{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nNa obszarze przedstawionym w polu D2 mapy szczegółowej zielony szlak pieszy przecina\ndrogę wojewódzką.\nPrzedstaw dwie cechy środowiska przyrodniczego - możliwe do odczytania z mapy\nszczegółowej - które turysta może obserwować podczas wycieczki zielonym szlakiem\npieszym z powyższego miejsca do schroniska PTTK na Klimczoku.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy\nprogramowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia\n(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] [i] fotografii\n[…] w celu zdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - przedstawienie dwóch poprawnych cech środowiska przyrodniczego.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nSzlak przebiega pod górę.\nSzlak przebiega przez obszar o dużych deniwelacjach.\nFragmenty szlaku poprowadzono doliną rzeczną.\nFragmenty szlaku przebiegają po stokach wzniesień.\nFragmenty szlaku przebiegają przez tereny leśne.\nTrasa przecina potoki.","solution":"Odpowiedź: **Dwie cechy środowiska przyrodniczego** — dowolne dwie z poniższych: 1. **Szlak przebiega pod górę** — prowadzi ze Szczyrku (ok. 500 m n.p.m.) na Klimczok (1117 m n.p.m.), więc pokonuje **ponad 600 m różnicy wysokości**. Na mapie widać to po **rosnących wartościach poziomic**. 2. **Szlak przebiega przez obszar o dużych deniwelacjach** — poziomice są **gęsto ułożone**, co świadczy o stromych stokach i znacznych różnicach wysokości względnej. 3. **Fragmenty szlaku poprowadzono doliną rzeczną** — poziomice wyginają się w kształt litery „V\" skierowanej **w górę stoku**, a wzdłuż nich biegnie ciek wodny. 4. **Fragmenty szlaku przebiegają po stokach wzniesień** — trasa prowadzi trawersem, w poprzek warstwic. 5. **Fragmenty szlaku przebiegają przez tereny leśne** — na mapie oznaczone **zielonym tłem** z sygnaturą lasu. 6. **Trasa przecina potoki** — na mapie widoczne są **niebieskie linie cieków** krzyżujące się ze szlakiem.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nCo da się odczytać z mapy topograficznej\n\nKategoria | Elementy | Jak oznaczone\nrzeźba terenu | wzniesienia, doliny, przełęcze, stoki, deniwelacje | poziomice, punkty wysokościowe, cieniowanie\nwody | rzeki, potoki, jeziora, źródła, mokradła | kolor niebieski\nroślinność | lasy, łąki, sady, uprawy | kolor zielony, sygnatury\nantropogeniczne | drogi, zabudowa, schroniska, wyciągi, szlaki | linie, sygnatury, kolory\n\nW zadaniach o „środowisku przyrodniczym\" korzystamy wyłącznie z trzech pierwszych kategorii.\n\nOdczyt rzeźby terenu z poziomic\n\nObserwacja | Wniosek\npoziomice gęsto ułożone | stok stromy, duże deniwelacje\npoziomice rzadko ułożone | teren płaski lub łagodnie nachylony\nrosnące wartości wzdłuż trasy | szlak prowadzi pod górę\npoziomice w kształcie V skierowanego w górę stoku | dolina (często z ciekiem)\npoziomice w kształcie V skierowanego w dół stoku | grzbiet\npoziomice zamknięte | wzniesienie lub zagłębienie\n\n$$\\text{deniwelacja} = H_{\\max} - H_{\\min}$$\n\nDla trasy Szczyrk → Klimczok: $1117 - 500 \\approx \\mathbf{620\\ \\text{m}}$.\n\nNachylenie stoku\n\n$$i = \\frac{\\Delta h}{d}\\cdot 100\\%$$\n\ngdzie $\\Delta h$ — różnica wysokości, $d$ — odległość w poziomie (odczytana z mapy przez skalę).