{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nW tabeli przedstawiono informacje o naturalnej pokrywie śnieżnej w okresie od 1 grudnia do\n30 marca w wybranym dziesięcioleciu w stanowiskach pomiarowych oznaczonych literami\nA i B, położonych przy stacjach - dolnej i górnej - narciarskiego wyciągu krzesełkowego na\nSkrzyczne w polach D2/3 mapy szczegółowej.\nCecha pokrywy śnieżnej\nStanowisko pomiarowe\nA\nB\nśrednia grubość pokrywy śnieżnej, cm\n24\n65\nmaksymalna grubość pokrywy śnieżnej, cm\n105\n180\nśrednia liczba dni z pokrywą śnieżną\n94\n117\nNa podstawie: J. Kozak, M. Łepko, Wieloletnia zmienność grubości pokrywy śnieżnej w okolicy Szczyrku,\n„Inżynieria Ekologiczna” 41, 2015.\nRozstrzygnij, które stanowisko pomiarowe - A czy B - jest położone w polu D3,\na następnie uzasadnij, z czego wynika różnica w występowaniu pokrywy śnieżnej\nmiędzy tymi stanowiskami. Odnieś się do dwóch elementów klimatu Beskidu Śląskiego,\nod których zależy pokrywa śnieżna.\nStanowisko pomiarowe:\nUzasadnienie:\n1\n2\n2.\n0-1\n3.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.7) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci tabel […].\nIII.4) Zdający przedstawia uwarunkowania\ncech klimatów […] astrefowych.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i dwa poprawne uzasadnienia z odniesieniem do różnych\nelementów klimatu Beskidu Śląskiego.\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie z odniesieniem do jednego\nelementu klimatu Beskidu Śląskiego.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie\nB\nPrzykładowe uzasadnienia\nWraz ze wzrostem wysokości n.p.m. następuje wzrost opadów atmosferycznych\n(w postaci śniegu).\nWraz ze wzrostem wysokości n.p.m. następuje spadek średniej temperatury powietrza\n(co sprzyja dłuższemu zaleganiu pokrywy śnieżnej).","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie: stanowisko B.** Stanowisko B ma **grubszą pokrywę śnieżną** (średnio 65 cm wobec 24 cm), **wyższe maksimum** (180 cm wobec 105 cm) i **dłużej zalegający śnieg** (117 dni wobec 94). Wszystkie trzy wskaźniki świadczą o położeniu **wyżej n.p.m.** — czyli przy **górnej stacji** wyciągu, w polu **D3** (bliżej szczytu Skrzycznego, 1257 m n.p.m.). **Uzasadnienie — dwa elementy klimatu:** **1. Opady atmosferyczne.** Wraz ze **wzrostem wysokości n.p.m. rosną sumy opadów** (do pewnej wysokości granicznej). Powietrze wznoszone po stoku ochładza się, para wodna kondensuje i wypada w postaci opadu. W chłodnej połowie roku opad ten ma **postać śniegu**, więc wyżej położone stanowisko B otrzymuje go **więcej** — stąd większa grubość pokrywy. **2. Temperatura powietrza.** Wraz ze wzrostem wysokości **spada średnia temperatura powietrza** (gradient ok. 0,6 °C na 100 m). Na stanowisku B jest **chłodniej**, więc: - większa część opadu wypada jako **śnieg**, a nie deszcz, - śnieg **wolniej topnieje**, a pokrywa **dłużej zalega** — stąd 117 dni zamiast 94.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nElementy a czynniki klimatu\n\nElementy klimatu (to, co mierzymy) | Czynniki klimatotwórcze (to, co na nie wpływa)\ntemperatura powietrza | szerokość geograficzna\nopady atmosferyczne | wysokość n.p.m.\nciśnienie atmosferyczne | odległość od morza (kontynentalizm)\nwiatr | rzeźba terenu, ekspozycja stoku\nwilgotność powietrza | prądy morskie\nzachmurzenie, usłonecznienie | rodzaj podłoża, szata roślinna\n— | działalność człowieka\n\nZadanie pyta o elementy — a więc o temperaturę i opady. Wysokość n.p.m. jest czynnikiem, który je modyfikuje.