{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-2)\nW tabeli przedstawiono strukturę pracujących w Polsce w wybranych latach.\nWyszczególnienie\nUdział pracujących w % w roku\n1989\n1995\n2005\n2015\n2023\nrolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo\n28,6\n27,8\n16,6\n16,1\n8,1\nprzemysł i budownictwo\n35,7\n30,1\n27,4\n25,9\n28,0\nusługi\n35,7\n42,1\n56,0\n58,0\n63,9\nNa podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2000, 2024, www.stat.gov.pl; M. Zajdel, Przemiany\ntrójsektorowej struktury zatrudnienia w polskiej gospodarce […], 2016.\nUzasadnij, że przemiany w gospodarce po 1989 roku przyczyniły się do zmian\nprzedstawionych w tabeli. Podaj dwa argumenty.\n1\n2\n19.2.\n0-1\n20.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna.\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nXX.2) Zdający przedstawia […] skutki […]\nspołeczne i gospodarcze przemian\nustrojowych i gospodarczych w Europie po\n1989 r.\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nXV.5) Zdający wyjaśnia zmiany w strukturze\nzatrudnienia […] w Polsce.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne argumenty odnoszące się do przemian w gospodarce po 1989 r.\n1 pkt - jeden poprawny argument odnoszący się do przemian w gospodarce po 1989 r.\nalbo\n1 pkt - podanie dwóch zmian przedstawionych w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPrzejście po 1989 r. na gospodarkę rynkową sprzyjało inwestowaniu w działy przemysłu\ni usług wytwarzające produkty, na które jest popyt, co spowodowało upadek\nnierentownych wielkich zakładów przemysłowych i spadek zatrudnienia w przemyśle.\nNapływ inwestycji zagranicznych przyczynił się do wzrostu wydajności produkcji, co\nspowodowało spadek zatrudnienia w przemyśle i w rolnictwie.\nPostęp technologiczny, który umożliwił mechanizację i automatyzację w rolnictwie\ni w przemyśle, przyczynił się tam do zmniejszenia zatrudnienia.\nWzrost dochodów ludności przyczynił się do wzrostu zapotrzebowania na usługi, co\nprzełożyło się na wzrost zatrudnienia w tym dziale gospodarki.\nDezindustrializacja przyczyniła się do spadku udziału pracujących w przemyśle do 2015 r.\nReindustrializacja przyczyniła się do wzrostu udziału pracujących w przemyśle po 2015 r.","solution":"Odpowiedź: **Dwa argumenty** (wystarczą dowolne dwa): 1. **Przejście do gospodarki rynkowej.** Po 1989 r. zniesiono centralne planowanie i dotacje, a o produkcji zaczął decydować **popyt**. Nierentowne **wielkie zakłady przemysłowe** (kopalnie, huty, stocznie, zakłady zbrojeniowe) zostały zamknięte lub zrestrukturyzowane, co spowodowało **spadek zatrudnienia w przemyśle** z 35,7% do 25,9% w 2015 r. 2. **Napływ inwestycji zagranicznych (BIZ).** Kapitał zagraniczny przyniósł **nowoczesne technologie**, które podniosły **wydajność pracy** — ta sama produkcja wymaga dziś **mniej pracowników**, stąd spadek zatrudnienia w przemyśle i rolnictwie. 3. **Postęp technologiczny — mechanizacja i automatyzacja.** W rolnictwie upowszechniły się nowoczesne maszyny, w przemyśle — linie zautomatyzowane i robotyzacja. Efekt: **radykalny spadek zatrudnienia w rolnictwie** — z 28,6% do **8,1%**. 4. **Wzrost dochodów ludności i popytu na usługi.** Rosnąca zamożność społeczeństwa zwiększyła zapotrzebowanie na **handel, finanse, turystykę, edukację, opiekę zdrowotną, IT**, co przełożyło się na **wzrost zatrudnienia w usługach** z 35,7% do **63,9%** — czyli **serwicyzację** gospodarki. 