\n\nNachylenie | Ocena\n< 5% | teren płaski\n5–15% | łagodny\n15–30% | stromy\n> 30% | bardzo stromy\n\nZnaki umowne na mapach turystycznych\n\nZnak | Znaczenie\nkolorowa linia (czerwona, zielona, niebieska, żółta, czarna) | szlak turystyczny\ndomek z chorągiewką | schronisko\ntrójkąt / krzyżyk z opisem | punkt wysokościowy, szczyt\nlinia z poprzeczkami | wyciąg krzesełkowy, kolej linowa\nlornetka lub „⌂\" na wzniesieniu | punkt widokowy\nniebieska linia | ciek wodny\nzielone tło z drzewkami | las\n\nCechy szlaku w Beskidzie Śląskim — kontekst\n\nCecha | Skutek dla turysty\nduże deniwelacje | wymagająca trasa, długi podejście\nlesistość (ponad 60% Beskidu Śląskiego) | ograniczone widoki poza polanami\ngęsta sieć potoków | liczne przejścia przez wodę, mostki\npiętrowość roślinności | zmiana lasu z mieszanego na świerkowy z wysokością\nskały osadowe (flisz karpacki) | wychodnie piaskowców i zlepieńców na grzbietach\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — przedstawienie dwóch poprawnych, różnych cech środowiska przyrodniczego możliwych do odczytania z mapy.\n- 0 pkt — jedna cecha, cechy powtórzone albo cechy antropogeniczne.\n\nTypowy błąd: **Polecenie pyta o cechy ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO.** Elementy **antropogeniczne** — schronisko, wyciąg krzesełkowy, droga wojewódzka, zabudowa, oznakowanie szlaku — **nie punktują**, choć też są na mapie. **Cechy muszą być odczytywalne z mapy.** Odpowiedzi typu „turysta zobaczy jelenie\" albo „poczuje zapach lasu\" nie mają oparcia w źródle. Mapa pokazuje **rzeźbę terenu, wody, pokrycie roślinnością**. **Trzeba podać dwie różne cechy.** „Szlak idzie pod górę\" i „szlak pokonuje różnicę wysokości\" to **ta sama cecha** zapisana dwa razy — CKE policzy ją raz. **Punkt przyznaje się łącznie za obie cechy.** Jedna trafna i jedna chybiona to zero punktów. **Nie myl wysokości bezwzględnej z względną.** **Bezwzględna** — nad poziomem morza (odczytywana z poziomic i punktów wysokościowych). **Względna (deniwelacja)** — różnica między dwoma punktami w terenie. **Kierunek „pod górę\" trzeba sprawdzić na mapie.** Odczyt wartości poziomic wzdłuż szlaku pokazuje, czy wysokość rośnie, czy maleje — to nie jest oczywiste bez sprawdzenia.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"mapa topograficzna, odczyt cech srodowiska przyrodniczego, deniwelacje, szlak turystyczny, Beskid Slaski","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Na obszarze przedstawionym w polu D2 mapy szczegółowej zielony szlak pieszy przecina<br>drogę wojewódzką.<br>Przedstaw dwie cechy środowiska przyrodniczego - możliwe do odczytania z mapy<br>szczegółowej - które turysta może obserwować podczas wycieczki zielonym szlakiem<br>pieszym z powyższego miejsca do schroniska PTTK na Klimczoku.<br>1<br>2</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz […]<br>procesów zachodzących w środowisku<br>geograficznym w skali lokalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Zakres podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map, w tym topograficznych.<br>1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy<br>programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia<br>(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).</p>\n<ol><li>Kształtowanie umiejętności</li></ol>\n<p>wieloaspektowego postrzegania przestrzeni<br>i wyobraźni przestrzennej.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk […] zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map<br>ogólnogeograficznych […].