{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-2)\nLiterami A-C oznaczono piramidy wieku i płci w 2025 roku, wykonane dla trzech wybranych\npaństw.\nNa podstawie: www.populationpyramid.net\n0-4\n5-9\n10-14\n15-19\n20-24\n25-29\n30-34\n35-39\n40-44\n45-49\n50-54\n55-59\n60-64\n65-69\n70-74\n75-79\n80-84\n85-89\n90-94\n95-99\n100 i powyżej\n8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6% 8%\nmężczyźni\nkobiety\nA\n0-4\n5-9\n10-14\n15-19\n20-24\n25-29\n30-34\n35-39\n40-44\n45-49\n50-54\n55-59\n60-64\n65-69\n70-74\n75-79\n80-84\n85-89\n90-94\n95-99\n100 i powyżej\n8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6%\n8%\nmężczyźni\nkobiety\nB\n0-4\n5-9\n10-14\n15-19\n20-24\n25-29\n30-34\n35-39\n40-44\n45-49\n50-54\n55-59\n60-64\n65-69\n70-74\n75-79\n80-84\n85-89\n90-94\n95-99\n100 i powyżej\n8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6%\n8%\nmężczyźni\nkobiety\nC\nMGEP-R0_100\nUzupełnij tabelę. Obok każdej informacji o sytuacji demograficznej wpisz literę, którą\noznaczono właściwy wykres, oraz nazwę odpowiedniego państwa, wybraną spośród\npodanych poniżej.\nKatar Litwa Nigeria Stany Zjednoczone\nInformacja\nWykres\nNazwa państwa\nW tym państwie ludność w wieku poprodukcyjnym\ncharakteryzuje się najniższą wartością wskaźnika\nfeminizacji spośród państw przedstawionych na wykresach.\nLiczba ludności tego państwa maleje na skutek ubytku\nnaturalnego i ujemnego salda migracji.\nW tym państwie prognozuje się najmniejszą zmianę\nw % zasobów siły roboczej do 2030 roku, ze względu na\npodobny udział ludności w wieku 15-19 lat i 60-64 lat.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […]\nspołeczno-gospodarczego […].\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXI.1) Zdający charakteryzuje problemy\ndemograficzne w skali […] krajowej […].\nXXI.2) Zdający formułuje hipotezy\ndotyczące wpływu procesów starzenia się\nludności na życie społeczne i gospodarkę\n[…].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nVIII.3) Zdający opisuje etapy rozwoju\ndemograficznego […].\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku […] społeczno-\n-gospodarczym.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne wiersze w tabeli.\n1 pkt - dwa poprawne wiersze w tabeli.\nalbo\n1 pkt - jedna poprawna kolumna w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA\nNigeria\nC\nLitwa\nB\nStany Zjednoczone","solution":"Odpowiedź: | Informacja | Wykres | Nazwa państwa | |---|---|---| | najniższy **wskaźnik feminizacji** ludności w wieku poprodukcyjnym | **A** | **Nigeria** | | liczba ludności **maleje** (ubytek naturalny + ujemne saldo migracji) | **C** | **Litwa** | | **najmniejsza zmiana** zasobów siły roboczej do 2030 r. | **B** | **Stany Zjednoczone** | **Uzasadnienie kolejnych wierszy:** **1. A — Nigeria.** Piramida **A** ma bardzo **szeroką podstawę** i gwałtownie się zwęża — to model **progresywny**, typowy dla państw rozwijających się o wysokim przyroście naturalnym. W Nigerii **przeciętna długość życia jest niska** (ok. 55 lat) i **różnica między płciami niewielka**, więc wśród nielicznych osób starszych przewaga kobiet jest najsłabsza — **najniższy wskaźnik feminizacji** w tej grupie wieku. **2. C — Litwa.** Piramida **C** ma **wąską podstawę** i największą liczebność w rocznikach średnich — model **regresywny**. Litwa notuje **ujemny przyrost naturalny** i od lat 90. **ujemne saldo migracji** (emigracja zarobkowa do Europy Zachodniej), przez co liczba ludności spadła z ok. 3,7 mln (1990) do ok. **2,9 mln**. Widoczna jest też silna **nadwyżka kobiet** w starszych rocznikach — Litwa ma jedną z największych na świecie różnic w długości życia kobiet i mężczyzn. **3. B — Stany Zjednoczone.