{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.\nNa mapach przedstawiono wybrane informacje o produkcji rolniczej według województw\nw 2022 roku.\nMapa 1. Struktura towarowej produkcji rolniczej według województw w 2022 r.\nMapa 2. Plony pszenicy według województw w 2022 r.\nNa podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2024, www.stat.gov.pl\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **23.1.** W województwie **podlaskim** występuje **znacznie większy udział trwałych użytków zielonych** — **łąk i pastwisk** — w strukturze użytków rolnych niż w województwie **dolnośląskim**. Wynika to z: - **podmokłego, zabagnionego podłoża** w dolinach Biebrzy, Narwi i Bugu, gdzie grunty nie nadają się pod uprawę polową, ale świetnie sprawdzają się jako łąki i pastwiska, - **gleb słabszych klas bonitacyjnych** i chłodniejszego klimatu, ograniczających opłacalność upraw. Obfitość użytków zielonych zapewnia **tanią bazę paszową**, co sprzyja **chowowi bydła mlecznego** — Podlasie jest **głównym zagłębiem mleczarskim Polski**. Stąd **wysoki udział produkcji zwierzęcej** w produkcji towarowej. W województwie **dolnośląskim** dominują **grunty orne** na **żyznych glebach** (czarne ziemie i gleby brunatne Niziny Śląskiej), w cieplejszym klimacie i na terenie równinnym. Opłaca się tam **intensywna produkcja roślinna** (pszenica, rzepak, buraki cukrowe), a udział produkcji zwierzęcej jest **niski**. **23.2.** Różnica plonów wynika z **odmiennych typów gleb** w obu województwach. W województwie **lubelskim** występują gleby **najwyższych klas bonitacyjnych**: - **czarnoziemy** (na lessach Wyżyny Lubelskiej) — jedne z najżyźniejszych gleb w Polsce, z bardzo grubym poziomem próchnicznym, - **rędziny** (na wapieniach i marglach) — zasobne w wapń, o dobrej strukturze, - a także żyzne **gleby brunatne** na lessach. W województwie **zachodniopomorskim** dominują natomiast gleby wykształcone na **utworach polodowcowych** (piaski i gliny zwałowe): - **gleby bielicowe** — kwaśne, wymyte, ubogie w składniki pokarmowe, - **gleby płowe** — średniej jakości, o wymytym poziomie próchnicznym. **Wniosek:** żyźniejsze **czarnoziemy i rędziny** w lubelskim dają **wyższe plony pszenicy** niż uboższe **gleby bielicowe i płowe** w zachodniopomorskim.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nPodlaskie a dolnośląskie\n\nCecha | Podlaskie | Dolnośląskie\nudział użytków zielonych | wysoki (~30% UR) | niski (~12% UR)\ngrunty orne | mniej | przewaga\njakość gleb | słabsze, kwaśne | żyzne (czarne ziemie, brunatne)\nklimat | chłodniejszy, krótszy okres wegetacji | cieplejszy, dłuższy\nrzeźba i wody | doliny rzeczne, podmokłości (Biebrza, Narew) | równinna Nizina Śląska\ndominująca produkcja | zwierzęca (bydło mleczne) | roślinna (zboża, rzepak, buraki)\nspecjalizacja | mleczarstwo (Mlekpol, Mlekovita) | zboża, warzywnictwo\n\nZasada: trwałe użytki zielone = tania pasza objętościowa = opłacalny chów bydła.\n\nStruktura użytków rolnych w Polsce\n\nKategoria | Udział\ngrunty orne | ~74%\ntrwałe użytki zielone (łąki i pastwiska) | ~21%\nsady | ~2,5%\npozostałe | ~2,5%\n\nWojewództwo | Udział TUZ | Skutek\npodlaskie | ~30% | chów bydła mlecznego\nmałopolskie | ~28% | chów bydła, owiec\nPolska | ~21% | —\ndolnośląskie | ~12% | produkcja roślinna\nopolskie | ~11% | produkcja roślinna\n\nGleby w Polsce — żyzność i plony\n\nTyp gleby | Skała macierzysta | Żyzność | Występowanie\nczarnoziemy | lessy | bardzo wysoka | Wyżyna Lubelska, Płaskowyż Głubczycki, Proszowice\nrędziny | wapienie, margle, gipsy | wysoka | Wyżyna Lubelska, Jura, Niecka Nidziańska\nmady | osady rzeczne | wysoka | Żuławy, doliny Wisły i Odry\nczarne ziemie | gliny, iły | wysoka | Kujawy, Nizina Śląska, Wielkopolska\ngleby