{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-2)\nW tabelach oznaczonych literami A-D przedstawiono dane dotyczące zbiorów czterech\nwybranych roślin uprawnych, według państw, które były ich największymi producentami\nw 2019 roku.\nA\nB\nObszar\nZbiory w tys. ton\nObszar\nZbiory w tys. ton\nświat\nw tym:\n19 464,5\nświat\nw tym:\n6 497,4\nHiszpania\n5 965,1\nChiny\n2 777,2\nWłochy\n2 194,1\nIndie\n1 390,1\nMaroko\n1 912,2\nKenia\n498,0\nC\nD\nObszar\nZbiory w tys. ton\nObszar\nZbiory w tys. ton\nświat\nw tym:\n56 072,7\nświat\nw tym:\n10 035,6\nRosja\n15 379,3\nBrazylia\n3 009,4\nUkraina\n15 254,1\nWietnam\n1 684,0\nArgentyna\n3 825,8\nKolumbia\n885,1\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2021, www.stat.gov.pl\nUzupełnij poniższą tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę właściwej rośliny\nuprawnej oraz literę, którą oznaczono odpowiednie dane dotyczące zbiorów. Nazwy\nroślin uprawnych wybierz spośród podanych poniżej.\nkrzew herbaciany kawowiec drzewo oliwne słonecznik\nOpis warunków uprawy\nNazwa rośliny\nZbiory\nWieloletnia roślina, której uprawa pochodzi z Wyżyny\nAbisyńskiej, zaliczana do używek. Współcześnie jej głównymi\nproducentami są państwa spoza Afryki, do czego przyczyniły\nsię procesy kolonizacyjne. Jej uprawie sprzyjają warunki\nklimatyczne strefy międzyzwrotnikowej, odpowiednie\nwysokości n.p.m. i żyzne gleby.\nWieloletnia roślina oleista, której uprawa pochodzi\nz Bliskiego Wschodu. Jej uprawie sprzyjają warunki strefy\nklimatów podzwrotnikowych. Latem dobrze znosi wysoką\ntemperaturę powietrza, duże nasłonecznienie oraz małą\nwilgotność powietrza i gleby.\n25.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania przyrodniczego, społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania\noraz wyróżnia główne cechy regionów\nrolniczych na świecie.\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci tabel […].\nX.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników\nprzyrodniczych […] na rozwój rolnictwa na\nświecie.\nX.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny\ngłównych upraw […].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne wiersze w tabeli.\n1 pkt - jeden poprawny wiersz w tabeli.\nalbo\n1 pkt - jedna poprawna kolumna w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nkawowiec\nD\ndrzewo oliwne\nA","solution":"Odpowiedź: | Opis | Nazwa rośliny | Zbiory | |---|---|---| | Wyżyna Abisyńska, używka, strefa międzyzwrotnikowa, wysokość n.p.m. | **kawowiec** | **D** | | roślina oleista, Bliski Wschód, klimat podzwrotnikowy, susza latem | **drzewo oliwne** | **A** | **Uzasadnienie doboru:** **Kawowiec = D.** Trójka producentów **Brazylia — Wietnam — Kolumbia** to klasyczny ranking kawy: Brazylia od ponad 150 lat jest **największym producentem świata** (ok. 30% zbiorów), Wietnam wyrósł na drugiego producenta (odmiana **robusta**), Kolumbia słynie z wysokiej jakości **arabiki**. Zgadza się też opis: kawowiec pochodzi z **Etiopii (Wyżyna Abisyńska)**, ale **żaden kraj afrykański nie jest dziś w czołówce** — plantacje przeniesiono w epoce kolonialnej do Ameryki Południowej i Azji. **Drzewo oliwne = A.