{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nNa mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nPrzez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych\nform krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej\nA.\nnumerem 1,\na do obecności tych form\nwzdłuż tras obu wycieczek\nprzyczynia się występowanie\nskał\n1.\nokruchowych wieku\nmezozoicznego.\n2.\nwęglanowych wieku\nmezozoicznego.\nB.\nnumerem 2,\n3.\nwęglanowych wieku\nkenozoicznego.\n4.1.\n0-1\n4.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej\n[i] regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych i tematycznych.\nZakres rozszerzony\nV.3) Zdający […] klasyfikuje skały […].\nV.5) Zdający charakteryzuje zjawisk[o]\nkrasowienia […].\nXIII.2) Zdający […] wykazuje związki między\n[…] elementami [środowiska przyrodniczego\nTatr].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nV.3) Zdający charakteryzuje główne procesy\nzewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA2","solution":"— **A2** — trasa numer 1 (przez płaszczowinę wierchową w okolicy Doliny Kościeliskiej), bo przyczynia się występowanie **skał węglanowych wieku mezozoicznego** (wapieni i dolomitów triasu, jury, kredy), w których powstają jaskinie (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":"budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4.2. (0-1)<br>Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.<br>Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych<br>form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej<br>A.<br>numerem 1,<br>a do obecności tych form<br>wzdłuż tras obu wycieczek<br>przyczynia się występowanie<br>skał<br>1.<br>okruchowych wieku<br>mezozoicznego.<br>2.<br>węglanowych wieku<br>mezozoicznego.<br>B.<br>numerem 2,<br>3.<br>węglanowych wieku<br>kenozoicznego.<br>4.1.<br>0-1<br>4.2.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz […]<br>procesów zachodzących w środowisku<br>geograficznym w skali lokalnej<br>[i] regionalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie […] współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map<br>ogólnogeograficznych i tematycznych.<br>Zakres rozszerzony<br>V.3) Zdający […] klasyfikuje skały […].<br>V.5) Zdający charakteryzuje zjawisk[o]<br>krasowienia […].<br>XIII.2) Zdający […] wykazuje związki między<br>[…] elementami [środowiska przyrodniczego<br>Tatr].<br>Zakres podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map, w tym topograficznych.<br>V.3) Zdający charakteryzuje główne procesy<br>zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi<br>[…].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A2</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>— <strong>A2</strong> — trasa numer 1 (przez płaszczowinę wierchową w okolicy Doliny Kościeliskiej), bo przyczynia się występowanie <strong>skał węglanowych wieku mezozoicznego</strong> (wapieni i dolomitów triasu, jury, kredy), w których powstają jaskinie (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A2</strong></p>\n<p>Przez obszar z liczniejszymi formami krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki <strong>A</strong>, a właściwą odpowiedzią uzupełniającą zdanie jest opcja <strong>2.</strong> (skały węglanowe wieku mezozoicznego).</p>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja form krasu podziemnego na mapie</h4>\n<p><strong>Co szukamy na mapie szczegółowej:</strong></p>\n<p>Formy krasu dzielimy na:</p>\n<ul><li><strong>Podziemne</strong>: jaskinie (oznaczone symbolem lub napisem „Jaskinia&quot;), otwory ponorowe, wywierzyska, podziemne korytarze - to te, które zadanie każe liczyć.</li><li><strong>Powierzchniowe</strong>: leje krasowe (lejkowate zagłębienia terenu), uwały, polja, żłobki skalne.</li></ul>\n<p><strong>Krok 1:</strong> Na mapie wzdłuż trasy A odczytaj, ile symboli/opisów dotyczy form podziemnych (np. „Jaskinia X&quot;, „ponor&quot;, „wywierzysko&quot;).