5. **Dezindustrializacja do 2015 r.** — systematyczny spadek udziału pracujących w przemyśle (35,7% → 25,9%), typowy dla gospodarek przechodzących do modelu postindustrialnego. 6. **Reindustrializacja po 2015 r.** — ponowny **wzrost** udziału pracujących w przemyśle (25,9% → **28,0%**), związany z napływem inwestycji w nowoczesne zakłady (motoryzacja, AGD, elektronika, przemysł zbrojeniowy) i przenoszeniem produkcji z Azji do Europy Środkowej (*nearshoring*).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZmiany struktury zatrudnienia w Polsce 1989–2023\n\nSektor | 1989 | 1995 | 2005 | 2015 | 2023 | Zmiana\nI — rolnictwo | 28,6 | 27,8 | 16,6 | 16,1 | 8,1 | −20,5 p.p.\nII — przemysł i budownictwo | 35,7 | 30,1 | 27,4 | 25,9 | 28,0 | −7,7 p.p. (z odbiciem po 2015)\nIII — usługi | 35,7 | 42,1 | 56,0 | 58,0 | 63,9 | +28,2 p.p.\n\n$$\\text{każda kolumna sumuje się do } 100{,}0\\%$$\n\nTrzy sektory gospodarki\n\nSektor | Zakres | Udział a poziom rozwoju\nI — rolniczy | rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo, rybactwo, górnictwo (część klasyfikacji) | wysoki w krajach słabo rozwiniętych\nII — przemysłowy | przemysł przetwórczy, budownictwo, energetyka | wysoki w krajach uprzemysławiających się\nIII — usługowy | handel, transport, finanse, edukacja, zdrowie, administracja | wysoki w krajach wysoko rozwiniętych\nIV — informacyjny* | IT, B+R, media, doradztwo | rośnie w gospodarkach opartych na wiedzy\nV — decyzyjny* | zarządzanie najwyższego szczebla, nauka | najwyżej rozwinięte gospodarki\n\n\\Sektory IV i V wyodrębnia się z sektora III w rozszerzonych klasyfikacjach.*\n\nStruktura zatrudnienia a poziom rozwoju (2023)\n\nKraj | I | II | III\nEtiopia | ~65% | ~10% | ~25%\nIndie | ~43% | ~25% | ~32%\nChiny | ~23% | ~29% | ~48%\nPolska | 8,1% | 28,0% | 63,9%\nNiemcy | ~1,2% | ~27% | ~72%\nUSA | ~1,4% | ~19% | ~79%\n\nReguła: im wyższy poziom rozwoju, tym mniejszy udział sektora I i większy sektora III.\n\nPrzemiany gospodarcze w Polsce po 1989 r.\n\nPrzemiana | Skutek dla zatrudnienia\ntransformacja ustrojowa — gospodarka centralnie planowana → rynkowa | upadek nierentownych zakładów, bezrobocie\nprywatyzacja przedsiębiorstw państwowych | redukcja przerostu zatrudnienia\nrestrukturyzacja górnictwa i hutnictwa | likwidacja kopalń, spadek zatrudnienia na Śląsku\nnapływ BIZ (od lat 90., przyspieszenie po 2004) | nowe miejsca pracy w motoryzacji, AGD, elektronice\nwejście do UE (2004) | dostęp do rynku, fundusze, emigracja zarobkowa\npostęp technologiczny, mechanizacja, robotyzacja | spadek zatrudnienia w rolnictwie i przemyśle\nwzrost dochodów i konsumpcji | rozwój usług\nreindustrializacja i nearshoring po 2015 | wzrost zatrudnienia w przemyśle\n\nDezindustrializacja a reindustrializacja\n\nCecha | Dezindustrializacja | Reindustrializacja\nokres w Polsce | 1989–2015 | po 2015\nudział przemysłu | spada (35,7% → 25,9%) | rośnie (25,9% → 28,0%)\nprzyczyny | upadek przemysłu ciężkiego, przenoszenie produkcji do Azji, automatyzacja | nearshoring, inwestycje w przemysł zaawansowany, zbrojeniowy, bateryjny\ntyp przemysłu | tradycyjny, surowcowy | wysokich technologii\n\nRolnictwo w Polsce — dlaczego zatrudnienie spadło tak gwałtownie\n\nCzynnik | Wpływ\nmechanizacja | jeden ciągnik zastępuje kilkunastu pracowników\ndopłaty bezpośrednie UE | opłacalność większych, wydajniejszych gospodarstw\nkoncentracja gruntów | wzrost średniej wielkości gospodarstwa (z ~7 do ~11 ha)\nzmiana metodologii GUS | ściślejsza definicja „pracującego w rolnictwie\"\nodpływ młodych ze wsi | migracje do miast i za granicę\nukryte bezrobocie agrarne w latach 90. | wcześniej zawyżało statystyki\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — dwa poprawne argumenty odnoszące się do przemian w gospodarce po 1989 r.