** Piramida **B** jest **zastojowa** — udziały roczników **15–19** (wchodzących na rynek pracy) i **60–64** (odchodzących z niego) są **zbliżone**, więc ubytki i przyrosty siły roboczej wzajemnie się **równoważą**. Zasoby pracy zmienią się do 2030 r. najmniej ze wszystkich trzech państw. **Dlaczego nie Katar?** Katar ma piramidę **skrajnie zdeformowaną**: ogromne wybrzuszenie w rocznikach **25–44 po stronie mężczyzn** (imigranci zarobkowi z Azji Południowej) i znikomy udział kobiet w tych grupach. Żadna z piramid A–C tego nie pokazuje — Katar jest **dystraktorem**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nTypy piramid wieku i płci\n\nTyp | Kształt | Przyrost naturalny | Faza przejścia demogr. | Przykłady\nprogresywna | szeroka podstawa, ostry stożek | wysoki | II | Nigeria, Niger, Kongo, Afganistan\nzastojowa (stacjonarna) | prostokątna, „ul\" | bliski zeru | IV | USA, Francja, Szwecja, Argentyna\nregresywna | wąska podstawa, dzban | ujemny | V | Litwa, Japonia, Włochy, Niemcy, Polska\n\nKluczowe wskaźniki demograficzne (2025, szacunki)\n\nPaństwo | Ludność | Przyrost naturalny ‰ | Saldo migracji | Śr. długość życia | Mediana wieku\nNigeria | ~232 mln | +23 | lekko ujemne | ~55 lat | ~18 lat\nStany Zjednoczone | ~342 mln | +1 | dodatnie | ~79 lat | ~39 lat\nLitwa | ~2,9 mln | −4 | ujemne | ~76 lat | ~45 lat\nKatar | ~3,1 mln | +9 | silnie dodatnie | ~80 lat | ~34 lata\nPolska | ~37,5 mln | −3,5 | zmienne | ~78 lat | ~42 lata\n\nWskaźnik feminizacji\n\n$$W_f = \\frac{\\text{liczba kobiet}}{\\text{liczba mężczyzn}} \\times 100$$\n\nGrupa wieku | Typowa wartość | Dlaczego\n0–4 lata | ok. 95 | rodzi się więcej chłopców (ok. 105 : 100)\n20–39 lat | ok. 100 | wyrównanie\n60–64 lata | 105–115 | wyższa umieralność mężczyzn\npowyżej 65 lat | 130–200 | kobiety żyją dłużej\n\nPaństwo | $W_f$ ogółem | $W_f$ 65+\nLitwa | ~114 | ~190 (jedna z najwyższych na świecie)\nPolska | ~107 | ~160\nUSA | ~101 | ~125\nNigeria | ~99 | ~110 (najniższy z trójki)\nKatar | ~38 | ~70\n\nIm mniejsza różnica w długości życia kobiet i mężczyzn, tym niższy wskaźnik feminizacji seniorów — stąd Nigeria.\n\nDlaczego Katar ma tak zdeformowaną piramidę\n\nCecha | Wartość\nudział imigrantów w ludności | ok. 85–88%\nmaskulinizacja ogółem | ok. 265 mężczyzn na 100 kobiet\nkim są imigranci | robotnicy z Indii, Nepalu, Bangladeszu, Filipin\ngdzie pracują | budownictwo, usługi, przemysł naftowy\nefekt na piramidzie | ogromne wybrzuszenie męskie w wieku 25–44 lat\n\nLitwa — spadek liczby ludności\n\nRok | Ludność\n1990 | 3,70 mln\n2000 | 3,50 mln\n2010 | 3,14 mln\n2020 | 2,79 mln\n2025 | ~2,9 mln (odbicie po napływie uchodźców z Ukrainy)\n\nPrzyczyny spadku: ujemny przyrost naturalny (niska dzietność ok. 1,3) + masowa emigracja zarobkowa po wejściu do UE w 2004 r.\n\nZasoby siły roboczej — jak je prognozować\n\nPorównanie | Prognoza\n15–19 znacznie szersze niż 60–64 | zasoby pracy rosną (Nigeria)\n15–19 podobne do 60–64 | zasoby pracy stabilne (USA)\n15–19 węższe niż 60–64 | zasoby pracy maleją (Litwa, Polska)\n\nGrupa 15–19 wchodzi na rynek pracy w kolejnych 5 latach, grupa 60–64 z niego odchodzi. Różnica między nimi to prosty wskaźnik przyszłej dynamiki rynku pracy.