brunatne | gliny, lessy | średnia–dobra | wyżyny, pogórza\ngleby płowe | gliny zwałowe | średnia | niziny, pojezierza\ngleby bielicowe | piaski | niska | pojezierza, Nizina Mazowiecka, bory\ngleby bagienne, torfowe | torfy | zmienna | doliny rzek, Biebrza\n\nKlasy bonitacyjne gruntów ornych\n\nKlasa | Nazwa | Udział w Polsce\nI | najlepsze | ~0,5%\nII | bardzo dobre | ~3%\nIIIa, IIIb | dobre | ~22%\nIVa, IVb | średnie | ~39%\nV | słabe | ~22%\nVI, VIz | najsłabsze | ~13%\n\nPlony pszenicy według województw (2022, dt/ha)\n\nWojewództwo | Plony | Dominujące gleby\nopolskie | ~62 | czarne ziemie, brunatne\ndolnośląskie | ~57 | czarne ziemie\nlubelskie | ~50 | czarnoziemy, rędziny\nPolska | ~48 | —\nzachodniopomorskie | ~45 | bielicowe, płowe\npodlaskie | ~40 | bielicowe, płowe\nmazowieckie | ~40 | bielicowe\n\nProdukcja towarowa — roślinna czy zwierzęca\n\nWojewództwo | Przewaga | Przyczyna\npodlaskie | zwierzęca (~75%) | użytki zielone, mleczarstwo\nwarmińsko-mazurskie | zwierzęca | użytki zielone\nwielkopolskie | zwierzęca (trzoda) | baza paszowa zbożowa\ndolnośląskie | roślinna (~70%) | żyzne gleby, ciepły klimat\nopolskie | roślinna | żyzne gleby\nlubelskie | roślinna | czarnoziemy, warzywa, owoce\n\nPunktacja CKE\n\n- 23.1. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do różnicy w strukturze użytków rolnych: większy udział użytków zielonych (łąk i pastwisk) w podlaskim → baza paszowa → chów bydła → wyższa produkcja zwierzęca.\n- 23.2. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do dwóch typów gleb i obu województw: czarnoziemy / rędziny (lubelskie) vs. gleby bielicowe / płowe na utworach polodowcowych (zachodniopomorskie).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **W 23.1 klucz wymaga odniesienia do struktury użytków rolnych.** Odpowiedź „na Podlasiu jest tradycja hodowli bydła\" **nie punktuje** — trzeba wskazać **większy udział użytków zielonych** (łąk i pastwisk) i powiązać go z bazą paszową. **Użytki zielone ≠ grunty orne.** **Użytki rolne** dzielą się na **grunty orne**, **trwałe użytki zielone** (łąki i pastwiska), sady i inne. To rozróżnienie jest sednem zadania 23.1. **W 23.2 klucz wymaga dwóch typów gleb i obu województw.** Napisanie samego „w lubelskim są czarnoziemy\" to za mało — trzeba dopowiedzieć, **jakie gleby** są w zachodniopomorskim i że są **gorsze**. **Czarnoziemy w Polsce to rzadkość.** Zajmują ok. **1%** powierzchni kraju — Wyżyna Lubelska, Płaskowyż Głubczycki, okolice Proszowic, Wyżyna Sandomierska. Wskazanie ich to mocny argument w każdym zadaniu o plonach. **Rędziny powstają na skałach węglanowych.** Wapienie, margle, dolomity, gipsy — stąd ich występowanie na Wyżynie Lubelskiej, Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i w Niecce Nidziańskiej. **Nie myl plonów ze zbiorami.** **Plon** = wydajność z 1 ha (dt/ha); **zbiór** = całkowita produkcja (tys. ton). Zadanie pyta o **plony**, więc odpowiedź musi dotyczyć **jakości gleb**, a nie powierzchni upraw. **Zachodniopomorskie ma świetną strukturę agrarną, ale słabe gleby.** Największe gospodarstwa w Polsce (~30 ha), wysoka mechanizacja — a mimo to plony niższe niż w rozdrobnionym lubelskim. Decyduje **jakość gleb**.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"produkcja rolnicza towarowa, uzytki zielone, chow bydla, plony pszenicy, czarnoziemy, redziny, gleby bielicowe","page_from":26,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 23.<br>Na mapach przedstawiono wybrane informacje o produkcji rolniczej według województw<br>w 2022 roku.<br>Mapa 1. Struktura towarowej produkcji rolniczej według województw w 2022 r.<br>Mapa 2. Plony pszenicy według województw w 2022 r.