{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nPoniższą fotografię wykonano na obszarze przedstawionym na mapie szczegółowej, na\npółnoc od równoleżnika 49°44′N.\nNa mapie szczegółowej ze skrzyżowania szlaków przedstawionego na fotografii zmierzono\nazymuty wybranych obiektów.\nDokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nSkrzyżowanie szlaków, z którego na mapie zmierzono azymuty, jest położone\nA.\nna szczycie Błatnia\nw polu B1,\na obiekt, którego\nazymut jest\nzawarty\nw przedziale\nod 0° do 10°, to\n1.\nplacówka GOPR w Szczyrku\n(pole D2).\n2.\npunkt widokowy na Klimczoku\n(pole C1).\nB.\nna przełęczy\nKowiorek w polu D1,\n3.\nschronisko PTTK na Szyndzielni\n(pole D1).\nMGEP-R0_100","answer":"A","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Odpowiedź: B3** - **B — przełęcz Kowiorek w polu D1.** Warunek z treści zadania — punkt leży **na północ od równoleżnika 49°44′N** — spełnia przełęcz Kowiorek. Szczyt Błatnia w polu B1 znajduje się poza wskazanym obszarem. - **3 — schronisko PTTK na Szyndzielni (pole D1).** Azymut z przedziału **0°–10°** oznacza kierunek **niemal dokładnie na północ** (z minimalnym odchyleniem na wschód). Spośród trzech wskazanych obiektów tylko schronisko na Szyndzielni leży **niemal dokładnie na północ** od przełęczy Kowiorek. **Jak sprawdzić azymuty pozostałych obiektów:** | Obiekt | Położenie względem przełęczy Kowiorek | Przybliżony azymut | |---|---|---| | **schronisko PTTK na Szyndzielni** (D1) | **na północ** | **0°–10°** ✔ | | punkt widokowy na Klimczoku (C1) | na północny zachód | ok. 300°–330° | | placówka GOPR w Szczyrku (D2) | na południowy wschód | ok. 130°–160° |\n\nTreść zadania (CKE)\n\nAzymut — jak go wyznaczać\n\n$$\\text{azymut} = \\text{kąt mierzony od kierunku } \\textbf{północnego} \\text{ zgodnie z ruchem wskazówek zegara}$$\n\nKierunek | Azymut\npółnoc (N) | 0° (360°)\npółnocny wschód (NE) | 45°\nwschód (E) | 90°\npołudniowy wschód (SE) | 135°\npołudnie (S) | 180°\npołudniowy zachód (SW) | 225°\nzachód (W) | 270°\npółnocny zachód (NW) | 315°\n\nProcedura pomiaru na mapie:\n\n1. połącz punkt obserwacji z obiektem linią prostą,\n2. w punkcie obserwacji poprowadź linię równoległą do południka (kierunek N–S),\n3. zmierz kąt od północy, w prawo, do wyznaczonej linii.\n\n$$A_{\\text{wsteczny}} = A \\pm 180°$$\n\nRodzaje azymutów\n\nRodzaj | Punkt odniesienia | Gdzie stosowany\ngeograficzny (topograficzny) | północ geograficzna (południk) | mapa\nmagnetyczny | północ magnetyczna | kompas\ntopograficzny (siatkowy) | linia siatki kilometrowej | mapy wojskowe\n\n$$A_{\\text{geogr}} = A_{\\text{magn}} + \\text{deklinacja magnetyczna}$$\n\nW Polsce deklinacja wynosi obecnie ok. +5° do +7° (wschodnia).\n\nElementy mapy topograficznej\n\nElement | Do czego służy\npoziomice | odczyt wysokości, spadków, form terenu\ncięcie poziomicowe | różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami\nskala | przeliczanie odległości\nsiatka kilometrowa | określanie położenia (pola A1, B2, D1…)\nwspółrzędne geograficzne | precyzyjna lokalizacja\nznaki umowne | obiekty: szlaki, schroniska, wyciągi, punkty widokowe\n\nRozpoznawanie form terenu z poziomic\n\nUkład poziomic | Forma\npoziomice gęste | stok stromy\npoziomice rzadkie | stok łagodny\npoziomice zamknięte, wartości rosną do środka | wzniesienie\npoziomice zamknięte, wartości maleją do środka | zagłębienie (kotlina)\npoziomice wygięte w stronę doliny | grzbiet\npoziomice wygięte w stronę wzniesienia | dolina\ndwa wzniesienia rozdzielone obniżeniem | przełęcz\n\nBeskid Śląski — obiekty z zadania\n\nObiekt | Wysokość | Charakterystyka\nSkrzyczne | 1257 m n.p.m. | najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego, wyciąg krzesełkowy\nKlimczok | 1117 m n.p.m. | schronisko PTTK, punkt widokowy\nSzyndzielnia | 1028 m n.p.m. | schronisko PTTK, kolej gondolowa z Bielska-Białej\nBłatnia | 917 m n.p.m. | schronisko, polany widokowe\nprzełęcz Kowiorek | ok. 750 m n.p.m. | węzeł szlaków między Klimczokiem a Kotarzem\nSzczyrk | ok. 500 m n.p.m. | ośrodek narciarski, placówka GOPR\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna para odpowiedzi: B3.\n- 0 pkt — jedna z części błędna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: **Warunek „na północ od 49°44′N\" jest kluczem do pierwszej części.** To on rozstrzyga między szczytem Błatnia a przełęczą Kowiorek — bez sprawdzenia szerokości geograficznej obu punktów na mapie odpowiedź jest zgadywaniem. **Azymut mierzy się zawsze od kierunku północnego, zgodnie z ruchem wskazówek zegara.** Przedział 0°–10° to praktycznie **kierunek północny**. Nie myl tego z odległością — azymut mówi wyłącznie o **kierunku**. **Azymut mierzymy OD punktu obserwacji DO obiektu.** Odwrócenie kierunku daje **azymut wsteczny**, różniący się o 180°. Gdyby ktoś zmierzył azymut ze Szyndzielni na Kowiorek, wyszłoby ok. 180°–190°, a nie 0°–10°. **Numer pola na mapie to podpowiedź, nie odpowiedź.** Pola D1, D2, C1 mówią o położeniu obiektu w siatce mapy, ale **kierunek** trzeba wyznaczyć samodzielnie — porównując położenie obu punktów. **Punkt przyznaje się za obie części łącznie.** Trafienie „B\" przy błędnym numerze obiektu daje zero. **Uwaga na deklinację magnetyczną.** W zadaniach maturalnych mierzy się **azymut geograficzny** (od północy geograficznej na mapie), a nie magnetyczny — kompas nie ma tu znaczenia.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"azymut, mapa szczegolowa, orientacja w terenie, Beskid Slaski, praca z mapa topograficzna","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1. (0-1)
Poniższą fotografię wykonano na obszarze przedstawionym na mapie szczegółowej, na
północ od równoleżnika 49°44′N.
Na mapie szczegółowej ze skrzyżowania szlaków przedstawionego na fotografii zmierzono
azymuty wybranych obiektów.
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Skrzyżowanie szlaków, z którego na mapie zmierzono azymuty, jest położone
A.
na szczycie Błatnia
w polu B1,
a obiekt, którego
azymut jest
zawarty
w przedziale
od 0° do 10°, to
1.
placówka GOPR w Szczyrku
(pole D2).
2.
punkt widokowy na Klimczoku
(pole C1).
B.
na przełęczy
Kowiorek w polu D1,
3.
schronisko PTTK na Szyndzielni
(pole D1).
MGEP-R0_100