\n\nFazy przejścia demograficznego\n\nFaza | Rodność | Umieralność | Przyrost naturalny | Przykład\nI — przedtransformacyjna | wysoka | wysoka | bliski zeru | brak (historyczna)\nII — wczesna | wysoka | spada | bardzo wysoki | Nigeria, Niger\nIII — późna | spada | niska | wysoki, malejący | Indie, Meksyk\nIV — potransformacyjna | niska | niska | bliski zeru | USA, Francja\nV — regresu | bardzo niska | rośnie (starzenie) | ujemny | Litwa, Japonia, Polska\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne wiersze tabeli: A Nigeria, C Litwa, B Stany Zjednoczone.\n- 1 pkt — dwa poprawne wiersze albo jedna poprawna kolumna (same litery albo same nazwy państw).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **Wskaźnik feminizacji to liczba kobiet na 100 mężczyzn.** W wieku poprodukcyjnym jest zawsze wyższy od 100 (kobiety żyją dłużej), ale **najmniej** różni się od 100 tam, gdzie **przewaga długości życia kobiet jest najmniejsza** — czyli w państwach o niskiej długości życia obu płci. **Nie myl feminizacji z maskulinizacją.** **Feminizacja** = kobiety na 100 mężczyzn; **maskulinizacja** = mężczyźni na 100 kobiet. Katar ma rekordową **maskulinizacja** (ok. 265 mężczyzn na 100 kobiet) — ale w wieku **produkcyjnym**, nie poprodukcyjnym. **Katar to klasyczny dystraktor w zadaniach z piramidami.** Jego piramida jest nie do pomylenia: gigantyczne, asymetryczne wybrzuszenie męskie w rocznikach 25–44. Jeśli nie ma takiej piramidy — Kataru nie ma w zestawie. **Klucz przyznaje punkt także za jedną poprawną kolumnę.** Jeśli trafisz wszystkie trzy **litery**, ale pomylisz państwa (albo odwrotnie), dostaniesz **1 pkt**. Warto wypełnić całą tabelę. **Ubytek naturalny ≠ ujemne saldo migracji.** To dwie **różne** przyczyny spadku liczby ludności. Litwa ma **obie naraz** — stąd jeden z najszybszych spadków liczby ludności w Europie. **Piramida progresywna ≠ „kraj młody i bogaty\".** Szeroka podstawa oznacza wysoki przyrost naturalny, ale też zwykle **niską długość życia** i wysoką umieralność niemowląt — to wskaźnik niskiego poziomu rozwoju. **Porównywanie roczników 15–19 i 60–64 to szybki test dynamiki rynku pracy.** Jeśli 15–19 jest **szersze** — zasoby pracy będą **rosły**; jeśli **węższe** — będą **malały**; jeśli **podobne** — pozostaną **stabilne**.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"piramida wieku i plci, wskaznik feminizacji, ubytek naturalny, zasoby sily roboczej, Nigeria, Litwa, USA","page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17. (0-2)<br>Literami A-C oznaczono piramidy wieku i płci w 2025 roku, wykonane dla trzech wybranych<br>państw.<br>Na podstawie: www.populationpyramid.net<br>0-4<br>5-9<br>10-14<br>15-19<br>20-24<br>25-29<br>30-34<br>35-39<br>40-44<br>45-49<br>50-54<br>55-59<br>60-64<br>65-69<br>70-74<br>75-79<br>80-84<br>85-89<br>90-94<br>95-99<br>100 i powyżej<br>8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6% 8%<br>mężczyźni<br>kobiety<br>A<br>0-4<br>5-9<br>10-14<br>15-19<br>20-24<br>25-29<br>30-34<br>35-39<br>40-44<br>45-49<br>50-54<br>55-59<br>60-64<br>65-69<br>70-74<br>75-79<br>80-84<br>85-89<br>90-94<br>95-99<br>100 i powyżej<br>8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6%<br>8%<br>mężczyźni<br>kobiety<br>B<br>0-4<br>5-9<br>10-14<br>15-19<br>20-24<br>25-29<br>30-34<br>35-39<br>40-44<br>45-49<br>50-54<br>55-59<br>60-64<br>65-69<br>70-74<br>75-79<br>80-84<br>85-89<br>90-94<br>95-99<br>100 i powyżej<br>8% 6% 4% 2% 0% 2% 4% 6%<br>8%<br>mężczyźni<br>kobiety<br>C<br>MGEP-R0_100<br>Uzupełnij tabelę. Obok każdej informacji o sytuacji demograficznej wpisz literę, którą<br>oznaczono właściwy wykres, oraz nazwę odpowiedniego państwa, wybraną spośród<br>podanych poniżej.<br>Katar Litwa Nigeria Stany Zjednoczone<br>Informacja<br>Wykres<br>Nazwa państwa<br>W tym państwie ludność w wieku poprodukcyjnym<br>charakteryzuje się najniższą wartością wskaźnika<br>feminizacji spośród państw przedstawionych na wykresach.