<br>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>Korzystanie z […] map […] [i] fotografii</li></ol>\n<p>[…] w celu zdobywania, przetwarzania<br>i prezentowania informacji geograficznych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - przedstawienie dwóch poprawnych cech środowiska przyrodniczego.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Szlak przebiega pod górę.<br>Szlak przebiega przez obszar o dużych deniwelacjach.<br>Fragmenty szlaku poprowadzono doliną rzeczną.<br>Fragmenty szlaku przebiegają po stokach wzniesień.<br>Fragmenty szlaku przebiegają przez tereny leśne.<br>Trasa przecina potoki.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Dwie cechy środowiska przyrodniczego</strong> — dowolne dwie z poniższych: 1. <strong>Szlak przebiega pod górę</strong> — prowadzi ze Szczyrku (ok. 500 m n.p.m.) na Klimczok (1117 m n.p.m.), więc pokonuje <strong>ponad 600 m różnicy wysokości</strong>. Na mapie widać to po <strong>rosnących wartościach poziomic</strong>. 2. <strong>Szlak przebiega przez obszar o dużych deniwelacjach</strong> — poziomice są <strong>gęsto ułożone</strong>, co świadczy o stromych stokach i znacznych różnicach wysokości względnej. 3. <strong>Fragmenty szlaku poprowadzono doliną rzeczną</strong> — poziomice wyginają się w kształt litery „V&quot; skierowanej <strong>w górę stoku</strong>, a wzdłuż nich biegnie ciek wodny. 4. <strong>Fragmenty szlaku przebiegają po stokach wzniesień</strong> — trasa prowadzi trawersem, w poprzek warstwic. 5. <strong>Fragmenty szlaku przebiegają przez tereny leśne</strong> — na mapie oznaczone <strong>zielonym tłem</strong> z sygnaturą lasu. 6. <strong>Trasa przecina potoki</strong> — na mapie widoczne są <strong>niebieskie linie cieków</strong> krzyżujące się ze szlakiem.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Co da się odczytać z mapy topograficznej</p>\n<p>Kategoria | Elementy | Jak oznaczone<br>rzeźba terenu | wzniesienia, doliny, przełęcze, stoki, deniwelacje | poziomice, punkty wysokościowe, cieniowanie<br>wody | rzeki, potoki, jeziora, źródła, mokradła | kolor niebieski<br>roślinność | lasy, łąki, sady, uprawy | kolor zielony, sygnatury<br>antropogeniczne | drogi, zabudowa, schroniska, wyciągi, szlaki | linie, sygnatury, kolory</p>\n<p>W zadaniach o „środowisku przyrodniczym&quot; korzystamy wyłącznie z trzech pierwszych kategorii.</p>\n<p>Odczyt rzeźby terenu z poziomic</p>\n<p>Obserwacja | Wniosek<br>poziomice gęsto ułożone | stok stromy, duże deniwelacje<br>poziomice rzadko ułożone | teren płaski lub łagodnie nachylony<br>rosnące wartości wzdłuż trasy | szlak prowadzi pod górę<br>poziomice w kształcie V skierowanego w górę stoku | dolina (często z ciekiem)<br>poziomice w kształcie V skierowanego w dół stoku | grzbiet<br>poziomice zamknięte | wzniesienie lub zagłębienie</p>\n<p>$$\\text{deniwelacja} = H_{\\max} - H_{\\min}$$</p>\n<p>Dla trasy Szczyrk → Klimczok: $1117 - 500 \\approx \\mathbf{620\\ \\text{m}}$.</p>\n<p>Nachylenie stoku</p>\n<p>$$i = \\frac{\\Delta h}{d}\\cdot 100\\%$$</p>\n<p>gdzie $\\Delta h$ — różnica wysokości, $d$ — odległość w poziomie (odczytana z mapy przez skalę).