** Trójka **Hiszpania — Włochy — Maroko** to państwa **basenu Morza Śródziemnego**, gdzie panuje klimat **podzwrotnikowy śródziemnomorski** — gorące, suche lato i łagodna, wilgotna zima. Hiszpania odpowiada za ok. **30% światowych zbiorów oliwek**. Oliwka pochodzi z **Bliskiego Wschodu (Lewantu)** i jest **rośliną oleistą** (oliwa z oliwek). **Pozostałe dwie tabele:** - **B = krzew herbaciany** — **Chiny, Indie, Kenia**: dokładnie trójka największych producentów herbaty. Uprawa wymaga klimatu **monsunowego lub zwrotnikowego wilgotnego**, stoków gór i kwaśnych gleb. - **C = słonecznik** — **Rosja, Ukraina, Argentyna**: Rosja i Ukraina to razem ok. **55% światowej produkcji** nasion słonecznika. Roślina **jednoroczna**, uprawiana w klimacie **umiarkowanym ciepłym** na czarnoziemach stepowych.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nRozszyfrowanie czterech tabel\n\nLitera | Roślina | Trójka producentów | Zbiory świata\nA | drzewo oliwne | Hiszpania, Włochy, Maroko | 19 464,5 tys. t\nB | krzew herbaciany | Chiny, Indie, Kenia | 6 497,4 tys. t\nC | słonecznik | Rosja, Ukraina, Argentyna | 56 072,7 tys. t\nD | kawowiec | Brazylia, Wietnam, Kolumbia | 10 035,6 tys. t\n\nPorównanie czterech roślin\n\nCecha | Kawowiec | Drzewo oliwne | Krzew herbaciany | Słonecznik\ncykl życia | wieloletni | wieloletni (do 1000 lat!) | wieloletni | jednoroczny\nkategoria | używka | roślina oleista | używka | roślina oleista\npochodzenie | Etiopia (Wyż. Abisyńska) | Bliski Wschód (Lewant) | Chiny / Assam | Ameryka Północna\nstrefa klimatyczna | międzyzwrotnikowa | podzwrotnikowa śródziemnomorska | zwrotnikowa i podzwrotnikowa wilgotna | umiarkowana ciepła\ntemperatura | 18–25 °C | 15–25 °C, znosi upały | 18–30 °C | 20–25 °C\nopady | 1500–2000 mm | 400–700 mm (znosi suszę) | ponad 1500 mm | 500–700 mm\nwysokość n.p.m. | 1000–2000 m (arabika) | 0–800 m | 500–2000 m (stoki) | niziny\ngleby | żyzne, wulkaniczne | ubogie, kamieniste | kwaśne, przepuszczalne | czarnoziemy\nprodukt | ziarna kawy | oliwa z oliwek | liście herbaty | olej słonecznikowy\n\nNajwięksi producenci kawy (2023)\n\nMiejsce | Państwo | Udział | Odmiana\n1 | Brazylia | ~30% | arabika + robusta\n2 | Wietnam | ~17% | robusta\n3 | Kolumbia | ~8% | arabika\n4 | Indonezja | ~7% | robusta\n5 | Etiopia | ~5% | arabika (ojczyzna kawy)\n\nParadoks kolonialny: kawa pochodzi z Etiopii, ale plantacje założono w koloniach Ameryki Południowej i Azji Południowo-Wschodniej. Podobnie kakao (Ameryka Środkowa → dziś Wybrzeże Kości Słoniowej i Ghana) i kauczukowiec (Amazonia → dziś Tajlandia, Indonezja, Malezja).\n\nArabika a robusta\n\nCecha | Arabika | Robusta\nudział w produkcji | ~60% | ~40%\nwysokość uprawy | 1000–2000 m n.p.m. | 0–800 m n.p.m.\nzawartość kofeiny | 1,2–1,5% | 2,2–2,7%\nsmak | łagodny, kwaskowy, aromatyczny | gorzki, mocny\nodporność na choroby | niska | wysoka\ncena | wyższa | niższa\ngłówni producenci | Brazylia, Kolumbia, Etiopia | Wietnam, Indonezja\n\nBasen Morza Śródziemnego — uprawy\n\nUprawa | Główni producenci\noliwki | Hiszpania, Włochy, Grecja, Turcja, Maroko, Tunezja\nwinorośl | Włochy, Francja, Hiszpania\ncytrusy | Hiszpania, Włochy, Turcja, Egipt\nfigi, migdały | Turcja, Hiszpania, Maroko\n\nKlimat śródziemnomorski: gorące i suche lato (25–30 °C, opady poniżej 30 mm/mies.), łagodna i wilgotna zima (5–12 °C). Rośliny są przystosowane do suszy letniej: twarde, woskowane liście, głębokie korzenie, drobne blaszki liściowe.\n\nSłonecznik — czarnoziemy stepowe\n\nPaństwo | Produkcja nasion (mln t)\nRosja | ~17\nUkraina | ~13\nArgentyna | ~4\nChiny | ~3\nRumunia | ~3\nPolska | ~0,15\n\nRosja i Ukraina razem odpowiadają za ok. 55% światowej produkcji — stąd światowy skok cen oleju słonecznikowego po rosyjskiej inwazji w 2022 r.