<br>Liczba ludności tego państwa maleje na skutek ubytku<br>naturalnego i ujemnego salda migracji.<br>W tym państwie prognozuje się najmniejszą zmianę<br>w % zasobów siły roboczej do 2030 roku, ze względu na<br>podobny udział ludności w wieku 15-19 lat i 60-64 lat.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania […] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska […]<br>społeczno-gospodarczego […].<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XXI.1) Zdający charakteryzuje problemy<br>demograficzne w skali […] krajowej […].<br>XXI.2) Zdający formułuje hipotezy<br>dotyczące wpływu procesów starzenia się<br>ludności na życie społeczne i gospodarkę<br>[…].<br>Zakres podstawowy<br>I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>VIII.3) Zdający opisuje etapy rozwoju<br>demograficznego […].</p>\n<ol><li>Prognozowanie przemian zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku […] społeczno-<br>-gospodarczym.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - trzy poprawne wiersze w tabeli.<br>1 pkt - dwa poprawne wiersze w tabeli.<br>albo<br>1 pkt - jedna poprawna kolumna w tabeli.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A<br>Nigeria<br>C<br>Litwa<br>B<br>Stany Zjednoczone</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: | Informacja | Wykres | Nazwa państwa | |---|---|---| | najniższy <strong>wskaźnik feminizacji</strong> ludności w wieku poprodukcyjnym | <strong>A</strong> | <strong>Nigeria</strong> | | liczba ludności <strong>maleje</strong> (ubytek naturalny + ujemne saldo migracji) | <strong>C</strong> | <strong>Litwa</strong> | | <strong>najmniejsza zmiana</strong> zasobów siły roboczej do 2030 r. | <strong>B</strong> | <strong>Stany Zjednoczone</strong> | <strong>Uzasadnienie kolejnych wierszy:</strong> <strong>1. A — Nigeria.</strong> Piramida <strong>A</strong> ma bardzo <strong>szeroką podstawę</strong> i gwałtownie się zwęża — to model <strong>progresywny</strong>, typowy dla państw rozwijających się o wysokim przyroście naturalnym. W Nigerii <strong>przeciętna długość życia jest niska</strong> (ok. 55 lat) i <strong>różnica między płciami niewielka</strong>, więc wśród nielicznych osób starszych przewaga kobiet jest najsłabsza — <strong>najniższy wskaźnik feminizacji</strong> w tej grupie wieku. <strong>2. C — Litwa.</strong> Piramida <strong>C</strong> ma <strong>wąską podstawę</strong> i największą liczebność w rocznikach średnich — model <strong>regresywny</strong>. Litwa notuje <strong>ujemny przyrost naturalny</strong> i od lat 90. <strong>ujemne saldo migracji</strong> (emigracja zarobkowa do Europy Zachodniej), przez co liczba ludności spadła z ok. 3,7 mln (1990) do ok. <strong>2,9 mln</strong>. Widoczna jest też silna <strong>nadwyżka kobiet</strong> w starszych rocznikach — Litwa ma jedną z największych na świecie różnic w długości życia kobiet i mężczyzn. <strong>3. B — Stany Zjednoczone.</strong> Piramida <strong>B</strong> jest <strong>zastojowa</strong> — udziały roczników <strong>15–19</strong> (wchodzących na rynek pracy) i <strong>60–64</strong> (odchodzących z niego) są <strong>zbliżone</strong>, więc ubytki i przyrosty siły roboczej wzajemnie się <strong>równoważą</strong>. Zasoby pracy zmienią się do 2030 r. najmniej ze wszystkich trzech państw. <strong>Dlaczego nie Katar?