność rosnąca: Japonia → Turcja → Indie.</p>\n<p>Prawidłowość: odwrotna zależność PKB ↔ rolnictwo. Im wyższy poziom rozwoju, tym niższy udział rolnictwa w PKB (gospodarka się modernizuje, sektor III/usług rośnie).</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — obie kolejności poprawne.</li><li>1 pkt — jedna kolejność poprawna.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Trzy fazy rozwoju gospodarczego Clarka-Fishera:</p>\n<ul><li>Faza preindustrialna: rolnictwo dominuje (50-80% PKB), niski PKB/mieszk. Przykład: Etiopia, Somalia.</li><li>Faza industrialna: przemysł rośnie, rolnictwo spada. Przykład: Indie, Wietnam, Brazylia.</li><li>Faza postindustrialna: usługi &amp;gt;60% PKB. Przykład: Japonia, Niemcy, USA.</li></ul>\n<p>Każdy kraj przechodzi tę transformację strukturalną. Polska — w fazie postindustrialnej (rolnictwo ~3%, usługi ~67%).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>1. PKB na 1 mieszkańca (PPP, 2023) - od najniższego do najwyższego:</strong><br><strong>Indie → Turcja → Japonia</strong></p>\n<p><strong>2. Udział rolnictwa w PKB (2023) - od najniższego do najwyższego:</strong><br><strong>Japonia → Turcja → Indie</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Wiedza o poziomie rozwoju gospodarczego tych trzech państw</h4>\n<p>Kluczem do rozwiązania jest umieszczenie tych trzech państw na skali rozwoju gospodarczego. To trzy bardzo różne typy gospodarek:</p>\n<p><strong>Japonia</strong> - kraj wysoko rozwinięty (jeden z liderów globalnych), gospodarka silnie uprzemysłowiona i zorientowana na usługi oraz zaawansowane technologie (Toyota, Sony, elektronika). PKB/c PPP w 2023 r.: ok. <strong>52 000-55 000 USD</strong>. Rolnictwo odgrywa marginalną rolę - zaledwie ok. <strong>1-1,5% PKB</strong>, kraj jest wysoko zurbanizowany (ok. 92% populacji), ziemi uprawnej mało (górzysty archipelag).</p>\n<p><strong>Turcja</strong> - kraj wschodzący (emerging market), gospodarka średnio rozwinięta. PKB/c PPP w 2023 r.: ok. <strong>37 000-40 000 USD</strong> (wyraźnie wyższy niż Indie, niższy niż Japonia). Rolnictwo ma udział ok. <strong>5-6% PKB</strong> - kraj produkuje m.in. pszenicę, owoce cytrusowe, bawełnę, ale sektor usług i przemysł dominują.</p>\n<p><strong>Indie</strong> - kraj rozwijający się (duża gospodarka, ale olbrzymia populacja ~1,4 mld obniża PKB/c). PKB/c PPP w 2023 r.: ok. <strong>9 000-10 000 USD</strong> - wyraźnie najniższy z trzech. Rolnictwo odpowiada za ok. <strong>16-18% PKB</strong> - ogromna część ludności (ok. 40-45%) zatrudniona jest w rolnictwie, choć sektor IT i usługi szybko rosną (efekt dualizmu strukturalnego).</p>\n<p><strong>Kolejność - kryterium 1 (PKB/c PPP, rosnąco):</strong><br>Indie (~9 500 USD) → Turcja (~38 500 USD) → Japonia (~53 000 USD)</p>\n<p><strong>Kolejność - kryterium 2 (udział rolnictwa w PKB, rosnąco):</strong><br>Japonia (~1%) → Turcja (~5-6%) → Indie (~17%)</p>\n<h4>Sposób 2 - Wnioskowanie przez prawa Clarka i fazę rozwoju</h4>\n<p>Prawo Clarka (prawo Clarka-Fishera) mówi, że w miarę rozwoju gospodarczego zatrudnienie i udział w PKB przechodzi z sektora I (rolnictwo) → II (przemysł) → III (usługi). Trzy państwa z zadania są na różnych etapach tej ścieżki:</p>\n<p>| Cecha | Japonia | Turcja | Indie |<br>| Faza rozwoju | postindustrialna | industrialna/usługi | mieszana (I→II) |<br>| Sektor wiodący | III (usługi, hi-tech) | II+III | I+III |<br>| PKB/c PPP | najwyższe | średnie | najniższe |<br>| Udział rolnictwa w PKB | najniższy | średni | najwyższy |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> im wyżej na ścieżce Clarka (= bardziej rozwinięty), tym wyższe PKB/c i niższy udział rolnictwa - obie rankingi są zwierciadlanym odwzorowieniem poziomu rozwoju.