{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-1)\nW tabeli podano wartość współczynnika urbanizacji wybranych państw w 2023 roku. Wartość\nwspółczynnika urbanizacji w Polsce utrzymuje się na poziomie około 60 %.\nPaństwo\nWspółczynnik\nurbanizacji (w %)\nArgentyna\n92,5\nBrazylia\n87,8\nKolumbia\n82,4\nMeksyk\n81,6\nNa podstawie: www.cia.gov\nWyjaśnij, dlaczego państwa wymienione w tabeli charakteryzują się wyższą wartością\nwspółczynnika urbanizacji niż Polska.\n17.\n0-1-2\n18.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nVIII.5) Zdający wyróżnia fazy urbanizacji\n[…].\nXXI.1) Zdający charakteryzuje problemy\ndemograficzne w skali […] krajowej […]\nmigracje […].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci tabel […].\nVIII.11) Zdający określa główne przyczyny\ni skutki urbanizacji oraz analizuje\nzróżnicowanie wskaźnika urbanizacji na\nświecie i w Polsce.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do wartości współczynnika urbanizacji\nw państwach podanych w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTe państwa znajdują się w fazie nadurbanizacji / urbanizacji pozornej (polegającej na\nnadmiernym wzroście miast w odniesieniu do poziomu rozwoju gospodarczego).\nW tych państwach ubodzy mieszkańcy obszarów peryferyjnych migrują do slumsów\n(favelas) w obrębie dużych aglomeracji miejskich w poszukiwaniu pracy.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nObecność wielkich miast (zespołów miejskich), liczących po kilka - kilkanaście milionów\nmieszkańców, przyczynia się do wysokiego udziału ludności miejskiej w tych państwach.\nRozwój w tych krajach zmechanizowanego rolnictwa plantacyjnego sprzyja ograniczeniu\nzatrudnienia na wsi i migracji do miast.","solution":"Odpowiedź: **Wyjaśnienie** (wystarczy jedno z poniższych): **1. Nadurbanizacja (urbanizacja pozorna).** W państwach Ameryki Łacińskiej wzrost miast **wyprzedził rozwój gospodarczy** — miasta rozrosły się szybciej, niż powstawały w nich miejsca pracy, mieszkania i infrastruktura. Wysoki współczynnik urbanizacji **nie odzwierciedla** więc poziomu rozwoju, lecz **niekontrolowany napływ ludności** ze wsi. **2. Migracje do slumsów.** Ubodzy mieszkańcy obszarów peryferyjnych **masowo migrują do wielkich aglomeracji w poszukiwaniu pracy**, osiedlając się w dzielnicach nędzy (**fawele** w Brazylii, *villas miseria* w Argentynie, *ciudades perdidas* w Meksyku). Formalnie stają się ludnością miejską, co **podnosi współczynnik urbanizacji**. **3. Obecność megamiast.** W państwach tych funkcjonują **zespoły miejskie liczące po kilka–kilkanaście milionów mieszkańców** (Buenos Aires, São Paulo, Rio de Janeiro, Meksyk, Bogotá), które skupiają ogromną część ludności kraju. W Polsce **nie ma miasta powyżej 2 mln** mieszkańców, a sieć osadnicza jest **równomiernie rozproszona**. **4. Zmechanizowane rolnictwo plantacyjne.** Rozwój **wielkoobszarowych, zmechanizowanych plantacji** (soja, trzcina cukrowa, kawa, hodowla bydła) **ogranicza zapotrzebowanie na pracę na wsi** i wypycha drobnych rolników do miast. W Polsce dominuje **rozdrobnione rolnictwo rodzinne**, które zatrzymuje ludność na wsi. **Kontekst dla Polski.** Współczynnik urbanizacji w Polsce od lat 90. **nie rośnie, a nawet lekko spada** — z powodu **suburbanizacji**: mieszkańcy miast przenoszą się na przedmieścia, formalnie należące do gmin wiejskich, choć nadal pracują w mieście.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nWspółczynnik urbanizacji na świecie (2023)\n\n$$W_u = \\frac{\\text{ludność miejska}}{\\text{ludność ogółem}} \\times 100\\%$$\n\nPaństwo | $W_u$ | Uwagi\nSingapur, Monako, Kuwejt | 100% | miasta-państwa\nArgentyna | 92,5% | nadurbanizacja\nBrazylia | 87,8% | megamiasta + fawele\nWielka Brytania | 84,6% | urbanizacja klasyczna\nKolumbia | 82,4%\nMeksyk | 81,6%\nNiemcy | 77,8%\nUSA | 83,3%\nPolska | ok. 60% | suburbanizacja obniża wskaźnik\nIndie | 36,3% | wieś nadal dominuje\nEtiopia | 23,2% | najniższy poziom urbanizacji\n\nUrbanizacja klasyczna a nadurbanizacja\n\nCecha | Urbanizacja klasyczna (Europa) | Nadurbanizacja (Ameryka Łac., Afryka)\ntempo | powolne, przez ~200 lat | gwałtowne, w kilkadziesiąt lat\nmotor | rozwój przemysłu i miejsc pracy | bieda na wsi (czynnik wypychający)\nmiejsca pracy | powstają w miastach | brak — bezrobocie, szara strefa\ninfrastruktura | nadąża za wzrostem | nie nadąża\nefekt mieszkaniowy | osiedla, kamienice | slumsy, fawele\npoziom życia | rośnie | często spada\n\nCzynniki