</strong> Katar ma piramidę <strong>skrajnie zdeformowaną</strong>: ogromne wybrzuszenie w rocznikach <strong>25–44 po stronie mężczyzn</strong> (imigranci zarobkowi z Azji Południowej) i znikomy udział kobiet w tych grupach. Żadna z piramid A–C tego nie pokazuje — Katar jest <strong>dystraktorem</strong>.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Typy piramid wieku i płci</p>\n<p>Typ | Kształt | Przyrost naturalny | Faza przejścia demogr. | Przykłady<br>progresywna | szeroka podstawa, ostry stożek | wysoki | II | Nigeria, Niger, Kongo, Afganistan<br>zastojowa (stacjonarna) | prostokątna, „ul&quot; | bliski zeru | IV | USA, Francja, Szwecja, Argentyna<br>regresywna | wąska podstawa, dzban | ujemny | V | Litwa, Japonia, Włochy, Niemcy, Polska</p>\n<p>Kluczowe wskaźniki demograficzne (2025, szacunki)</p>\n<p>Państwo | Ludność | Przyrost naturalny ‰ | Saldo migracji | Śr. długość życia | Mediana wieku<br>Nigeria | ~232 mln | +23 | lekko ujemne | ~55 lat | ~18 lat<br>Stany Zjednoczone | ~342 mln | +1 | dodatnie | ~79 lat | ~39 lat<br>Litwa | ~2,9 mln | −4 | ujemne | ~76 lat | ~45 lat<br>Katar | ~3,1 mln | +9 | silnie dodatnie | ~80 lat | ~34 lata<br>Polska | ~37,5 mln | −3,5 | zmienne | ~78 lat | ~42 lata</p>\n<p>Wskaźnik feminizacji</p>\n<p>$$W_f = \\frac{\\text{liczba kobiet}}{\\text{liczba mężczyzn}} \\times 100$$</p>\n<p>Grupa wieku | Typowa wartość | Dlaczego<br>0–4 lata | ok. 95 | rodzi się więcej chłopców (ok. 105 : 100)<br>20–39 lat | ok. 100 | wyrównanie<br>60–64 lata | 105–115 | wyższa umieralność mężczyzn<br>powyżej 65 lat | 130–200 | kobiety żyją dłużej</p>\n<p>Państwo | $W_f$ ogółem | $W_f$ 65+<br>Litwa | ~114 | ~190 (jedna z najwyższych na świecie)<br>Polska | ~107 | ~160<br>USA | ~101 | ~125<br>Nigeria | ~99 | ~110 (najniższy z trójki)<br>Katar | ~38 | ~70</p>\n<p>Im mniejsza różnica w długości życia kobiet i mężczyzn, tym niższy wskaźnik feminizacji seniorów — stąd Nigeria.</p>\n<p>Dlaczego Katar ma tak zdeformowaną piramidę</p>\n<p>Cecha | Wartość<br>udział imigrantów w ludności | ok. 85–88%<br>maskulinizacja ogółem | ok. 265 mężczyzn na 100 kobiet<br>kim są imigranci | robotnicy z Indii, Nepalu, Bangladeszu, Filipin<br>gdzie pracują | budownictwo, usługi, przemysł naftowy<br>efekt na piramidzie | ogromne wybrzuszenie męskie w wieku 25–44 lat</p>\n<p>Litwa — spadek liczby ludności</p>\n<p>Rok | Ludność<br>1990 | 3,70 mln<br>2000 | 3,50 mln<br>2010 | 3,14 mln<br>2020 | 2,79 mln<br>2025 | ~2,9 mln (odbicie po napływie uchodźców z Ukrainy)</p>\n<p>Przyczyny spadku: ujemny przyrost naturalny (niska dzietność ok. 1,3) + masowa emigracja zarobkowa po wejściu do UE w 2004 r.</p>\n<p>Zasoby siły roboczej — jak je prognozować</p>\n<p>Porównanie | Prognoza<br>15–19 znacznie szersze niż 60–64 | zasoby pracy rosną (Nigeria)<br>15–19 podobne do 60–64 | zasoby pracy stabilne (USA)<br>15–19 węższe niż 60–64 | zasoby pracy maleją (Litwa, Polska)</p>\n<p>Grupa 15–19 wchodzi na rynek pracy w kolejnych 5 latach, grupa 60–64 z niego odchodzi. Różnica między nimi to prosty wskaźnik przyszłej dynamiki rynku pracy.</p>\n<p>Fazy przejścia demograficznego</p>\n<p>Faza | Rodność | Umieralność | Przyrost naturalny | Przykład<br>I — przedtransformacyjna | wysoka | wysoka | bliski zeru | brak (historyczna)<br>II — wczesna | wysoka | spada | bardzo wysoki | Nigeria, Niger<br>III — późna | spada | niska | wysoki, malejący | Indie, Meksyk<br>IV — potransformacyjna | niska | niska | bliski zeru | USA, Francja<br>V — regresu | bardzo niska | rośnie (starzenie) | ujemny | Litwa, Japonia, Polska</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — trzy poprawne wiersze tabeli: A Nigeria, C Litwa, B Stany Zjednoczone.