</p>\n<p>Nachylenie | Ocena<br>&lt; 5% | teren płaski<br>5–15% | łagodny<br>15–30% | stromy</p>\n<blockquote>30% | bardzo stromy</blockquote>\n<p>Znaki umowne na mapach turystycznych</p>\n<p>Znak | Znaczenie<br>kolorowa linia (czerwona, zielona, niebieska, żółta, czarna) | szlak turystyczny<br>domek z chorągiewką | schronisko<br>trójkąt / krzyżyk z opisem | punkt wysokościowy, szczyt<br>linia z poprzeczkami | wyciąg krzesełkowy, kolej linowa<br>lornetka lub „⌂&quot; na wzniesieniu | punkt widokowy<br>niebieska linia | ciek wodny<br>zielone tło z drzewkami | las</p>\n<p>Cechy szlaku w Beskidzie Śląskim — kontekst</p>\n<p>Cecha | Skutek dla turysty<br>duże deniwelacje | wymagająca trasa, długi podejście<br>lesistość (ponad 60% Beskidu Śląskiego) | ograniczone widoki poza polanami<br>gęsta sieć potoków | liczne przejścia przez wodę, mostki<br>piętrowość roślinności | zmiana lasu z mieszanego na świerkowy z wysokością<br>skały osadowe (flisz karpacki) | wychodnie piaskowców i zlepieńców na grzbietach</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — przedstawienie dwóch poprawnych, różnych cech środowiska przyrodniczego możliwych do odczytania z mapy.</li><li>0 pkt — jedna cecha, cechy powtórzone albo cechy antropogeniczne.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Polecenie pyta o cechy ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO.</strong> Elementy <strong>antropogeniczne</strong> — schronisko, wyciąg krzesełkowy, droga wojewódzka, zabudowa, oznakowanie szlaku — <strong>nie punktują</strong>, choć też są na mapie. <strong>Cechy muszą być odczytywalne z mapy.</strong> Odpowiedzi typu „turysta zobaczy jelenie&quot; albo „poczuje zapach lasu&quot; nie mają oparcia w źródle. Mapa pokazuje <strong>rzeźbę terenu, wody, pokrycie roślinnością</strong>. <strong>Trzeba podać dwie różne cechy.</strong> „Szlak idzie pod górę&quot; i „szlak pokonuje różnicę wysokości&quot; to <strong>ta sama cecha</strong> zapisana dwa razy — CKE policzy ją raz. <strong>Punkt przyznaje się łącznie za obie cechy.</strong> Jedna trafna i jedna chybiona to zero punktów. <strong>Nie myl wysokości bezwzględnej z względną.</strong> <strong>Bezwzględna</strong> — nad poziomem morza (odczytywana z poziomic i punktów wysokościowych). <strong>Względna (deniwelacja)</strong> — różnica między dwoma punktami w terenie. <strong>Kierunek „pod górę&quot; trzeba sprawdzić na mapie.</strong> Odczyt wartości poziomic wzdłuż szlaku pokazuje, czy wysokość rośnie, czy maleje — to nie jest oczywiste bez sprawdzenia.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź (przykładowa)</h4>\n<p>Dwie cechy środowiska przyrodniczego możliwe do odczytania z mapy szczegółowej, np.:</p>\n<ol><li><strong>Szlak przebiega pod górę / przez obszar o dużych deniwelacjach</strong> (widoczne zagęszczenie poziomic wzdłuż trasy).</li><li><strong>Trasa prowadzi przez tereny leśne oraz przecina potoki (doliny rzeczne)</strong> i biegnie po stokach wzniesień.</li></ol>\n<h5>Uzasadnienie</h5>\n<p>Z mapy szczegółowej odczytujemy, że wędrówka zielonym szlakiem od skrzyżowania dróg w polu D2 do schroniska PTTK na Klimczoku wiedzie ku wyższym partiom Beskidu Śląskiego. Świadczą o tym: rosnące wartości poziomic (podejście, duże deniwelacje), sygnatury lasu (obszary zalesione) oraz przecinane cieki wodne i doliny rzeczne. Turysta obserwuje więc urozmaiconą, górską rzeźbę terenu po stokach wzniesień.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - przedstawienie dwóch poprawnych cech środowiska przyrodniczego.</li><li><strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca wymagań albo brak odpowiedzi.</li></ul>"}]}