{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/7.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"7.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nW punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód\nSłońca.\nP\nF\n2.\nWzględem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest\nw pełni.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nII.3) Zdający wyjaśnia występowanie faz\nKsiężyca […].\nZakres podstawowy\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPF","solution":"— **PF** 1. **P** — A leży na linii dnia/nocy na półkuli N. Ziemia obraca się z W na E, więc dla obserwatora w A właśnie zachodzi obrót do strony oświetlonej — **wschód Słońca**. 2. **F** — Księżyc na rysunku oświetlony tylko częściowo (po stronie Słońca). Z punktu B widziany w **kwadrze**, NIE w pełni. (Pełnia byłaby, gdyby Księżyc był po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce.)","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, równonoca, wschód Słońca, fazy Księżyca, szerokość geograficzna","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7.1. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód<br>Słońca.<br>P<br>F<br>2.<br>Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest<br>w pełni.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 7.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […] świata.</p>\n<ol><li>Kształtowanie umiejętności</li></ol>\n<p>wieloaspektowego postrzegania przestrzeni<br>i wyobraźni przestrzennej.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>II.3) Zdający wyjaśnia występowanie faz<br>Księżyca […].<br>Zakres podstawowy<br>II.2) Zdający […] charakteryzuje […]<br>następstwa [ruchów Ziemi].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>PF</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>— <strong>PF</strong> 1. <strong>P</strong> — A leży na linii dnia/nocy na półkuli N. Ziemia obraca się z W na E, więc dla obserwatora w A właśnie zachodzi obrót do strony oświetlonej — <strong>wschód Słońca</strong>. 2. <strong>F</strong> — Księżyc na rysunku oświetlony tylko częściowo (po stronie Słońca). Z punktu B widziany w <strong>kwadrze</strong>, NIE w pełni. (Pełnia byłaby, gdyby Księżyc był po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce.)</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. W punkcie A jest wschód Słońca | <strong>P</strong> |<br>| 2. Względem obserwatora w B Księżyc jest w pełni | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza pozycji punktów względem terminatora i faz Księżyca</h4>\n<h5>Stwierdzenie 1 - Punkt A i wschód Słońca</h5>\n<p><strong>Terminator</strong> to linia oddzielająca oświetloną (dzień) i nieoświetloną (noc) część Ziemi.</p>\n<p>Terminator ma dwie krawędzie:</p>\n<ul><li><strong>Wschodnia krawędź terminatora</strong> (od strony nadchodzącego światła) = linia <strong>wschodu Słońca</strong></li><li><strong>Zachodnia krawędź terminatora</strong> (od strony odchodzącego światła) = linia <strong>zachodu Słońca</strong></li></ul>\n<p>Z opisu rysunku: Ziemia jest oświetlona z prawej strony (od wschodu - od strony Słońca), a punkt A leży <strong>na granicy strefy oświetlonej i nieoświetlonej, po stronie wschodzącej</strong> (świt). Punkt A przechodzi właśnie z nocy w dzień - to jest dokładnie definicja <strong>wschodu Słońca</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek: Stwierdzenie 1 - PRAWDA (P).</strong></p>\n<h5>Stwierdzenie 2 - Faza Księżyca widoczna z punktu B</h5>\n<p>Pełnia Księżyca zachodzi wtedy, gdy Księżyc znajduje się <strong>po przeciwnej stronie Ziemi względem Słońca</strong> (konfiguracja: Słońce - Ziemia - Księżyc w jednej linii, Księżyc w opozycji). Obserwator widzi wtedy <strong>całą oświetloną połowę tarczy księżycowej</strong> (okrągły, jasny dysk).</p>\n<p>Z opisu rysunku wynika jednak, że widoczna jest jedynie <strong>prawa, oświetlona połowa</strong> Księżyca - obserwator na Ziemi widzi <strong>połowę tarczy jasnej, połowę ciemnej</strong>. Jest to faza <strong>pierwszej lub ostatniej kwadry</strong> (półksiężyc), a <strong>nie pełnia</strong>.