</li><li>1 pkt — dwa poprawne wiersze albo jedna poprawna kolumna (same litery albo same nazwy państw).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Wskaźnik feminizacji to liczba kobiet na 100 mężczyzn.</strong> W wieku poprodukcyjnym jest zawsze wyższy od 100 (kobiety żyją dłużej), ale <strong>najmniej</strong> różni się od 100 tam, gdzie <strong>przewaga długości życia kobiet jest najmniejsza</strong> — czyli w państwach o niskiej długości życia obu płci. <strong>Nie myl feminizacji z maskulinizacją.</strong> <strong>Feminizacja</strong> = kobiety na 100 mężczyzn; <strong>maskulinizacja</strong> = mężczyźni na 100 kobiet. Katar ma rekordową <strong>maskulinizacja</strong> (ok. 265 mężczyzn na 100 kobiet) — ale w wieku <strong>produkcyjnym</strong>, nie poprodukcyjnym. <strong>Katar to klasyczny dystraktor w zadaniach z piramidami.</strong> Jego piramida jest nie do pomylenia: gigantyczne, asymetryczne wybrzuszenie męskie w rocznikach 25–44. Jeśli nie ma takiej piramidy — Kataru nie ma w zestawie. <strong>Klucz przyznaje punkt także za jedną poprawną kolumnę.</strong> Jeśli trafisz wszystkie trzy <strong>litery</strong>, ale pomylisz państwa (albo odwrotnie), dostaniesz <strong>1 pkt</strong>. Warto wypełnić całą tabelę. <strong>Ubytek naturalny ≠ ujemne saldo migracji.</strong> To dwie <strong>różne</strong> przyczyny spadku liczby ludności. Litwa ma <strong>obie naraz</strong> — stąd jeden z najszybszych spadków liczby ludności w Europie. <strong>Piramida progresywna ≠ „kraj młody i bogaty&quot;.</strong> Szeroka podstawa oznacza wysoki przyrost naturalny, ale też zwykle <strong>niską długość życia</strong> i wysoką umieralność niemowląt — to wskaźnik niskiego poziomu rozwoju. <strong>Porównywanie roczników 15–19 i 60–64 to szybki test dynamiki rynku pracy.</strong> Jeśli 15–19 jest <strong>szersze</strong> — zasoby pracy będą <strong>rosły</strong>; jeśli <strong>węższe</strong> — będą <strong>malały</strong>; jeśli <strong>podobne</strong> — pozostaną <strong>stabilne</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: A - Nigeria; C - Litwa; B - Stany Zjednoczone</h4>\n<h5>Uzasadnienie przyporządkowań</h5>\n<p>Analiza kształtu piramid wieku i płci z 2025 r.:</p>\n<ul><li><strong>A - Nigeria.</strong> Piramida <strong>progresywna</strong> (bardzo szeroka podstawa, wąski wierzchołek) świadczy o wysokim przyroście naturalnym i młodym społeczeństwie - typowa dla kraju rozwijającego się o wysokiej dzietności, jak <strong>Nigeria</strong>.</li><li><strong>C - Litwa.</strong> Piramida <strong>regresywna</strong> (zwężona podstawa, szeroka część w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym) świadczy o niskiej dzietności i starzeniu się społeczeństwa - charakterystyczna dla <strong>Litwy</strong> (kraj europejski o ujemnym przyroście).</li><li><strong>B - Stany Zjednoczone.</strong> Piramida o <strong>szerokiej środkowej części</strong> (ustabilizowana, względnie wyrównane roczniki, umiarkowana podstawa) odpowiada dużemu, rozwiniętemu państwu o umiarkowanej dzietności zasilanej migracjami - <strong>Stanom Zjednoczonym</strong>.</li></ul>\n<p>Katar (o silnie zaburzonej strukturze płci z powodu imigracji zarobkowej) nie odpowiada żadnej z trzech piramid A-C.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<ul><li><strong>2 pkt</strong> - trzy poprawne wiersze (A - Nigeria; C - Litwa; B - Stany Zjednoczone).</li><li><strong>1 pkt</strong> - dwa poprawne wiersze ALBO jedna poprawna kolumna.</li><li><strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca wymagań albo brak odpowiedzi.</li></ul>"}]}