{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nNa podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej\nmiędzy obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem\nprzedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej,\nprzecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał\nwystępujących na tych obszarach.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej\n[i] regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych i tematycznych.\nZakres rozszerzony\nV.1) Zdający rozumie zasady ustalania\nwieku względnego i bezwzględnego skał\n[…].\nV.3) Zdający […] klasyfikuje skały […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nV.4) Zdający rozpoznaje wybrane rodzaje\nskał […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna różnica w budowie geologicznej obu obszarów.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n W polu D1 występują młodsze skały niż w polu B6.\n Skały trzonu krystalicznego w polu B6 są starsze niż skały osadowe w polu D1.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - kenozoiczne.\n W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - skały z oligocenu i eocenu.","solution":"Różnica wieku skał: - **D1 (Kiry, płaszczowiny reglowe/wierchowe)** — skały **mezozoiczne** (jura, kreda — wapienie, dolomity, łupki margliste) - **B6 (Błyszcz, trzon krystaliczny)** — skały **paleozoiczne** (granity, skały magmowe i metamorficzne)","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":"budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej
między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem
przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej,
przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał
występujących na tych obszarach.

","answer_text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozumienie specjalistycznych pojęć
\n

i posługiwanie się terminami
geograficznymi.

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz […]
procesów zachodzących w środowisku
geograficznym w skali lokalnej
[i] regionalnej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Kształtowanie umiejętności
\n

wieloaspektowego postrzegania przestrzeni
i wyobraźni przestrzennej.

\n
  1. Analizowanie […] współzależności
\n

zachodzących w środowisku geograficznym
z wykorzystaniem […] map
ogólnogeograficznych i tematycznych.
Zakres rozszerzony
V.1) Zdający rozumie zasady ustalania
wieku względnego i bezwzględnego skał
[…].
V.3) Zdający […] klasyfikuje skały […].
Zakres podstawowy
I.3) Zdający czyta i interpretuje treści
różnych map, w tym topograficznych.
V.4) Zdający rozpoznaje wybrane rodzaje
skał […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawna różnica w budowie geologicznej obu obszarów.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
 W polu D1 występują młodsze skały niż w polu B6.
 Skały trzonu krystalicznego w polu B6 są starsze niż skały osadowe w polu D1.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
 W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - kenozoiczne.
 W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - skały z oligocenu i eocenu.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Różnica wieku skał: - D1 (Kiry, płaszczowiny reglowe/wierchowe) — skały mezozoiczne (jura, kreda — wapienie, dolomity, łupki margliste) - B6 (Błyszcz, trzon krystaliczny) — skały paleozoiczne (granity, skały magmowe i metamorficzne)

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

W polu D1 (okolice Kir) występują skały kenozoiczne (oligocen i eocen - piaskowce, łupki i zlepieńce fliszowe), czyli młodsze, natomiast na północ od granicy Polski w polu B6 (okolice Błyszcza) - skały paleozoiczne trzonu krystalicznego (skały magmowe i przeobrażone), czyli starsze.

\n

Przykład zdania pełnego: „W polu D1 występują młodsze skały (kenozoiczne - oligocen, eocen) niż w polu B6, gdzie odsłaniają się paleozoiczne skały trzonu krystalicznego."

\n

Sposób 1 - Odczyt legendy barwnej mapy geologicznej

\n

Zadanie wymaga porównania wieku skał w dwóch konkretnych polach mapy szczegółowej. Postępujemy krok po kroku:

\n

Krok 1 - Identyfikacja pola D1 (Kiry, start wycieczki 1)

\n

Kiry leżą przy północnym skraju Tatr, gdzie Tatry kontaktują się z Kotliną Zakopiańską i fliszem podhalańskim. Z legendy mapy geologicznej:

\n\n

Wiek: kenozoik (eraton - ok. 34-55 mln lat temu dla oligocenu i eocenu).

\n

Krok 2 - Identyfikacja obszaru na północ od granicy Polski w polu B6 (okolice Błyszcza)

\n

Pole B6 leży w zachodniej części Tatr Polskich. Trasa prowadzi przez Iwaniacką Przełęcz (B4) do Błyszcza (B6). Na mapie geologicznej w tej strefie, na północ od granicy państwa (czyli nadal w Polsce), znajdują się obszary:

\n\n

Wiek: paleozoik (ponad 252 mln lat temu, najstarsze skały na polskiej stronie Tatr).

