{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nNa mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego\nw Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.\nNa podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów,\nWarszawa 1990.\nMGEP-R0_100\nW tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.\nNumer\nwycieczki\nTrasa wycieczki (pola mapy szczegółowej)\n1\nKiry (pole D1) - schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) - Iwaniacka\nPrzełęcz (pole B4) - Błyszcz (pole B6)\n2\nKuźnice (pole J1) - Myślenickie Turnie (pole J2) - Kasprowy Wierch\n(pole J4)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **4.1.** Różnica wieku skał: - **D1 (Kiry, płaszczowiny reglowe/wierchowe)** — skały **mezozoiczne** (jura, kreda — wapienie, dolomity, łupki margliste) - **B6 (Błyszcz, trzon krystaliczny)** — skały **paleozoiczne** (granity, skały magmowe i metamorficzne) **4.2.** — **A2** — trasa numer 1 (przez płaszczowinę wierchową w okolicy Doliny Kościeliskiej), bo przyczynia się występowanie **skał węglanowych wieku mezozoicznego** (wapieni i dolomitów triasu, jury, kredy), w których powstają jaskinie (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 4.\n\nNa mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.\n\nW tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.\n\nNr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej)\n1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6)\n2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4)\n\nZadanie 4.1. (0–1)\n\nNa podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.\n\nZadanie 4.2. (0–1)\n\nNa mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.\n\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\n\nPrzez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej:\n\nnumerem | a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał\nA. ✓ | numerem 1, | 1. okruchowych wieku mezozoicznego.\nB. | numerem 2, | 2. ✓ węglanowych wieku mezozoicznego.\n3. węglanowych wieku kenozoicznego.\n\nCo zrobić?\n\n4.1. — różnica budowy geologicznej D1 vs B6\n\nBudowa Tatr — uproszczona:\n- Trzon krystaliczny (środek Tatr Wysokich) — paleozoik (granity, gnejsy, magmowe).\n- Płaszczowiny reglowe i wierchowe (Tatry Zachodnie + obrzeża) — mezozoik (wapienie, dolomity, łupki margliste).\n\nD1 (Kiry) — początek doliny Kościeliskiej, płaszczowiny wierchowe → skały mezozoiczne (jurajskie wapienie, dolomity).\n\nB6 (Błyszcz) — szczyt na granicy słowackiej, trzon krystaliczny Tatr Wysokich → skały paleozoiczne (granity).\n\nRóżnica: wiek skał (mezozoik vs paleozoik) + typ skał (osadowe vs magmowe/metamorficzne).\n\n4.2. — która trasa ma więcej form krasu?\n\nKras powstaje w skałach węglanowych (wapienie, dolomity). Mezozoik dostarcza wapieni → kras się rozwija.\n\n- Trasa 1 (Dolina Kościeliska, hala Ornak, Iwaniacka Przełęcz) — przez płaszczowiny wierchowe z wapieniami mezozoicznymi → bogactwo jaskiń (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka, Smocza Jama).\n- Trasa 2 (Kuźnice → Kasprowy Wierch) — przez trzon krystaliczny (granity) → brak krasu.\n\nOdpowiedź: A2 — trasa nr 1, dzięki obecności skał węglanowych wieku mezozoicznego.\n\nPunktacja CKE\n\n- 4.1: 1 pkt — poprawna różnica z odniesieniem do wieku skał.\n- 4.2: 1 pkt — poprawna odpowiedź A albo B oraz właściwe uzasadnienie 1., 2. albo 3.\n\nPo co to umieć\n\nBudowa geologiczna Tatr — kluczowa wiedza o polskiej geologii:\n- Tatry Wysokie (Rysy 2499 m, Kasprowy 1985 m) — granity paleozoiczne, formy polodowcowe.\n- Tatry Zachodnie (Bystra, Błyszcz) — w większości wapienie mezozoiczne, formy krasowe + polodowcowe.\n- Dolina Kościeliska, Dolina Chochołowska — klasyk krasu tatrzańskiego.\n\nTatry to najmłodsze góry Polski (orogeneza alpejska) z najstarszymi skałami (granity sprzed 350 mln lat). Paradoks — góry młode są zbudowane ze skał starych.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej","page_from":6,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4.<br>Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego<br>w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.