\n\nHerbata — warunki uprawy\n\nWymaganie | Wartość\ntemperatura | 18–30 °C, bez mrozów\nopady | ponad 1500 mm, równomiernie\nrzeźba | stoki górskie — dobry drenaż\ngleby | kwaśne (pH 4,5–5,5), przepuszczalne\nzbiór | ręczny — tylko młode listki („dwa listki i pączek\")\n\nProducent | Produkcja (tys. t)\nChiny | ~2 777\nIndie | ~1 390\nKenia | ~498\nSri Lanka | ~300\nTurcja | ~260\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — dwa poprawne wiersze tabeli: kawowiec — D, drzewo oliwne — A.\n- 1 pkt — jeden poprawny wiersz albo jedna poprawna kolumna (same nazwy roślin albo same litery).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **Rozpoznawaj rośliny po trójce producentów, nie po opisie.** Każda z czterech tabel ma **unikatowy** zestaw państw: - **Hiszpania–Włochy–Maroko** = **oliwki**, - **Chiny–Indie–Kenia** = **herbata**, - **Rosja–Ukraina–Argentyna** = **słonecznik**, - **Brazylia–Wietnam–Kolumbia** = **kawa**. **Kawowiec pochodzi z Etiopii, ale Etiopia nie jest liderem produkcji.** To celowo podkreślone w opisie („główni producenci **spoza Afryki**\"). Nazwa „kawa\" wywodzi się od etiopskiej prowincji **Kaffa**. **Oliwka to roślina oleista, nie używka.** Drugi opis mówi wprost o **roślinie oleistej** — to wyklucza kawę i herbatę (obie są **używkami**) i zostawia oliwkę oraz słonecznik. Rozstrzyga „**wieloletnia**\" (słonecznik jest **jednoroczny**) i „**Bliski Wschód**\". **Wysokość n.p.m. to sygnatura kawy.** **Arabika** rośnie najlepiej na **1000–2000 m n.p.m.** — stąd znaczenie gór w Kolumbii, Etiopii i Brazylii. Ta wskazówka pojawia się w opisie i jest niemal jednoznaczna. **Klucz przyznaje 1 pkt za jedną poprawną kolumnę.** Same nazwy roślin albo same litery — bez pełnych par — dają punkt. Warto wypełnić całą tabelę. **Nie myl zbiorów oliwek ze zbiorami oliwy.** Tabela A podaje **oliwki** (19,5 mln t); światowa produkcja **oliwy** to tylko ok. **3 mln t** — z ok. 5 kg oliwek uzyskuje się 1 litr oliwy.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":"uprawy plantacyjne, kawowiec, drzewo oliwne, krzew herbaciany, slonecznik, uzywki, rosliny oleiste","page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25. (0-2)<br>W tabelach oznaczonych literami A-D przedstawiono dane dotyczące zbiorów czterech<br>wybranych roślin uprawnych, według państw, które były ich największymi producentami<br>w 2019 roku.<br>A<br>B<br>Obszar<br>Zbiory w tys. ton<br>Obszar<br>Zbiory w tys. ton<br>świat<br>w tym:<br>19 464,5<br>świat<br>w tym:<br>6 497,4<br>Hiszpania<br>5 965,1<br>Chiny<br>2 777,2<br>Włochy<br>2 194,1<br>Indie<br>1 390,1<br>Maroko<br>1 912,2<br>Kenia<br>498,0<br>C<br>D<br>Obszar<br>Zbiory w tys. ton<br>Obszar<br>Zbiory w tys. ton<br>świat<br>w tym:<br>56 072,7<br>świat<br>w tym:<br>10 035,6<br>Rosja<br>15 379,3<br>Brazylia<br>3 009,4<br>Ukraina<br>15 254,1<br>Wietnam<br>1 684,0<br>Argentyna<br>3 825,8<br>Kolumbia<br>885,1<br>Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2021, www.stat.gov.pl<br>Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę właściwej rośliny<br>uprawnej oraz literę, którą oznaczono odpowiednie dane dotyczące zbiorów. Nazwy<br>roślin uprawnych wybierz spośród podanych poniżej.