migracji wieś → miasto\n\nWypychające (push) — na wsi | Przyciągające (pull) — w mieście\nbieda, brak pracy | nadzieja na pracę i wyższe zarobki\nmechanizacja rolnictwa | dostęp do edukacji i opieki zdrowotnej\nkoncentracja ziemi (latyfundia) | infrastruktura, elektryczność, woda\nbrak infrastruktury i usług | rozrywka, awans społeczny\nklęski żywiołowe, susze | pomoc rodziny już mieszkającej w mieście\nkonflikty zbrojne | anonimowość, wolność obyczajowa\n\nDzielnice nędzy — nazwy lokalne\n\nNazwa | Kraj / region\nfawele (favelas) | Brazylia\nvillas miseria | Argentyna\nciudades perdidas | Meksyk\npueblos jóvenes | Peru\nbarrios | Wenezuela, Kolumbia\nbidonville | Afryka frankofońska\nbustee | Indie\nkampung | Indonezja\n\nW slumsach mieszka około 1,1 mld ludzi — ponad 1/4 ludności miejskiej świata.\n\nNajwiększe aglomeracje Ameryki Łacińskiej (2024)\n\nAglomeracja | Kraj | Ludność\nSão Paulo | Brazylia | ~22,8 mln\nMeksyk (Ciudad de México) | Meksyk | ~22,5 mln\nBuenos Aires | Argentyna | ~15,6 mln\nRio de Janeiro | Brazylia | ~13,8 mln\nBogotá | Kolumbia | ~11,6 mln\nLima | Peru | ~11,4 mln\n\nDla porównania: największa aglomeracja Polski — Warszawa — liczy ok. 3,1 mln mieszkańców.\n\nFazy urbanizacji\n\nFaza | Co się dzieje | Miasto centralne | Strefa podmiejska\nurbanizacja | napływ ze wsi do miasta | rośnie | rośnie wolno\nsuburbanizacja | wyprowadzki na przedmieścia | maleje | szybko rośnie\ndezurbanizacja | odpływ z całej aglomeracji | maleje | maleje\nreurbanizacja | powrót do centrum, rewitalizacja | znów rośnie | stabilna\n\nPolska jest w fazie suburbanizacji — stąd stagnacja, a nawet lekki spadek współczynnika urbanizacji mimo rosnącej „miejskości\" stylu życia.\n\nRolnictwo plantacyjne a odpływ ludności ze wsi\n\nCecha | Latyfundia / plantacje (Ameryka Łac.) | Gospodarstwa rodzinne (Polska)\nwielkość | setki–tysiące ha | średnio ok. 11 ha\nmechanizacja | bardzo wysoka | średnia\nzatrudnienie na 100 ha | niskie | wysokie\nwłasność ziemi | skoncentrowana | rozdrobniona\nskutek społeczny | wypychanie ludności do miast | zatrzymanie ludności na wsi\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do przyczyn wysokiej wartości współczynnika urbanizacji w państwach z tabeli: nadurbanizacja / urbanizacja pozorna, migracje do slumsów, obecność megamiast albo mechanizacja rolnictwa plantacyjnego.\n- Razem: 1 pkt.\n\nTypowy błąd: **Wysoka urbanizacja ≠ wysoki poziom rozwoju.** To sedno zadania. Argentyna ma wyższy współczynnik urbanizacji (92,5%) niż Niemcy (78%) czy Szwajcaria (74%) — a poziom rozwoju **znacznie niższy**. Zjawisko to nazywa się **nadurbanizacją** albo **urbanizacją pozorną**. **Nie wystarczy napisać „bo tam jest więcej miast\".** Klucz wymaga wyjaśnienia **mechanizmu**: nadurbanizacja, migracje do slumsów, megamiasta albo mechanizacja rolnictwa. **Polska ma nietypowo równomierną sieć osadniczą.** Skutek historycznego rozdrobnienia i polityki lat powojennych. Brak jednego dominującego megamiasta obniża współczynnik urbanizacji. **Suburbanizacja obniża statystyki, nie realną miejskość.** Ludzie z przedmieść żyją miejskim stylem życia, ale w statystykach figurują jako **ludność wiejska**. To zjawisko silne w Polsce, słabsze w Ameryce Łacińskiej. **Współczynnik urbanizacji zależy od definicji miasta.** W Polsce miastem jest jednostka z **prawami miejskimi** (od ok. 1000 mieszkańców); w innych krajach próg to nawet 20–30 tys. Porównania międzynarodowe zawsze obarczone są tym błędem. **Fawele to nie „przedmieścia\".** To **dzielnice nędzy** — nieformalna zabudowa bez tytułu prawnego do gruntu, często bez wody bieżącej i kanalizacji. W Rio de Janeiro mieszka w nich **ok. 22%** ludności miasta.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"wspolczynnik urbanizacji, nadurbanizacja, urbanizacja pozorna, slumsy, Ameryka Lacinska, megamiasta","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 18. (0-1)
W tabeli podano wartość współczynnika urbanizacji wybranych państw w 2023 roku. Wartość
współczynnika urbanizacji w Polsce utrzymuje się na poziomie około 60 %.
Państwo
Współczynnik
urbanizacji (w %)
Argentyna
92,5
Brazylia
87,8
Kolumbia
82,4
Meksyk
81,6
Na podstawie: www.cia.gov
Wyjaśnij, dlaczego państwa wymienione w tabeli charakteryzują się wyższą wartością
współczynnika urbanizacji niż Polska.
17.
0-1-2
18.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 18. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozumienie specjalistycznych pojęć
\n