<br>Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów,<br>Warszawa 1990.<br>MGEP-R0_100<br>W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.<br>Numer<br>wycieczki<br>Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej)<br>1<br>Kiry (pole D1) - schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) - Iwaniacka<br>Przełęcz (pole B4) - Błyszcz (pole B6)<br>2<br>Kuźnice (pole J1) - Myślenickie Turnie (pole J2) - Kasprowy Wierch<br>(pole J4)</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>4.1.</strong> Różnica wieku skał: - <strong>D1 (Kiry, płaszczowiny reglowe/wierchowe)</strong> — skały <strong>mezozoiczne</strong> (jura, kreda — wapienie, dolomity, łupki margliste) - <strong>B6 (Błyszcz, trzon krystaliczny)</strong> — skały <strong>paleozoiczne</strong> (granity, skały magmowe i metamorficzne) <strong>4.2.</strong> — <strong>A2</strong> — trasa numer 1 (przez płaszczowinę wierchową w okolicy Doliny Kościeliskiej), bo przyczynia się występowanie <strong>skał węglanowych wieku mezozoicznego</strong> (wapieni i dolomitów triasu, jury, kredy), w których powstają jaskinie (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 4.</p>\n<p>Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.</p>\n<p>W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.</p>\n<p>Nr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej)<br>1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6)<br>2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4)</p>\n<p>Zadanie 4.1. (0–1)</p>\n<p>Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.</p>\n<p>Zadanie 4.2. (0–1)</p>\n<p>Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.</p>\n<p>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.</p>\n<p>Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej:</p>\n<p>numerem | a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał<br>A. ✓ | numerem 1, | 1. okruchowych wieku mezozoicznego.<br>B. | numerem 2, | 2. ✓ węglanowych wieku mezozoicznego.</p>\n<ol><li>węglanowych wieku kenozoicznego.</li></ol>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>4.1. — różnica budowy geologicznej D1 vs B6</p>\n<p>Budowa Tatr — uproszczona:</p>\n<ul><li>Trzon krystaliczny (środek Tatr Wysokich) — paleozoik (granity, gnejsy, magmowe).</li><li>Płaszczowiny reglowe i wierchowe (Tatry Zachodnie + obrzeża) — mezozoik (wapienie, dolomity, łupki margliste).</li></ul>\n<p>D1 (Kiry) — początek doliny Kościeliskiej, płaszczowiny wierchowe → skały mezozoiczne (jurajskie wapienie, dolomity).</p>\n<p>B6 (Błyszcz) — szczyt na granicy słowackiej, trzon krystaliczny Tatr Wysokich → skały paleozoiczne (granity).</p>\n<p>Różnica: wiek skał (mezozoik vs paleozoik) + typ skał (osadowe vs magmowe/metamorficzne).</p>\n<p>4.2. — która trasa ma więcej form krasu?</p>\n<p>Kras powstaje w skałach węglanowych (wapienie, dolomity). Mezozoik dostarcza wapieni → kras się rozwija.</p>\n<ul><li>Trasa 1 (Dolina Kościeliska, hala Ornak, Iwaniacka Przełęcz) — przez płaszczowiny wierchowe z wapieniami mezozoicznymi → bogactwo jaskiń (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka, Smocza Jama).</li><li>Trasa 2 (Kuźnice → Kasprowy Wierch) — przez trzon krystaliczny (granity) → brak krasu.</li></ul>\n<p>Odpowiedź: A2 — trasa nr 1, dzięki obecności skał węglanowych wieku mezozoicznego.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>4.1: 1 pkt — poprawna różnica z odniesieniem do wieku skał.</li><li>4.2: 1 pkt — poprawna odpowiedź A albo B oraz właściwe uzasadnienie 1., 2. albo 3.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Budowa geologiczna Tatr — kluczowa wiedza o polskiej geologii:</p>\n<ul><li>Tatry Wysokie (Rysy 2499 m, Kasprowy 1985 m) — granity paleozoiczne, formy polodowcowe.</li><li>Tatry Zachodnie (Bystra, Błyszcz) — w większości wapienie mezozoiczne, formy krasowe + polodowcowe.</li><li>Dolina Kościeliska, Dolina Chochołowska — klasyk krasu tatrzańskiego.</li></ul>\n<p>Tatry to najmłodsze góry Polski (orogeneza alpejska) z najstarszymi skałami (granity sprzed 350 mln lat). Paradoks — góry młode są zbudowane ze skał starych.</p>"}]}