<br>Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2024, www.stat.gov.pl<br>MGEP-R0_100</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>23.1.</strong> W województwie <strong>podlaskim</strong> występuje <strong>znacznie większy udział trwałych użytków zielonych</strong> — <strong>łąk i pastwisk</strong> — w strukturze użytków rolnych niż w województwie <strong>dolnośląskim</strong>. Wynika to z: - <strong>podmokłego, zabagnionego podłoża</strong> w dolinach Biebrzy, Narwi i Bugu, gdzie grunty nie nadają się pod uprawę polową, ale świetnie sprawdzają się jako łąki i pastwiska, - <strong>gleb słabszych klas bonitacyjnych</strong> i chłodniejszego klimatu, ograniczających opłacalność upraw. Obfitość użytków zielonych zapewnia <strong>tanią bazę paszową</strong>, co sprzyja <strong>chowowi bydła mlecznego</strong> — Podlasie jest <strong>głównym zagłębiem mleczarskim Polski</strong>. Stąd <strong>wysoki udział produkcji zwierzęcej</strong> w produkcji towarowej. W województwie <strong>dolnośląskim</strong> dominują <strong>grunty orne</strong> na <strong>żyznych glebach</strong> (czarne ziemie i gleby brunatne Niziny Śląskiej), w cieplejszym klimacie i na terenie równinnym. Opłaca się tam <strong>intensywna produkcja roślinna</strong> (pszenica, rzepak, buraki cukrowe), a udział produkcji zwierzęcej jest <strong>niski</strong>. <strong>23.2.</strong> Różnica plonów wynika z <strong>odmiennych typów gleb</strong> w obu województwach. W województwie <strong>lubelskim</strong> występują gleby <strong>najwyższych klas bonitacyjnych</strong>: - <strong>czarnoziemy</strong> (na lessach Wyżyny Lubelskiej) — jedne z najżyźniejszych gleb w Polsce, z bardzo grubym poziomem próchnicznym, - <strong>rędziny</strong> (na wapieniach i marglach) — zasobne w wapń, o dobrej strukturze, - a także żyzne <strong>gleby brunatne</strong> na lessach. W województwie <strong>zachodniopomorskim</strong> dominują natomiast gleby wykształcone na <strong>utworach polodowcowych</strong> (piaski i gliny zwałowe): - <strong>gleby bielicowe</strong> — kwaśne, wymyte, ubogie w składniki pokarmowe, - <strong>gleby płowe</strong> — średniej jakości, o wymytym poziomie próchnicznym. <strong>Wniosek:</strong> żyźniejsze <strong>czarnoziemy i rędziny</strong> w lubelskim dają <strong>wyższe plony pszenicy</strong> niż uboższe <strong>gleby bielicowe i płowe</strong> w zachodniopomorskim.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Podlaskie a dolnośląskie</p>\n<p>Cecha | Podlaskie | Dolnośląskie<br>udział użytków zielonych | wysoki (~30% UR) | niski (~12% UR)<br>grunty orne | mniej | przewaga<br>jakość gleb | słabsze, kwaśne | żyzne (czarne ziemie, brunatne)<br>klimat | chłodniejszy, krótszy okres wegetacji | cieplejszy, dłuższy<br>rzeźba i wody | doliny rzeczne, podmokłości (Biebrza, Narew) | równinna Nizina Śląska<br>dominująca produkcja | zwierzęca (bydło mleczne) | roślinna (zboża, rzepak, buraki)<br>specjalizacja | mleczarstwo (Mlekpol, Mlekovita) | zboża, warzywnictwo</p>\n<p>Zasada: trwałe użytki zielone = tania pasza objętościowa = opłacalny chów bydła.</p>\n<p>Struktura użytków rolnych w Polsce</p>\n<p>Kategoria | Udział<br>grunty orne | ~74%<br>trwałe użytki zielone (łąki i pastwiska) | ~21%<br>sady | ~2,5%<br>pozostałe | ~2,5%</p>\n<p>Województwo | Udział TUZ | Skutek<br>podlaskie | ~30% | chów bydła mlecznego<br>małopolskie | ~28% | chów bydła, owiec<br>Polska | ~21% | —<br>dolnośląskie | ~12% | produkcja roślinna<br>opolskie | ~11% | produkcja roślinna</p>\n<p>Gleby w Polsce — żyzność i plony</p>\n<p>Typ gleby | Skała macierzysta | Żyzność | Występowanie<br>czarnoziemy | lessy | bardzo wysoka | Wyżyna Lubelska, Płaskowyż Głubczycki, Proszowice<br>rędziny | wapienie, margle, gipsy | wysoka | Wyżyna Lubelska, Jura, Niecka