i posługiwanie się terminami
geograficznymi.

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania […] społeczno-
-gospodarczego […] świata.
Zakres rozszerzony
I.7) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
VIII.5) Zdający wyróżnia fazy urbanizacji
[…].
XXI.1) Zdający charakteryzuje problemy
demograficzne w skali […] krajowej […]
migracje […].
Zakres podstawowy
I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe
przedstawione w postaci tabel […].
VIII.11) Zdający określa główne przyczyny
i skutki urbanizacji oraz analizuje
zróżnicowanie wskaźnika urbanizacji na
świecie i w Polsce.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do wartości współczynnika urbanizacji
w państwach podanych w tabeli.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Te państwa znajdują się w fazie nadurbanizacji / urbanizacji pozornej (polegającej na
nadmiernym wzroście miast w odniesieniu do poziomu rozwoju gospodarczego).
W tych państwach ubodzy mieszkańcy obszarów peryferyjnych migrują do slumsów
(favelas) w obrębie dużych aglomeracji miejskich w poszukiwaniu pracy.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Obecność wielkich miast (zespołów miejskich), liczących po kilka - kilkanaście milionów
mieszkańców, przyczynia się do wysokiego udziału ludności miejskiej w tych państwach.
Rozwój w tych krajach zmechanizowanego rolnictwa plantacyjnego sprzyja ograniczeniu
zatrudnienia na wsi i migracji do miast.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Wyjaśnienie (wystarczy jedno z poniższych): 1. Nadurbanizacja (urbanizacja pozorna). W państwach Ameryki Łacińskiej wzrost miast wyprzedził rozwój gospodarczy — miasta rozrosły się szybciej, niż powstawały w nich miejsca pracy, mieszkania i infrastruktura. Wysoki współczynnik urbanizacji nie odzwierciedla więc poziomu rozwoju, lecz niekontrolowany napływ ludności ze wsi. 2. Migracje do slumsów. Ubodzy mieszkańcy obszarów peryferyjnych masowo migrują do wielkich aglomeracji w poszukiwaniu pracy, osiedlając się w dzielnicach nędzy (fawele w Brazylii, villas miseria w Argentynie, ciudades perdidas w Meksyku). Formalnie stają się ludnością miejską, co podnosi współczynnik urbanizacji. 3. Obecność megamiast. W państwach tych funkcjonują zespoły miejskie liczące po kilka–kilkanaście milionów mieszkańców (Buenos Aires, São Paulo, Rio de Janeiro, Meksyk, Bogotá), które skupiają ogromną część ludności kraju. W Polsce nie ma miasta powyżej 2 mln mieszkańców, a sieć osadnicza jest równomiernie rozproszona. 4. Zmechanizowane rolnictwo plantacyjne. Rozwój wielkoobszarowych, zmechanizowanych plantacji (soja, trzcina cukrowa, kawa, hodowla bydła) ogranicza zapotrzebowanie na pracę na wsi i wypycha drobnych rolników do miast. W Polsce dominuje rozdrobnione rolnictwo rodzinne, które zatrzymuje ludność na wsi. Kontekst dla Polski. Współczynnik urbanizacji w Polsce od lat 90. nie rośnie, a nawet lekko spada — z powodu suburbanizacji: mieszkańcy miast przenoszą się na przedmieścia, formalnie należące do gmin wiejskich, choć nadal pracują w mieście.