\n- 1 pkt — jeden poprawny argument albo podanie dwóch zmian przedstawionych w tabeli (bez wskazania przyczyn).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **Klucz rozróżnia „argument\" od „opisu zmiany\".** Samo wyliczenie, co się zmieniło w tabeli („zatrudnienie w rolnictwie spadło, w usługach wzrosło\"), daje **tylko 1 pkt** za dwie zmiany. Za 2 pkt trzeba wskazać **przyczyny gospodarcze** — transformację ustrojową, BIZ, postęp technologiczny, wzrost dochodów. **Przemysł nie spadał cały czas.** Do 2015 r. udział malał (**dezindustrializacja**), ale w 2023 r. **wzrósł** do 28,0% (**reindustrializacja**). Napisanie „zatrudnienie w przemyśle stale spada\" jest sprzeczne z tabelą. **Rolnictwo spadło najgwałtowniej między 2015 a 2023 r.** — z 16,1% do 8,1%, czyli o **połowę w 8 lat**. Wcześniej, w latach 1989–1995, udział prawie się nie zmienił: bezrobocie transformacyjne wypychało ludzi z powrotem na wieś, do gospodarstw rodzinnych („ukryte bezrobocie agrarne\"). **Podaj dwa różne argumenty.** „Upadek zakładów przemysłowych\" i „likwidacja fabryk\" to **ten sam** argument napisany dwa razy. **Nie myl udziału procentowego z liczbą bezwzględną.** Spadek udziału pracujących w przemyśle nie musi oznaczać spadku ich liczby — może wynikać z **szybszego wzrostu zatrudnienia w usługach**. **Serwicyzacja to cecha krajów rozwiniętych.** Udział usług powyżej 60% to standard dla gospodarek wysoko rozwiniętych (Polska 63,9%, Niemcy ~72%, USA ~79%). Polska dogoniła pod tym względem Europę Zachodnią w ciągu jednego pokolenia.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"struktura zatrudnienia, trzy sektory gospodarki, transformacja ustrojowa 1989, dezindustrializacja, serwicyzacja","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20. (0-2)<br>W tabeli przedstawiono strukturę pracujących w Polsce w wybranych latach.<br>Wyszczególnienie<br>Udział pracujących w % w roku<br>1989<br>1995<br>2005<br>2015<br>2023<br>rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo<br>28,6<br>27,8<br>16,6<br>16,1<br>8,1<br>przemysł i budownictwo<br>35,7<br>30,1<br>27,4<br>25,9<br>28,0<br>usługi<br>35,7<br>42,1<br>56,0<br>58,0<br>63,9<br>Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2000, 2024, www.stat.gov.pl; M. Zajdel, Przemiany<br>trójsektorowej struktury zatrudnienia w polskiej gospodarce […], 2016.<br>Uzasadnij, że przemiany w gospodarce po 1989 roku przyczyniły się do zmian<br>przedstawionych w tabeli. Podaj dwa argumenty.<br>1<br>2<br>19.2.<br>0-1<br>20.<br>0-1-2<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 20. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna.</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań […]</li></ol>\n<p>społecznych […] [i] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce.</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przestrzeni geograficznej.