</p>\n<p><strong>Krok 2:</strong> To samo dla trasy B.</p>\n<p><strong>Krok 3:</strong> Trasa z większą liczbą form podziemnych = odpowiedź.</p>\n<p><strong>Wniosek z mapy:</strong> Trasa A przebiega przez teren, na którym zaznaczono więcej jaskiń i form podziemnych niż trasa B → odpowiedź <strong>A</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Rozumowanie przez budowę geologiczną</h4>\n<p>Kras podziemny (jaskinie, korytarze) rozwija się najlepiej tam, gdzie:</p>\n<ol><li>Podłoże zbudowane jest ze <strong>skał węglanowych</strong> (wapień, dolomit, kreda).</li><li>Skały te są <strong>dobrze spękane</strong> i mają duże miąższości.</li><li>Warunki klimatyczne zapewniają stały przepływ wody.</li></ol>\n<p>Na obszarach z <strong>wapieniami mezozoicznymi</strong> (jura, kreda) - typowe dla np. Jury Krakowsko-Częstochowskiej czy Gór Świętokrzyskich - kras podziemny jest szczególnie rozwinięty. To geologiczne uzasadnienie wskazuje na trasę A jako przebiegającą przez skały bardziej predysponowane do powstawania form podziemnych.</p>\n<p><strong>Weryfikacja:</strong> Opcja 2. w zadaniu opisuje skały węglanowe mezozoiku - to właśnie ten typ podłoża odpowiada za dominację jaskiń i ponorów wzdłuż trasy A.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczono <strong>A</strong> oraz <strong>2</strong> (obie odpowiedzi muszą być zaznaczone poprawnie jednocześnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczono tylko A bez 2., tylko 2. bez A, błędna kombinacja (np. A3, B2), lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<blockquote><strong>Ważne:</strong> Zadanie jest jednoelementowe punktowo - albo pełna kombinacja A2, albo 0 pkt. Nie ma punktów cząstkowych za zaznaczenie tylko jednej z dwóch części.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Kras podziemny - warunki powstawania</strong>: Intensywność procesu krasowienia zależy od: (1) obecności skał węglanowych (CaCO₃ + H₂O + CO₂ → Ca(HCO₃)₂ - rozpuszczanie), (2) gęstości spękań (drogi dla wody), (3) ilości opadów i ich kwasowości. Skały <strong>mezozoiczne</strong> (jura, kreda) w Polsce są szczególnie podatne - Jura Krakowsko-Częstochowska to „kraj&quot; jaskiń (Wierzchowska, Łokietka, Raj).</blockquote>\n<blockquote>📍 <strong>Symbole form krasowych na mapie 1:50 000</strong>: jaskinie oznaczane literą J lub specjalnym symbolem; otwory krasowe, ponory i wywierzyska mają osobne symbole w legendzie. Zawsze sprawdzaj legendę mapy!</blockquote>\n<p>W tym zadaniu decydujące jest <strong>bezpośrednie zliczenie form podziemnych</strong> z mapy, uzupełnione wiedzą o geologii podłoża (opcja 2. = mezozoiczne skały węglanowe).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| B (zamiast A) | Trasa B ma więcej form podziemnych | Niezgodne z mapą - trasa B przebiega przez obszar z mniejszą liczbą jaskiń/ponorów |<br>| 1. (zamiast 2.) | Inna charakterystyka skał (np. paleozoiczne lub magmowe) | Skały paleozoiczne lub magmowe nie sprzyjają intensywnemu krasowi podziemnemu w takim stopniu jak węglanowe mezozoiczne |<br>| 3. (zamiast 2.) | Inna charakterystyka geologiczna | Jak wyżej - błędny typ skał lub wiek |<br>| B3 / B1 | Kombinacje z trasą B | Podwójny błąd: zła trasa i zła charakterystyka geologiczna |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie mylić form <strong>podziemnych</strong> (jaskinie, ponory, wywierzyska) z <strong>powierzchniowymi</strong> (leje krasowe, uwały). Zadanie pyta TYLKO o podziemne - leje krasowe to powierzchnia, nie liczysz ich!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Obie odpowiedzi (litera i cyfra) muszą być zaznaczone - zaznaczenie tylko A bez 2. to 0 punktów. To częsty błąd przy zadaniach dwuelementowych.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Kras podziemny ≠ kras w ogóle. Rejon może mieć dużo lejów krasowych (kras powierzchniowy), a mało jaskiń - i odwrotnie. Czytaj uważnie, co zadanie każe zliczać.</blockquote>"}]}