<br>krzew herbaciany kawowiec drzewo oliwne słonecznik<br>Opis warunków uprawy<br>Nazwa rośliny<br>Zbiory<br>Wieloletnia roślina, której uprawa pochodzi z Wyżyny<br>Abisyńskiej, zaliczana do używek. Współcześnie jej głównymi<br>producentami są państwa spoza Afryki, do czego przyczyniły<br>się procesy kolonizacyjne. Jej uprawie sprzyjają warunki<br>klimatyczne strefy międzyzwrotnikowej, odpowiednie<br>wysokości n.p.m. i żyzne gleby.<br>Wieloletnia roślina oleista, której uprawa pochodzi<br>z Bliskiego Wschodu. Jej uprawie sprzyjają warunki strefy<br>klimatów podzwrotnikowych. Latem dobrze znosi wysoką<br>temperaturę powietrza, duże nasłonecznienie oraz małą<br>wilgotność powietrza i gleby.<br>25.<br>0-1-2<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 25. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Zakres rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali […]<br>regionalnej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce.</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie […]</li></ol>\n<p>zróżnicowania przyrodniczego, społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.<br>Zakres rozszerzony<br>I.7) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>X.1) Zdający charakteryzuje różne typy<br>rolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania<br>oraz wyróżnia główne cechy regionów<br>rolniczych na świecie.<br>Zakres podstawowy<br>I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci tabel […].<br>X.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników<br>przyrodniczych […] na rozwój rolnictwa na<br>świecie.<br>X.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny<br>głównych upraw […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - dwa poprawne wiersze w tabeli.<br>1 pkt - jeden poprawny wiersz w tabeli.<br>albo<br>1 pkt - jedna poprawna kolumna w tabeli.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>kawowiec<br>D<br>drzewo oliwne<br>A</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: | Opis | Nazwa rośliny | Zbiory | |---|---|---| | Wyżyna Abisyńska, używka, strefa międzyzwrotnikowa, wysokość n.p.m. | <strong>kawowiec</strong> | <strong>D</strong> | | roślina oleista, Bliski Wschód, klimat podzwrotnikowy, susza latem | <strong>drzewo oliwne</strong> | <strong>A</strong> | <strong>Uzasadnienie doboru:</strong> <strong>Kawowiec = D.</strong> Trójka producentów <strong>Brazylia — Wietnam — Kolumbia</strong> to klasyczny ranking kawy: Brazylia od ponad 150 lat jest <strong>największym producentem świata</strong> (ok. 30% zbiorów), Wietnam wyrósł na drugiego producenta (odmiana <strong>robusta</strong>), Kolumbia słynie z wysokiej jakości <strong>arabiki</strong>. Zgadza się też opis: kawowiec pochodzi z <strong>Etiopii (Wyżyna Abisyńska)</strong>, ale <strong>żaden kraj afrykański nie jest dziś w czołówce</strong> — plantacje przeniesiono w epoce kolonialnej do Ameryki Południowej i Azji. <strong>Drzewo oliwne = A.</strong> Trójka <strong>Hiszpania — Włochy — Maroko</strong> to państwa <strong>basenu Morza Śródziemnego</strong>, gdzie panuje klimat <strong>podzwrotnikowy śródziemnomorski</strong> — gorące, suche lato i łagodna, wilgotna zima. Hiszpania odpowiada za ok. <strong>30% światowych zbiorów oliwek</strong>. Oliwka pochodzi z <strong>Bliskiego Wschodu (Lewantu)</strong> i jest <strong>rośliną oleistą</strong> (oliwa z oliwek). <strong>Pozostałe dwie tabele:</strong> - <strong>B = krzew herbaciany</strong> — <strong>Chiny, Indie, Kenia</strong>: dokładnie trójka największych producentów herbaty. Uprawa wymaga klimatu <strong>monsunowego lub zwrotnikowego wilgotnego</strong>, stoków gór i kwaśnych gleb. - <strong>C = słonecznik</strong> — <strong>Rosja, Ukraina, Argentyna</strong>: Rosja i Ukraina to razem ok. <strong>55% światowej produkcji</strong> nasion słonecznika. Roślina <strong>jednoroczna</strong>, uprawiana w klimacie <strong>umiarkowanym ciepłym</strong> na czarnoziemach stepowych.