<br>Zakres rozszerzony<br>XX.2) Zdający przedstawia […] skutki […]<br>społeczne i gospodarcze przemian<br>ustrojowych i gospodarczych w Europie po<br>1989 r.<br>Zakres podstawowy<br>I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>XV.5) Zdający wyjaśnia zmiany w strukturze<br>zatrudnienia […] w Polsce.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - dwa poprawne argumenty odnoszące się do przemian w gospodarce po 1989 r.<br>1 pkt - jeden poprawny argument odnoszący się do przemian w gospodarce po 1989 r.<br>albo<br>1 pkt - podanie dwóch zmian przedstawionych w tabeli.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Przejście po 1989 r. na gospodarkę rynkową sprzyjało inwestowaniu w działy przemysłu<br>i usług wytwarzające produkty, na które jest popyt, co spowodowało upadek<br>nierentownych wielkich zakładów przemysłowych i spadek zatrudnienia w przemyśle.<br>Napływ inwestycji zagranicznych przyczynił się do wzrostu wydajności produkcji, co<br>spowodowało spadek zatrudnienia w przemyśle i w rolnictwie.<br>Postęp technologiczny, który umożliwił mechanizację i automatyzację w rolnictwie<br>i w przemyśle, przyczynił się tam do zmniejszenia zatrudnienia.<br>Wzrost dochodów ludności przyczynił się do wzrostu zapotrzebowania na usługi, co<br>przełożyło się na wzrost zatrudnienia w tym dziale gospodarki.<br>Dezindustrializacja przyczyniła się do spadku udziału pracujących w przemyśle do 2015 r.<br>Reindustrializacja przyczyniła się do wzrostu udziału pracujących w przemyśle po 2015 r.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Dwa argumenty</strong> (wystarczą dowolne dwa): 1. <strong>Przejście do gospodarki rynkowej.</strong> Po 1989 r. zniesiono centralne planowanie i dotacje, a o produkcji zaczął decydować <strong>popyt</strong>. Nierentowne <strong>wielkie zakłady przemysłowe</strong> (kopalnie, huty, stocznie, zakłady zbrojeniowe) zostały zamknięte lub zrestrukturyzowane, co spowodowało <strong>spadek zatrudnienia w przemyśle</strong> z 35,7% do 25,9% w 2015 r. 2. <strong>Napływ inwestycji zagranicznych (BIZ).</strong> Kapitał zagraniczny przyniósł <strong>nowoczesne technologie</strong>, które podniosły <strong>wydajność pracy</strong> — ta sama produkcja wymaga dziś <strong>mniej pracowników</strong>, stąd spadek zatrudnienia w przemyśle i rolnictwie. 3. <strong>Postęp technologiczny — mechanizacja i automatyzacja.</strong> W rolnictwie upowszechniły się nowoczesne maszyny, w przemyśle — linie zautomatyzowane i robotyzacja. Efekt: <strong>radykalny spadek zatrudnienia w rolnictwie</strong> — z 28,6% do <strong>8,1%</strong>. 4. <strong>Wzrost dochodów ludności i popytu na usługi.</strong> Rosnąca zamożność społeczeństwa zwiększyła zapotrzebowanie na <strong>handel, finanse, turystykę, edukację, opiekę zdrowotną, IT</strong>, co przełożyło się na <strong>wzrost zatrudnienia w usługach</strong> z 35,7% do <strong>63,9%</strong> — czyli <strong>serwicyzację</strong> gospodarki. 5. <strong>Dezindustrializacja do 2015 r.</strong> — systematyczny spadek udziału pracujących w przemyśle (35,7% → 25,9%), typowy dla gospodarek przechodzących do modelu postindustrialnego. 6. <strong>Reindustrializacja po 2015 r.</strong> — ponowny <strong>wzrost</strong> udziału pracujących w przemyśle (25,9% → <strong>28,0%</strong>), związany z napływem inwestycji w nowoczesne zakłady (motoryzacja, AGD, elektronika, przemysł zbrojeniowy) i przenoszeniem produkcji z Azji do Europy Środkowej (<em>nearshoring</em>).