</p>\n<p>Dlaczego tak? Księżyc może być w kierunku &quot;naprzeciwko Słońca&quot; względem obserwatora B lokalnie (tzn. B widzi Księżyc w kierunku nocnego nieba), ale <strong>kąt elongacji Księżyca względem Słońca</strong> (kąt Słońce-Ziemia-Księżyc) wynosi tu ok. 90°, nie 180°. Faza zależy od tego kąta - przy 90° widzimy kwadrat, dopiero przy 180° pełnię.</p>\n<p><strong>Wniosek: Stwierdzenie 2 - FAŁSZ (F).</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez definicję faz Księżyca</h4>\n<p>Fazy Księżyca a kąt elongacji \\(\\alpha\\) (kąt Słońce-Ziemia-Księżyc):</p>\n<p>| Faza | Kąt \\(\\alpha\\) | Widoczna część tarczy |<br>| Nów (koniunkcja) | \\(0^\\circ\\) | niewidoczna (Księżyc po stronie Słońca) |<br>| Pierwsza kwadra | \\(90^\\circ\\) | prawa połowa jasna |<br>| Pełnia (opozycja) | \\(180^\\circ\\) | cała tarcza jasna |<br>| Ostatnia kwadra | \\(270^\\circ\\) | lewa połowa jasna |</p>\n<p>Na rysunku widoczna jest <strong>prawa oświetlona połowa</strong> → \\(\\alpha \\approx 90^\\circ\\) → <strong>pierwsza kwadra</strong>, nie pełnia.</p>\n<p>Pełnia wymagałaby \\(\\alpha = 180^\\circ\\) - Księżyc dosłownie po przeciwnej stronie Ziemi od Słońca, a widoczna by była <strong>cała</strong> oświetlona tarcza. Opis rysunku wprost zaprzecza temu - widać tylko połowę.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 = FAŁSZ (F) - potwierdzone.</strong></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 7.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - obie odpowiedzi poprawne: <strong>1 - P, 2 - F</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - tylko jedna poprawna odpowiedź, obie błędne, lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane:</strong> P i F (dokładnie w tej kolejności - jedno i drugie musi być poprawne)<br><br><strong>Wykluczone:</strong> Zaznaczenie tylko P lub tylko F, zaznaczenie P i P, F i F - każda z tych opcji daje 0 pkt. Nie ma punktowania cząstkowego.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>📐 <strong>Terminator</strong> - linia oddzielająca dzień od nocy na powierzchni planety. Wschodnia krawędź terminatora (od strony przybywającego światła) = linia <strong>wschodu Słońca</strong>. Zachodnia = linia <strong>zachodu</strong>.</blockquote>\n<blockquote>🌕 <strong>Fazy Księżyca</strong> - zależą od kąta elongacji \\(\\alpha\\) (kąt Słońce-Ziemia-Księżyc). Pełnia: \\(\\alpha = 180^\\circ\\) (cała tarcza oświetlona). Kwadra: \\(\\alpha = 90^\\circ\\) (połowa tarczy). W tym zadaniu opis &quot;prawa oświetlona połowa&quot; jednoznacznie wskazuje na kwadrat, nie pełnię.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Równonoc</strong> (21 III lub 23 IX): terminator przebiega przez oba bieguny, długość dnia = długość nocy = 12 h wszędzie na Ziemi. Deklinacja Słońca \\(\\delta = 0^\\circ\\).</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie są potrzebne wzory matematyczne - wystarczy znajomość pojęć: terminator, fazy Księżyca, elongacja.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Treść | Dlaczego błędna |<br>| Stwierdzenie 1 = F | &quot;Punkt A to nie wschód Słońca&quot; | Mylenie wschodniej i zachodniej krawędzi terminatora. Punkt A leży dokładnie na wschodniej krawędzi - to definicja wschodu Słońca. |<br>| Stwierdzenie 2 = P | &quot;Księżyc jest w pełni&quot; | Mylenie kierunku obserwacji (Księżyc po stronie naprzeciwko Słońca względem obserwatora) z fazą (pełnia = cała tarcza oświetlona). Opis rysunku wprost mówi, że widać tylko połowę tarczy. |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> &quot;Punkt naprzeciwko Słońca&quot; ≠ pełnia Księżyca. Obserwator może patrzeć w kierunku &quot;nocnego nieba&quot; (naprzeciwko Słońca), ale Księżyc i tak może być w kwadrze, jeśli jego elongacja wynosi ~90°. Pełnia wymaga elongacji dokładnie 180°.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Terminator ma DWA brzegi - wschód i zachód. Uczniowie często myślą, że &quot;na linii terminatora&quot; zawsze znaczy zachód Słońca. Pamiętaj: od której strony nadchodzi światło - tam jest WSCHÓD.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> W zadaniu jest tylko 1 punkt i nie ma punktowania cząstkowego. Musisz mieć obie odpowiedzi poprawne - błąd w jednej oznacza 0 pkt.</blockquote>"}]}