\n

Treść zadania (CKE)

\n

Współczynnik urbanizacji na świecie (2023)

\n

$$W_u = \\frac{\\text{ludność miejska}}{\\text{ludność ogółem}} \\times 100\\%$$

\n

Państwo | $W_u$ | Uwagi
Singapur, Monako, Kuwejt | 100% | miasta-państwa
Argentyna | 92,5% | nadurbanizacja
Brazylia | 87,8% | megamiasta + fawele
Wielka Brytania | 84,6% | urbanizacja klasyczna
Kolumbia | 82,4%
Meksyk | 81,6%
Niemcy | 77,8%
USA | 83,3%
Polska | ok. 60% | suburbanizacja obniża wskaźnik
Indie | 36,3% | wieś nadal dominuje
Etiopia | 23,2% | najniższy poziom urbanizacji

\n

Urbanizacja klasyczna a nadurbanizacja

\n

Cecha | Urbanizacja klasyczna (Europa) | Nadurbanizacja (Ameryka Łac., Afryka)
tempo | powolne, przez ~200 lat | gwałtowne, w kilkadziesiąt lat
motor | rozwój przemysłu i miejsc pracy | bieda na wsi (czynnik wypychający)
miejsca pracy | powstają w miastach | brak — bezrobocie, szara strefa
infrastruktura | nadąża za wzrostem | nie nadąża
efekt mieszkaniowy | osiedla, kamienice | slumsy, fawele
poziom życia | rośnie | często spada

\n

Czynniki migracji wieś → miasto

\n

Wypychające (push) — na wsi | Przyciągające (pull) — w mieście
bieda, brak pracy | nadzieja na pracę i wyższe zarobki
mechanizacja rolnictwa | dostęp do edukacji i opieki zdrowotnej
koncentracja ziemi (latyfundia) | infrastruktura, elektryczność, woda
brak infrastruktury i usług | rozrywka, awans społeczny
klęski żywiołowe, susze | pomoc rodziny już mieszkającej w mieście
konflikty zbrojne | anonimowość, wolność obyczajowa

\n

Dzielnice nędzy — nazwy lokalne

\n

Nazwa | Kraj / region
fawele (favelas) | Brazylia
villas miseria | Argentyna
ciudades perdidas | Meksyk
pueblos jóvenes | Peru
barrios | Wenezuela, Kolumbia
bidonville | Afryka frankofońska
bustee | Indie
kampung | Indonezja

\n

W slumsach mieszka około 1,1 mld ludzi — ponad 1/4 ludności miejskiej świata.