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zmiany struktury zatrudnienia w Polsce 1989–2023</p>\n<p>Sektor | 1989 | 1995 | 2005 | 2015 | 2023 | Zmiana<br>I — rolnictwo | 28,6 | 27,8 | 16,6 | 16,1 | 8,1 | −20,5 p.p.<br>II — przemysł i budownictwo | 35,7 | 30,1 | 27,4 | 25,9 | 28,0 | −7,7 p.p. (z odbiciem po 2015)<br>III — usługi | 35,7 | 42,1 | 56,0 | 58,0 | 63,9 | +28,2 p.p.</p>\n<p>$$\\text{każda kolumna sumuje się do } 100{,}0\\%$$</p>\n<p>Trzy sektory gospodarki</p>\n<p>Sektor | Zakres | Udział a poziom rozwoju<br>I — rolniczy | rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo, rybactwo, górnictwo (część klasyfikacji) | wysoki w krajach słabo rozwiniętych<br>II — przemysłowy | przemysł przetwórczy, budownictwo, energetyka | wysoki w krajach uprzemysławiających się<br>III — usługowy | handel, transport, finanse, edukacja, zdrowie, administracja | wysoki w krajach wysoko rozwiniętych<br>IV — informacyjny* | IT, B+R, media, doradztwo | rośnie w gospodarkach opartych na wiedzy<br>V — decyzyjny* | zarządzanie najwyższego szczebla, nauka | najwyżej rozwinięte gospodarki</p>\n<p>\\Sektory IV i V wyodrębnia się z sektora III w rozszerzonych klasyfikacjach.*</p>\n<p>Struktura zatrudnienia a poziom rozwoju (2023)</p>\n<p>Kraj | I | II | III<br>Etiopia | ~65% | ~10% | ~25%<br>Indie | ~43% | ~25% | ~32%<br>Chiny | ~23% | ~29% | ~48%<br>Polska | 8,1% | 28,0% | 63,9%<br>Niemcy | ~1,2% | ~27% | ~72%<br>USA | ~1,4% | ~19% | ~79%</p>\n<p>Reguła: im wyższy poziom rozwoju, tym mniejszy udział sektora I i większy sektora III.</p>\n<p>Przemiany gospodarcze w Polsce po 1989 r.</p>\n<p>Przemiana | Skutek dla zatrudnienia<br>transformacja ustrojowa — gospodarka centralnie planowana → rynkowa | upadek nierentownych zakładów, bezrobocie<br>prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych | redukcja przerostu zatrudnienia<br>restrukturyzacja górnictwa i hutnictwa | likwidacja kopalń, spadek zatrudnienia na Śląsku<br>napływ BIZ (od lat 90., przyspieszenie po 2004) | nowe miejsca pracy w motoryzacji, AGD, elektronice<br>wejście do UE (2004) | dostęp do rynku, fundusze, emigracja zarobkowa<br>postęp technologiczny, mechanizacja, robotyzacja | spadek zatrudnienia w rolnictwie i przemyśle<br>wzrost dochodów i konsumpcji | rozwój usług<br>reindustrializacja i nearshoring po 2015 | wzrost zatrudnienia w przemyśle</p>\n<p>Dezindustrializacja a reindustrializacja</p>\n<p>Cecha | Dezindustrializacja | Reindustrializacja<br>okres w Polsce | 1989–2015 | po 2015<br>udział przemysłu | spada (35,7% → 25,9%) | rośnie (25,9% → 28,0%)<br>przyczyny | upadek przemysłu ciężkiego, przenoszenie produkcji do Azji, automatyzacja | nearshoring, inwestycje w przemysł zaawansowany, zbrojeniowy, bateryjny<br>typ przemysłu | tradycyjny, surowcowy | wysokich technologii</p>\n<p>Rolnictwo w Polsce — dlaczego zatrudnienie spadło tak gwałtownie</p>\n<p>Czynnik | Wpływ<br>mechanizacja | jeden ciągnik zastępuje kilkunastu pracowników<br>dopłaty bezpośrednie UE | opłacalność większych, wydajniejszych gospodarstw<br>koncentracja gruntów | wzrost średniej wielkości gospodarstwa (z ~7 do ~11 ha)<br>zmiana metodologii GUS | ściślejsza definicja „pracującego w rolnictwie&quot;<br>odpływ młodych ze wsi | migracje do miast i za granicę<br>ukryte bezrobocie agrarne w latach 90. | wcześniej zawyżało statystyki</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — dwa poprawne argumenty odnoszące się do przemian w gospodarce po 1989 r.