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Rozszyfrowanie czterech tabel</p>\n<p>Litera | Roślina | Trójka producentów | Zbiory świata<br>A | drzewo oliwne | Hiszpania, Włochy, Maroko | 19 464,5 tys. t<br>B | krzew herbaciany | Chiny, Indie, Kenia | 6 497,4 tys. t<br>C | słonecznik | Rosja, Ukraina, Argentyna | 56 072,7 tys. t<br>D | kawowiec | Brazylia, Wietnam, Kolumbia | 10 035,6 tys. t</p>\n<p>Porównanie czterech roślin</p>\n<p>Cecha | Kawowiec | Drzewo oliwne | Krzew herbaciany | Słonecznik<br>cykl życia | wieloletni | wieloletni (do 1000 lat!) | wieloletni | jednoroczny<br>kategoria | używka | roślina oleista | używka | roślina oleista<br>pochodzenie | Etiopia (Wyż. Abisyńska) | Bliski Wschód (Lewant) | Chiny / Assam | Ameryka Północna<br>strefa klimatyczna | międzyzwrotnikowa | podzwrotnikowa śródziemnomorska | zwrotnikowa i podzwrotnikowa wilgotna | umiarkowana ciepła<br>temperatura | 18–25 °C | 15–25 °C, znosi upały | 18–30 °C | 20–25 °C<br>opady | 1500–2000 mm | 400–700 mm (znosi suszę) | ponad 1500 mm | 500–700 mm<br>wysokość n.p.m. | 1000–2000 m (arabika) | 0–800 m | 500–2000 m (stoki) | niziny<br>gleby | żyzne, wulkaniczne | ubogie, kamieniste | kwaśne, przepuszczalne | czarnoziemy<br>produkt | ziarna kawy | oliwa z oliwek | liście herbaty | olej słonecznikowy</p>\n<p>Najwięksi producenci kawy (2023)</p>\n<p>Miejsce | Państwo | Udział | Odmiana<br>1 | Brazylia | ~30% | arabika + robusta<br>2 | Wietnam | ~17% | robusta<br>3 | Kolumbia | ~8% | arabika<br>4 | Indonezja | ~7% | robusta<br>5 | Etiopia | ~5% | arabika (ojczyzna kawy)</p>\n<p>Paradoks kolonialny: kawa pochodzi z Etiopii, ale plantacje założono w koloniach Ameryki Południowej i Azji Południowo-Wschodniej. Podobnie kakao (Ameryka Środkowa → dziś Wybrzeże Kości Słoniowej i Ghana) i kauczukowiec (Amazonia → dziś Tajlandia, Indonezja, Malezja).</p>\n<p>Arabika a robusta</p>\n<p>Cecha | Arabika | Robusta<br>udział w produkcji | ~60% | ~40%<br>wysokość uprawy | 1000–2000 m n.p.m. | 0–800 m n.p.m.<br>zawartość kofeiny | 1,2–1,5% | 2,2–2,7%<br>smak | łagodny, kwaskowy, aromatyczny | gorzki, mocny<br>odporność na choroby | niska | wysoka<br>cena | wyższa | niższa<br>główni producenci | Brazylia, Kolumbia, Etiopia | Wietnam, Indonezja</p>\n<p>Basen Morza Śródziemnego — uprawy</p>\n<p>Uprawa | Główni producenci<br>oliwki | Hiszpania, Włochy, Grecja, Turcja, Maroko, Tunezja<br>winorośl | Włochy, Francja, Hiszpania<br>cytrusy | Hiszpania, Włochy, Turcja, Egipt<br>figi, migdały | Turcja, Hiszpania, Maroko</p>\n<p>Klimat śródziemnomorski: gorące i suche lato (25–30 °C, opady poniżej 30 mm/mies.), łagodna i wilgotna zima (5–12 °C). Rośliny są przystosowane do suszy letniej: twarde, woskowane liście, głębokie korzenie, drobne blaszki liściowe.</p>\n<p>Słonecznik — czarnoziemy stepowe</p>\n<p>Państwo | Produkcja nasion (mln t)<br>Rosja | ~17<br>Ukraina | ~13<br>Argentyna | ~4<br>Chiny | ~3<br>Rumunia | ~3<br>Polska | ~0,15</p>\n<p>Rosja i Ukraina razem odpowiadają za ok. 55% światowej produkcji — stąd światowy skok cen oleju słonecznikowego po rosyjskiej inwazji w 2022 r.