\n

Krok 3 - Sformułowanie różnicy

\n

| Pole mapy | Obszar | Wiek skał | Era geologiczna |
| D1 | Kiry (start wycieczki 1) | oligocen + eocen | kenozoik (młodsze) |
| B6 (N od granicy PL) | okolice Błyszcza | paleozoik | paleozoik (starsze) |

\n

Wniosek: Skały w polu D1 są młodsze niż skały na północ od granicy Polski w polu B6. Różnica wiekowa wynosi setki milionów lat.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez logikę budowy geologicznej Tatr

\n

Możemy zweryfikować odpowiedź przez znajomość ogólnej budowy Tatr:

\n\n

Weryfikacja potwierdza: D1 = kenozoik (młodsze), B6 (na N od granicy) = paleozoik (starsze).

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - za podanie jednej poprawnej różnicy w budowie geologicznej obu obszarów z odniesieniem do wieku skał. Odpowiedź musi wskazywać konkretne jednostki geologiczne lub epoki (np. paleozoik, kenozoik, oligocen, eocen) i zestawiać ze sobą oba pola mapy.
- 0 pkt - za odpowiedź ogólnikową bez wskazania wieku (np. „w D1 są inne skały niż w B6"), za opis tylko jednego pola, lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty odpowiedzi (wg klucza CKE):
- „W polu D1 występują młodsze skały niż w polu B6."
- „Skały trzonu krystalicznego w polu B6 są starsze niż skały osadowe w polu D1."
- „W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - kenozoiczne."
- „W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - skały z oligocenu i eocenu."

Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt: przynajmniej jedno zestawienie wiekowe (np. „starsze/młodsze", „paleozoiczne/kenozoiczne", „paleozoik vs oligocen/eocen") dla obu pól jednocześnie.

Wykluczone: samo wymienienie nazwy skał bez porównania (np. „w D1 są łupki fliszowe" - nie wystarczy bez wskazania, że są młodsze).
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z geologii i geomorfologii Tatr oraz umiejętność odczytu legendy mapy geologicznej.

\n
🌍 Skala czasu geologicznego (sekcja Geologia):
- Paleozoik: 541-252 mln lat temu (kambr → perm) - trzon krystaliczny Tatr (granity, gnejsy, łupki krystaliczne).
- Kenozoik: od 66 mln lat temu do dziś - obejmuje paleogen (paleocen, eocen, oligocen) i neogen.
- Eocen: ok. 56-34 mln lat temu (zlepieńce i wapienie).
- Oligocen: ok. 34-23 mln lat temu (łupki i piaskowce fliszowe).

🏔️ Budowa geologiczna Tatr (referencja ogólna):
Tatry zbudowane są z piętrowości tektonicznej nasunięć (płaszczowin). Od południa ku północy stopniowo pojawiają się coraz młodsze skały:
1. Trzon krystaliczny (paleozoik) - centrum masywu.
2. Płaszczowiny wierchowe (trias, jura, kreda) - ponad trzonem.
3. Płaszczowiny reglowe (trias, jura, kreda) - otoczka.
4. Flisz karpacki (eocen, oligocen) - przedpole Tatr, Kotlina Zakopiańska, okolice Kir.

Pole D1 (Kiry) leży w strefie fliszowej → skały kenozoiczne (oligocen, eocen). Pole B6 (Błyszcz) - w strefie trzonu krystalicznego → skały paleozoiczne.
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Zadanie pyta o obszar na północ od granicy Polski w polu B6 - to nadal jest terytorium Polski (granica z Słowacją biegnie grzbietem Tatr), ale chodzi o część pola B6 leżącą po polskiej stronie. Nie mylić z obszarem po stronie słowackiej.
\n
⚠️ Uwaga 2: Nie wystarczy napisać „w D1 są inne skały" - klucz CKE bezwzględnie wymaga odwołania do wieku. Maturzysta bez słów „starsze/młodsze", „paleozoik", „kenozoik", „oligocen" itd. nie dostanie punktu.
\n
⚠️ Uwaga 3: Nie mylić fliszu (osadowe piaskowce i łupki kenozoiczne) z trzonu krystalicznym (paleozoiczne skały magmowe i metamorficzne). To dwie zupełnie różne jednostki geologiczne - inne skały, inna epoka, inny sposób powstania.
"}]}