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 31, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne uszeregowanie państw według <strong>obu</strong> kryteriów jednocześnie:<br>- Kryterium 1: <strong>Indie → Turcja → Japonia</strong><br>- Kryterium 2: <strong>Japonia → Turcja → Indie</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne uszeregowanie państw według <strong>jednego</strong> kryterium (drugie błędne lub brak).<br>- <strong>0 pkt</strong> - oba kryteria błędne lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> Klucz wymaga konkretnych nazw państw (nie np. „kraj A&quot;); kolejność musi być dokładna - nie wystarczy wskazać skrajnych wartości, trzeba też poprawnie umieścić środkowe (Turcję).<br><br><strong>Co MUSISZ napisać, żeby dostać 2 pkt:</strong> Wypisz obie listy w kolejności dokładnie jak w kluczu. Nie ma uznania cząstkowego w obrębie jednego kryterium - jeśli zamieniasz Indie z Turcją, tracisz punkt za to kryterium.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>💡 <strong>Prawo Clarka (sektor I → II → III):</strong> W zadaniach o strukturze PKB i poziomie rozwoju użyj schematu: im wyższy PKB/c, tym mniejszy udział sektora I (rolnictwa). Japonia jest postindustrialna → rolnictwo marginalne. Indie są w fazie transformacji → rolnictwo wciąż duże mimo dynamicznego IT.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Wartości PKB/c PPP 2023 (dane CIA World Factbook / MFW):</strong><br>- Japonia: ok. <strong>53 000 USD</strong> (PPP)<br>- Turcja: ok. <strong>38 000 USD</strong> (PPP)<br>- Indie: ok. <strong>9 500 USD</strong> (PPP)<br><br>Różnica Indie-Turcja: czterokrotna. Różnica Turcja-Japonia: 1,4-krotna. Indie są zdecydowanie najniżej.</blockquote>\n<blockquote>🌾 <strong>Udział rolnictwa w PKB (2023, dane Banku Światowego / CIA):</strong><br>- Japonia: ok. <strong>1-1,5%</strong><br>- Turcja: ok. <strong>5-6%</strong><br>- Indie: ok. <strong>16-18%</strong><br><br>W Japonii minimalna powierzchnia użytków rolnych (ok. 12% terytorium), import żywności wysoki. W Indiach rolnictwo zatrudnia ~45% siły roboczej mimo że wytwarza tylko ~17% PKB - typowy efekt dualizmu: niska wydajność w rolnictwie = niski wkład w PKB mimo dużego zatrudnienia.</blockquote>\n<blockquote>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy znajomość danych gospodarczych i rozumowanie przez prawo Clarka.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne kolejności są błędne</h4>\n<p>| Błędna kolejność | Dla kryterium | Typowy błąd ucznia |<br>| Turcja → Indie → Japonia | PKB/c | Mylenie wielkości populacji z PKB/c - Indie są wielką gospodarką (3 miejsce wg PKB całkowitego w PPP), ale przy 1,4 mld ludzi PKB/c jest niskie |<br>| Indie → Japonia → Turcja | PKB/c | Skojarzenie Japonii z „wychodzącą z kryzysu&quot; po stagflacji lat 90. - Japonia mimo wolniejszego wzrostu ma wciąż bardzo wysokie PKB/c |<br>| Indie → Turcja → Japonia | udział rolnictwa | Odwrócenie logiki - zmienianie „od najniższego do najwyższego&quot; w „od najwyższego do najniższego&quot; |<br>| Turcja → Japonia → Indie | udział rolnictwa | Błędne przypisanie Turcji roli kraju o najniższym rolnictwie (Turcja ma ciągle istotny sektor agrarny) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1 - PKB całkowite ≠ PKB per capita.</strong> Indie mają <strong>trzecią największą gospodarkę świata</strong> według PKB (PPP) całkowitego - ale przy populacji 1,4 mld PKB/c jest bardzo niskie. Nie myl skali gospodarki z zamożnością mieszkańca!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2 - Turcja jest krajem wschodzącym, nie rozwijającym się.</strong> Polska jest na podobnym poziomie PKB/c (PPP) jak Turcja (ok. 40 000-45 000 USD). Turcja nie jest krajem ubogim - umieść ją wyraźnie powyżej Indii i poniżej Japonii.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3 - kryterium 2 jest odwrócone względem kryterium 1.</strong> Im kraj bogatszy (wyższe PKB/c), tym <strong>niższy</strong> udział rolnictwa. Ranking nr 2 jest więc odwrotnością rankingu nr 1 pod względem kolejności państw - to piękna prawidłowość Clarka i dobry sposób weryfikacji odpowiedzi.</blockquote>"}]}