\n

Największe aglomeracje Ameryki Łacińskiej (2024)

\n

Aglomeracja | Kraj | Ludność
São Paulo | Brazylia | ~22,8 mln
Meksyk (Ciudad de México) | Meksyk | ~22,5 mln
Buenos Aires | Argentyna | ~15,6 mln
Rio de Janeiro | Brazylia | ~13,8 mln
Bogotá | Kolumbia | ~11,6 mln
Lima | Peru | ~11,4 mln

\n

Dla porównania: największa aglomeracja Polski — Warszawa — liczy ok. 3,1 mln mieszkańców.

\n

Fazy urbanizacji

\n

Faza | Co się dzieje | Miasto centralne | Strefa podmiejska
urbanizacja | napływ ze wsi do miasta | rośnie | rośnie wolno
suburbanizacja | wyprowadzki na przedmieścia | maleje | szybko rośnie
dezurbanizacja | odpływ z całej aglomeracji | maleje | maleje
reurbanizacja | powrót do centrum, rewitalizacja | znów rośnie | stabilna

\n

Polska jest w fazie suburbanizacji — stąd stagnacja, a nawet lekki spadek współczynnika urbanizacji mimo rosnącej „miejskości" stylu życia.

\n

Rolnictwo plantacyjne a odpływ ludności ze wsi

\n

Cecha | Latyfundia / plantacje (Ameryka Łac.) | Gospodarstwa rodzinne (Polska)
wielkość | setki–tysiące ha | średnio ok. 11 ha
mechanizacja | bardzo wysoka | średnia
zatrudnienie na 100 ha | niskie | wysokie
własność ziemi | skoncentrowana | rozdrobniona
skutek społeczny | wypychanie ludności do miast | zatrzymanie ludności na wsi

\n

Punktacja CKE

\n\n

Typowy błąd: Wysoka urbanizacja ≠ wysoki poziom rozwoju. To sedno zadania. Argentyna ma wyższy współczynnik urbanizacji (92,5%) niż Niemcy (78%) czy Szwajcaria (74%) — a poziom rozwoju znacznie niższy. Zjawisko to nazywa się nadurbanizacją albo urbanizacją pozorną. Nie wystarczy napisać „bo tam jest więcej miast". Klucz wymaga wyjaśnienia mechanizmu: nadurbanizacja, migracje do slumsów, megamiasta albo mechanizacja rolnictwa. Polska ma nietypowo równomierną sieć osadniczą. Skutek historycznego rozdrobnienia i polityki lat powojennych. Brak jednego dominującego megamiasta obniża współczynnik urbanizacji. Suburbanizacja obniża statystyki, nie realną miejskość. Ludzie z przedmieść żyją miejskim stylem życia, ale w statystykach figurują jako ludność wiejska. To zjawisko silne w Polsce, słabsze w Ameryce Łacińskiej. Współczynnik urbanizacji zależy od definicji miasta. W Polsce miastem jest jednostka z prawami miejskimi (od ok. 1000 mieszkańców); w innych krajach próg to nawet 20–30 tys. Porównania międzynarodowe zawsze obarczone są tym błędem. Fawele to nie „przedmieścia". To dzielnice nędzy — nieformalna zabudowa bez tytułu prawnego do gruntu, często bez wody bieżącej i kanalizacji. W Rio de Janeiro mieszka w nich ok. 22% ludności miasta.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź (przykładowa)

\n

Państwa wymienione w tabeli (Argentyna, Brazylia, Kolumbia, Meksyk - kraje Ameryki Łacińskiej) mają wyższy współczynnik urbanizacji niż Polska, ponieważ przeszły urbanizację pozorną (nadurbanizację): gwałtowny, żywiołowy napływ ubogiej ludności wiejskiej do wielkich miast, gdzie osiedla się ona w dzielnicach nędzy (slumsy, faveli). Dodatkowo zmechanizowane rolnictwo plantacyjne ogranicza zapotrzebowanie na pracę na wsi, wypychając ludność do miast. W efekcie odsetek ludności miejskiej jest bardzo wysoki (ponad 80 %), mimo że jest to często urbanizacja o charakterze pozornym.

\n
Uzasadnienie
\n

Wysoki współczynnik urbanizacji w tych krajach nie wynika z rozwoju przemysłu i usług (jak w krajach wysoko rozwiniętych), lecz z presji demograficznej i przeludnienia wsi. To odróżnia go od umiarkowanego (~60 %) poziomu w Polsce.

\n

Zasady oceniania CKE

\n"}]}