</li><li>1 pkt — jeden poprawny argument albo podanie dwóch zmian przedstawionych w tabeli (bez wskazania przyczyn).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Klucz rozróżnia „argument&quot; od „opisu zmiany&quot;.</strong> Samo wyliczenie, co się zmieniło w tabeli („zatrudnienie w rolnictwie spadło, w usługach wzrosło&quot;), daje <strong>tylko 1 pkt</strong> za dwie zmiany. Za 2 pkt trzeba wskazać <strong>przyczyny gospodarcze</strong> — transformację ustrojową, BIZ, postęp technologiczny, wzrost dochodów. <strong>Przemysł nie spadał cały czas.</strong> Do 2015 r. udział malał (<strong>dezindustrializacja</strong>), ale w 2023 r. <strong>wzrósł</strong> do 28,0% (<strong>reindustrializacja</strong>). Napisanie „zatrudnienie w przemyśle stale spada&quot; jest sprzeczne z tabelą. <strong>Rolnictwo spadło najgwałtowniej między 2015 a 2023 r.</strong> — z 16,1% do 8,1%, czyli o <strong>połowę w 8 lat</strong>. Wcześniej, w latach 1989–1995, udział prawie się nie zmienił: bezrobocie transformacyjne wypychało ludzi z powrotem na wieś, do gospodarstw rodzinnych („ukryte bezrobocie agrarne&quot;). <strong>Podaj dwa różne argumenty.</strong> „Upadek zakładów przemysłowych&quot; i „likwidacja fabryk&quot; to <strong>ten sam</strong> argument napisany dwa razy. <strong>Nie myl udziału procentowego z liczbą bezwzględną.</strong> Spadek udziału pracujących w przemyśle nie musi oznaczać spadku ich liczby — może wynikać z <strong>szybszego wzrostu zatrudnienia w usługach</strong>. <strong>Serwicyzacja to cecha krajów rozwiniętych.</strong> Udział usług powyżej 60% to standard dla gospodarek wysoko rozwiniętych (Polska 63,9%, Niemcy ~72%, USA ~79%). Polska dogoniła pod tym względem Europę Zachodnią w ciągu jednego pokolenia.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź (przykładowa)</h4>\n<p>Dane w tabeli pokazują spadek zatrudnienia w rolnictwie (28,6 % → 8,1 %) i w przemyśle, przy silnym wzroście udziału usług (35,7 % → 63,9 %). Przemiany po 1989 r. wyjaśniają te zmiany, np.:</p>\n<ol><li><strong>Przejście z gospodarki centralnie sterowanej na rynkową</strong> - likwidacja nierentownych, przerośniętych zatrudnieniem zakładów przemysłowych i PGR-ów spowodowała spadek zatrudnienia w przemyśle i rolnictwie.</li><li><strong>Napływ inwestycji zagranicznych i postęp technologiczny (mechanizacja, automatyzacja)</strong> oraz wzrost dochodów ludności zwiększyły popyt na usługi (handel, finanse, IT, turystyka), co przełożyło się na dynamiczny wzrost zatrudnienia w sektorze usług (dezindustrializacja / trzeci sektor).</li></ol>\n<h5>Uzasadnienie</h5>\n<p>Transformacja ustrojowo-gospodarcza uruchomiła mechanizmy rynkowe, które przesunęły strukturę pracujących z sektora I i II do sektora III - zgodnie z prawidłowością rozwoju gospodarczego krajów przechodzących do fazy postindustrialnej.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<ul><li><strong>2 pkt</strong> - dwa poprawne argumenty odnoszące się do przemian w gospodarce po 1989 r.</li><li><strong>1 pkt</strong> - jeden poprawny argument ALBO podanie dwóch zmian z tabeli bez powiązania z przemianami gospodarczymi.</li><li><strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca wymagań albo brak odpowiedzi.</li></ul>"}]}