{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/10.3","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"10.3","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.3. (0-1)\nW drugiej dekadzie XXI wieku w wodospadach Wiktorii - w pobliżu stacji meteorologicznej\noznaczonej literą B - najniższe przepływy miesięczne w roku hydrologicznym były mniejsze\nniż w ostatnich dekadach XX wieku.\nNa podstawie: www.victoriafalls-guide.net\nWyjaśnij, dlaczego deforestacja prowadzona w dorzeczu rzeki, na której są położone\nwodospady Wiktorii, przyczynia się do zmiany przepływów opisanej powyżej.\n10.1.\n0-1-2\n10.2.\n0-1\n10.3.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIV.4) Zdający […] opisuje cechy ustrojów\nrzecznych […].\nXVIII.7) Zdający dyskutuje na temat wpływu\ndeforestacji […] na zmiany klimatu na Ziemi\n[…].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nXVIII.9) Zdający identyfikuje przyczyny\nprzyrodnicze i antropogeniczne\nograniczonych zasobów wodnych\nw wybranych regionach świata […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nIV.4) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie sieci\nrzecznej na Ziemi.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się wpływu deforestacji na zmiany przepływów.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWylesianie przyczynia się do zwiększenia parowania wody opadowej, więc w porze\nsuchej przepływy są mniejsze.\nDeforestacja dorzecza przyczynia się do zmniejszenia retencji (zasobów wody\nw dorzeczu), więc w porze suchej przepływy są mniejsze.","solution":"**Deforestacja zmniejsza retencję** w dorzeczu. Las zatrzymuje wodę opadową (w koronach, ściółce i glebie) i **stopniowo oddaje ją** do rzeki w porze suchej. Po wycince: - woda opadowa szybciej **spływa powierzchniowo** zamiast wsiąkać, - maleją **zasoby wód gruntowych** zasilających rzekę, - dodatkowo rośnie **parowanie** z odsłoniętego, nagrzanego gruntu. W efekcie w porze suchej rzeka ma **znacznie mniejsze przepływy** niż przed wylesieniem. **10.4. FP** 1. **F** — punkt **1** leży w pobliżu **zwrotnika Raka (ok. 20°N)**, ale punkt **2** leży **dalej od równika (ok. 28°N)**. Amplituda długości dnia **rośnie wraz z szerokością geograficzną**, więc największe zmiany występują w punkcie **2**, nie **1**. 2. **P** — punkt **4** leży na **półkuli południowej** (ok. 25°S). Tam **przesilenie letnie przypada 22 grudnia**, więc wtedy dzień jest najdłuższy.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-10.3.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Afryki, zimny prad morski, Benguela, wodospady Wiktorii, Zambezi, rezim rzeczny, deforestacja, dlugosc dnia","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10.3. (0-1)
W drugiej dekadzie XXI wieku w wodospadach Wiktorii - w pobliżu stacji meteorologicznej
oznaczonej literą B - najniższe przepływy miesięczne w roku hydrologicznym były mniejsze
niż w ostatnich dekadach XX wieku.
Na podstawie: www.victoriafalls-guide.net
Wyjaśnij, dlaczego deforestacja prowadzona w dorzeczu rzeki, na której są położone
wodospady Wiktorii, przyczynia się do zmiany przepływów opisanej powyżej.
10.1.
0-1-2
10.2.
0-1
10.3.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 10.3. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Identyfikowanie sieci powiązań
\n

przyrodniczych […] w przestrzeni
geograficznej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania przyrodniczego […] świata.
Zakres rozszerzony
I.7) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
IV.4) Zdający […] opisuje cechy ustrojów
rzecznych […].
XVIII.7) Zdający dyskutuje na temat wpływu
deforestacji […] na zmiany klimatu na Ziemi
[…].

\n
  1. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy
\n

i umiejętności geograficznych w analizie […]
przemian przestrzeni geograficznej.
XVIII.9) Zdający identyfikuje przyczyny
przyrodnicze i antropogeniczne
ograniczonych zasobów wodnych
w wybranych regionach świata […].
Zakres podstawowy
I.3) Zdający czyta i interpretuje treści
różnych map […].
IV.4) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie sieci
rzecznej na Ziemi.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się wpływu deforestacji na zmiany przepływów.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Wylesianie przyczynia się do zwiększenia parowania wody opadowej, więc w porze
suchej przepływy są mniejsze.
Deforestacja dorzecza przyczynia się do zmniejszenia retencji (zasobów wody
w dorzeczu), więc w porze suchej przepływy są mniejsze.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Deforestacja zmniejsza retencję w dorzeczu. Las zatrzymuje wodę opadową (w koronach, ściółce i glebie) i stopniowo oddaje ją do rzeki w porze suchej. Po wycince: - woda opadowa szybciej spływa powierzchniowo zamiast wsiąkać, - maleją zasoby wód gruntowych zasilających rzekę, - dodatkowo rośnie parowanie z odsłoniętego, nagrzanego gruntu. W efekcie w porze suchej rzeka ma znacznie mniejsze przepływy niż przed wylesieniem. 10.4. FP 1. F — punkt 1 leży w pobliżu zwrotnika Raka (ok. 20°N), ale punkt 2 leży dalej od równika (ok. 28°N). Amplituda długości dnia rośnie wraz z szerokością geograficzną, więc największe zmiany występują w punkcie 2, nie 1. 2. P — punkt 4 leży na półkuli południowej (ok. 25°S). Tam przesilenie letnie przypada 22 grudnia, więc wtedy dzień jest najdłuższy.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź (przykładowa)

\n

Deforestacja (wylesianie) w dorzeczu Zambezi zmniejsza retencję wody w zlewni - bez pokrywy leśnej gleba gorzej magazynuje wodę opadową, spływ powierzchniowy jest szybszy, a parowanie z odsłoniętego terenu rośnie. W efekcie w porze suchej rzeka ma mniejsze zasilanie z zasobów zgromadzonych w zlewni, dlatego najniższe przepływy miesięczne stają się jeszcze niższe.

\n
Uzasadnienie
\n

Las pełni funkcję retencyjną: spowalnia spływ i podtrzymuje zasilanie rzek w okresach bezopadowych. Jego usunięcie skutkuje szybszym odpływem wody po opadach oraz zwiększonym parowaniem, co obniża przepływy w porze suchej - zgodnie z obserwowanym spadkiem najniższych przepływów w wodospadach Wiktorii.

\n

Zasady oceniania CKE

\n"}]}