</p>\n<p>Herbata — warunki uprawy</p>\n<p>Wymaganie | Wartość<br>temperatura | 18–30 °C, bez mrozów<br>opady | ponad 1500 mm, równomiernie<br>rzeźba | stoki górskie — dobry drenaż<br>gleby | kwaśne (pH 4,5–5,5), przepuszczalne<br>zbiór | ręczny — tylko młode listki („dwa listki i pączek&quot;)</p>\n<p>Producent | Produkcja (tys. t)<br>Chiny | ~2 777<br>Indie | ~1 390<br>Kenia | ~498<br>Sri Lanka | ~300<br>Turcja | ~260</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — dwa poprawne wiersze tabeli: kawowiec — D, drzewo oliwne — A.</li><li>1 pkt — jeden poprawny wiersz albo jedna poprawna kolumna (same nazwy roślin albo same litery).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Rozpoznawaj rośliny po trójce producentów, nie po opisie.</strong> Każda z czterech tabel ma <strong>unikatowy</strong> zestaw państw: - <strong>Hiszpania–Włochy–Maroko</strong> = <strong>oliwki</strong>, - <strong>Chiny–Indie–Kenia</strong> = <strong>herbata</strong>, - <strong>Rosja–Ukraina–Argentyna</strong> = <strong>słonecznik</strong>, - <strong>Brazylia–Wietnam–Kolumbia</strong> = <strong>kawa</strong>. <strong>Kawowiec pochodzi z Etiopii, ale Etiopia nie jest liderem produkcji.</strong> To celowo podkreślone w opisie („główni producenci <strong>spoza Afryki</strong>&quot;). Nazwa „kawa&quot; wywodzi się od etiopskiej prowincji <strong>Kaffa</strong>. <strong>Oliwka to roślina oleista, nie używka.</strong> Drugi opis mówi wprost o <strong>roślinie oleistej</strong> — to wyklucza kawę i herbatę (obie są <strong>używkami</strong>) i zostawia oliwkę oraz słonecznik. Rozstrzyga „<strong>wieloletnia</strong>&quot; (słonecznik jest <strong>jednoroczny</strong>) i „<strong>Bliski Wschód</strong>&quot;. <strong>Wysokość n.p.m. to sygnatura kawy.</strong> <strong>Arabika</strong> rośnie najlepiej na <strong>1000–2000 m n.p.m.</strong> — stąd znaczenie gór w Kolumbii, Etiopii i Brazylii. Ta wskazówka pojawia się w opisie i jest niemal jednoznaczna. <strong>Klucz przyznaje 1 pkt za jedną poprawną kolumnę.</strong> Same nazwy roślin albo same litery — bez pełnych par — dają punkt. Warto wypełnić całą tabelę. <strong>Nie myl zbiorów oliwek ze zbiorami oliwy.</strong> Tabela A podaje <strong>oliwki</strong> (19,5 mln t); światowa produkcja <strong>oliwy</strong> to tylko ok. <strong>3 mln t</strong> — z ok. 5 kg oliwek uzyskuje się 1 litr oliwy.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: kawowiec - D; drzewo oliwne - A</h4>\n<h5>Uzasadnienie przyporządkowań</h5>\n<p>Analiza państw - największych producentów w tabelach A-D:</p>\n<ul><li><strong>Drzewo oliwne - A.</strong> Główni producenci: <strong>Hiszpania, Włochy, Maroko</strong> - kraje śródziemnomorskie, w których klimat sprzyja uprawie oliwek → tabela <strong>A</strong>.</li><li><strong>Kawowiec - D.</strong> Główni producenci: <strong>Brazylia, Wietnam, Kolumbia</strong> - czołowi producenci kawy na świecie (strefa międzyzwrotnikowa) → tabela <strong>D</strong>.</li></ul>\n<p>(Dla uzupełnienia: tabela B - Chiny, Indie, Kenia → krzew herbaciany; tabela C - Rosja, Ukraina, Argentyna → słonecznik.)</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<ul><li><strong>2 pkt</strong> - dwa poprawne wiersze (kawowiec - D; drzewo oliwne - A).</li><li><strong>1 pkt</strong> - jeden poprawny wiersz ALBO jedna poprawna kolumna.</li><li><strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca wymagań albo brak odpowiedzi.</li></ul>"}]}