Nidziańska<br>mady | osady rzeczne | wysoka | Żuławy, doliny Wisły i Odry<br>czarne ziemie | gliny, iły | wysoka | Kujawy, Nizina Śląska, Wielkopolska<br>gleby brunatne | gliny, lessy | średnia–dobra | wyżyny, pogórza<br>gleby płowe | gliny zwałowe | średnia | niziny, pojezierza<br>gleby bielicowe | piaski | niska | pojezierza, Nizina Mazowiecka, bory<br>gleby bagienne, torfowe | torfy | zmienna | doliny rzek, Biebrza</p>\n<p>Klasy bonitacyjne gruntów ornych</p>\n<p>Klasa | Nazwa | Udział w Polsce<br>I | najlepsze | ~0,5%<br>II | bardzo dobre | ~3%<br>IIIa, IIIb | dobre | ~22%<br>IVa, IVb | średnie | ~39%<br>V | słabe | ~22%<br>VI, VIz | najsłabsze | ~13%</p>\n<p>Plony pszenicy według województw (2022, dt/ha)</p>\n<p>Województwo | Plony | Dominujące gleby<br>opolskie | ~62 | czarne ziemie, brunatne<br>dolnośląskie | ~57 | czarne ziemie<br>lubelskie | ~50 | czarnoziemy, rędziny<br>Polska | ~48 | —<br>zachodniopomorskie | ~45 | bielicowe, płowe<br>podlaskie | ~40 | bielicowe, płowe<br>mazowieckie | ~40 | bielicowe</p>\n<p>Produkcja towarowa — roślinna czy zwierzęca</p>\n<p>Województwo | Przewaga | Przyczyna<br>podlaskie | zwierzęca (~75%) | użytki zielone, mleczarstwo<br>warmińsko-mazurskie | zwierzęca | użytki zielone<br>wielkopolskie | zwierzęca (trzoda) | baza paszowa zbożowa<br>dolnośląskie | roślinna (~70%) | żyzne gleby, ciepły klimat<br>opolskie | roślinna | żyzne gleby<br>lubelskie | roślinna | czarnoziemy, warzywa, owoce</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>23.1. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do różnicy w strukturze użytków rolnych: większy udział użytków zielonych (łąk i pastwisk) w podlaskim → baza paszowa → chów bydła → wyższa produkcja zwierzęca.</li><li>23.2. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do dwóch typów gleb i obu województw: czarnoziemy / rędziny (lubelskie) vs. gleby bielicowe / płowe na utworach polodowcowych (zachodniopomorskie).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>W 23.1 klucz wymaga odniesienia do struktury użytków rolnych.</strong> Odpowiedź „na Podlasiu jest tradycja hodowli bydła&quot; <strong>nie punktuje</strong> — trzeba wskazać <strong>większy udział użytków zielonych</strong> (łąk i pastwisk) i powiązać go z bazą paszową. <strong>Użytki zielone ≠ grunty orne.</strong> <strong>Użytki rolne</strong> dzielą się na <strong>grunty orne</strong>, <strong>trwałe użytki zielone</strong> (łąki i pastwiska), sady i inne. To rozróżnienie jest sednem zadania 23.1. <strong>W 23.2 klucz wymaga dwóch typów gleb i obu województw.</strong> Napisanie samego „w lubelskim są czarnoziemy&quot; to za mało — trzeba dopowiedzieć, <strong>jakie gleby</strong> są w zachodniopomorskim i że są <strong>gorsze</strong>. <strong>Czarnoziemy w Polsce to rzadkość.</strong> Zajmują ok. <strong>1%</strong> powierzchni kraju — Wyżyna Lubelska, Płaskowyż Głubczycki, okolice Proszowic, Wyżyna Sandomierska. Wskazanie ich to mocny argument w każdym zadaniu o plonach. <strong>Rędziny powstają na skałach węglanowych.</strong> Wapienie, margle, dolomity, gipsy — stąd ich występowanie na Wyżynie Lubelskiej, Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i w Niecce Nidziańskiej. <strong>Nie myl plonów ze zbiorami.</strong> <strong>Plon</strong> = wydajność z 1 ha (dt/ha); <strong>zbiór</strong> = całkowita produkcja (tys. ton). Zadanie pyta o <strong>plony</strong>, więc odpowiedź musi dotyczyć <strong>jakości gleb</strong>, a nie powierzchni upraw. <strong>Zachodniopomorskie ma świetną strukturę agrarną, ale słabe gleby.</strong> Największe gospodarstwa w Polsce (~30 ha), wysoka mechanizacja — a mimo to plony niższe niż w rozdrobnionym lubelskim. Decyduje <strong>jakość gleb</strong>.</p>"}]}