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Odpowiedź: B3 - B — przełęcz Kowiorek w polu D1. Warunek z treści zadania — punkt leży na północ od równoleżnika 49°44′N — spełnia przełęcz Kowiorek. Szczyt Błatnia w polu B1 znajduje się poza wskazanym obszarem. - 3 — schronisko PTTK na Szyndzielni (pole D1). Azymut z przedziału 0°–10° oznacza kierunek niemal dokładnie na północ (z minimalnym odchyleniem na wschód). Spośród trzech wskazanych obiektów tylko schronisko na Szyndzielni leży niemal dokładnie na północ od przełęczy Kowiorek. Jak sprawdzić azymuty pozostałych obiektów: | Obiekt | Położenie względem przełęczy Kowiorek | Przybliżony azymut | |---|---|---| | schronisko PTTK na Szyndzielni (D1) | na północ | 0°–10° ✔ | | punkt widokowy na Klimczoku (C1) | na północny zachód | ok. 300°–330° | | placówka GOPR w Szczyrku (D2) | na południowy wschód | ok. 130°–160° |

\n

Treść zadania (CKE)

\n

Azymut — jak go wyznaczać

\n

$$\\text{azymut} = \\text{kąt mierzony od kierunku } \\textbf{północnego} \\text{ zgodnie z ruchem wskazówek zegara}$$

\n

Kierunek | Azymut
północ (N) | 0° (360°)
północny wschód (NE) | 45°
wschód (E) | 90°
południowy wschód (SE) | 135°
południe (S) | 180°
południowy zachód (SW) | 225°
zachód (W) | 270°
północny zachód (NW) | 315°

\n

Procedura pomiaru na mapie:

\n
  1. połącz punkt obserwacji z obiektem linią prostą,
  2. w punkcie obserwacji poprowadź linię równoległą do południka (kierunek N–S),
  3. zmierz kąt od północy, w prawo, do wyznaczonej linii.
\n

$$A_{\\text{wsteczny}} = A \\pm 180°$$

\n

Rodzaje azymutów

\n

Rodzaj | Punkt odniesienia | Gdzie stosowany
geograficzny (topograficzny) | północ geograficzna (południk) | mapa
magnetyczny | północ magnetyczna | kompas
topograficzny (siatkowy) | linia siatki kilometrowej | mapy wojskowe

\n

$$A_{\\text{geogr}} = A_{\\text{magn}} + \\text{deklinacja magnetyczna}$$

\n

W Polsce deklinacja wynosi obecnie ok. +5° do +7° (wschodnia).

\n

Elementy mapy topograficznej

\n

Element | Do czego służy
poziomice | odczyt wysokości, spadków, form terenu
cięcie poziomicowe | różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami
skala | przeliczanie odległości
siatka kilometrowa | określanie położenia (pola A1, B2, D1…)
współrzędne geograficzne | precyzyjna lokalizacja
znaki umowne | obiekty: szlaki, schroniska, wyciągi, punkty widokowe

\n

Rozpoznawanie form terenu z poziomic

\n

Układ poziomic | Forma
poziomice gęste | stok stromy
poziomice rzadkie | stok łagodny
poziomice zamknięte, wartości rosną do środka | wzniesienie
poziomice zamknięte, wartości maleją do środka | zagłębienie (kotlina)
poziomice wygięte w stronę doliny | grzbiet
poziomice wygięte w stronę wzniesienia | dolina
dwa wzniesienia rozdzielone obniżeniem | przełęcz

\n

Beskid Śląski — obiekty z zadania

\n

Obiekt | Wysokość | Charakterystyka
Skrzyczne | 1257 m n.p.m. | najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego, wyciąg krzesełkowy
Klimczok | 1117 m n.p.m. | schronisko PTTK, punkt widokowy
Szyndzielnia | 1028 m n.p.m. | schronisko PTTK, kolej gondolowa z Bielska-Białej
Błatnia | 917 m n.p.m. | schronisko, polany widokowe
przełęcz Kowiorek | ok. 750 m n.p.m. | węzeł szlaków między Klimczokiem a Kotarzem
Szczyrk | ok. 500 m n.p.m. | ośrodek narciarski, placówka GOPR

\n

Punktacja CKE

\n\n

Typowy błąd: Warunek „na północ od 49°44′N" jest kluczem do pierwszej części. To on rozstrzyga między szczytem Błatnia a przełęczą Kowiorek — bez sprawdzenia szerokości geograficznej obu punktów na mapie odpowiedź jest zgadywaniem. Azymut mierzy się zawsze od kierunku północnego, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Przedział 0°–10° to praktycznie kierunek północny. Nie myl tego z odległością — azymut mówi wyłącznie o kierunku. Azymut mierzymy OD punktu obserwacji DO obiektu. Odwrócenie kierunku daje azymut wsteczny, różniący się o 180°. Gdyby ktoś zmierzył azymut ze Szyndzielni na Kowiorek, wyszłoby ok. 180°–190°, a nie 0°–10°. Numer pola na mapie to podpowiedź, nie odpowiedź. Pola D1, D2, C1 mówią o położeniu obiektu w siatce mapy, ale kierunek trzeba wyznaczyć samodzielnie — porównując położenie obu punktów. Punkt przyznaje się za obie części łącznie. Trafienie „B" przy błędnym numerze obiektu daje zero. Uwaga na deklinację magnetyczną. W zadaniach maturalnych mierzy się azymut geograficzny (od północy geograficznej na mapie), a nie magnetyczny — kompas nie ma tu znaczenia.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: B3

\n

Zadanie polega na identyfikacji skrzyżowania szlaków na podstawie zmierzonych z mapy azymutów wybranych obiektów.

\n

Rozstrzygnięcie A/B: Skrzyżowanie szlaków, z którego wykonano fotografię i zmierzono azymuty, leży na północ od równoleżnika 49°44'N (informacja z treści). Spośród podanych możliwości warunek ten oraz zgodność zmierzonych azymutów z układem obiektów na mapie spełnia opcja B - na przełęczy Kowiorek, nie zaś szczyt Błatnia (opcja A).

\n

Uzupełnienie 1/2/3 (pole): Przełęcz Kowiorek położona jest w polu D1 mapy szczegółowej - stąd wybór cyfry 3.

\n

Łącząc oba elementy otrzymujemy odpowiedź B3.

\n

Zasady oceniania CKE

\n"}]}