\n\nWpływ wysokości n.p.m. na klimat\n\nWielkość | Zmiana z wysokością | Wartość\ntemperatura | spada | ok. 0,6 °C / 100 m (gradient pionowy)\nopady | rosną (do granicy opadowej) | w Karpatach do ok. 1300–1500 m\nciśnienie | spada | ok. 1 hPa / 8 m\nprędkość wiatru | rośnie | —\nusłonecznienie | rośnie (powyżej mgieł i inwersji) | —\ngęstość powietrza | spada | —\n\nPiętro opadowe: powyżej pewnej wysokości opady zaczynają maleć, bo powietrze traci już większość pary wodnej. W Karpatach maksimum przypada ok. 1300–1500 m n.p.m.\n\nDlaczego wyżej jest więcej śniegu\n\nMechanizm | Skutek\nwznoszenie powietrza po stoku (efekt orograficzny) | ochłodzenie → kondensacja → większe opady\nniższa temperatura | większy udział opadu stałego (śnieg zamiast deszczu)\nwolniejsze topnienie | dłuższe zaleganie pokrywy\nmniejsza liczba odwilży | mniej przerw w pokrywie\n\nTrzy wskaźniki z tabeli mierzą właśnie te trzy skutki: grubość średnia i maksymalna (ilość opadu) oraz liczba dni (trwałość pokrywy).\n\nWskaźniki pokrywy śnieżnej\n\nWskaźnik | Co mówi\nśrednia grubość | przeciętne warunki śniegowe w sezonie\nmaksymalna grubość | potencjał akumulacji, ryzyko lawinowe\nliczba dni z pokrywą | długość sezonu narciarskiego\n\nDla stanowiska B wszystkie trzy są wyższe — to spójny obraz stanowiska położonego wyżej.\n\nPiętra klimatyczno-roślinne w Beskidach\n\nPiętro | Wysokość | Roślinność\npogórze | do ~500 m | pola, łąki, lasy liściaste\nregiel dolny | 500–1100 m | buczyna karpacka, jodła\nregiel górny | 1100–1300 m (w Beskidzie Śląskim tylko szczątkowo) | bór świerkowy\n\nSkrzyczne (1257 m) sięga dolnej granicy regla górnego — to najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego.\n\nEfekt orograficzny — schemat\n\n$$\\text{wiatr} \\rightarrow \\text{stok dowietrzny} \\rightarrow \\text{wznoszenie} \\rightarrow \\text{ochłodzenie} \\rightarrow \\textbf{opad}$$\n\n$$\\text{szczyt} \\rightarrow \\text{stok zawietrzny} \\rightarrow \\text{opadanie} \\rightarrow \\text{ogrzewanie} \\rightarrow \\textbf{cień opadowy, wiatr fenowy}$$\n\nW Karpatach wiatr fenowy nosi nazwę halnego — w Beskidach powoduje gwałtowne odwilże i zanik pokrywy śnieżnej, nawet zimą.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (B) i dwa poprawne uzasadnienia odnoszące się do różnych elementów klimatu (opady i temperatura).\n- 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie i jedno poprawne uzasadnienie.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **Polecenie wymaga DWÓCH RÓŻNYCH elementów klimatu.** Opady i temperatura to dwa odrębne elementy — i tylko taka para daje pełne 2 punkty. Napisanie dwa razy o temperaturze (np. „jest zimniej\" i „śnieg nie topnieje\") liczy się jako **jeden** element. **Elementy klimatu to nie czynniki klimatotwórczne.** **Elementy**: temperatura, opady, ciśnienie, wiatr, wilgotność, zachmurzenie, nasłonecznienie. **Czynniki**: szerokość geograficzna, wysokość n.p.m., odległość od morza, rzeźba terenu, prądy morskie. Zadanie pyta o **elementy** — wysokość n.p.m. jest **czynnikiem**, który na nie wpływa. **Uzasadnienie musi wyjaśniać mechanizm, nie tylko stwierdzać fakt.** „Bo wyżej jest więcej śniegu\" to obserwacja, nie uzasadnienie. Trzeba wskazać: **wzrost wysokości → wzrost opadów** oraz **wzrost wysokości → spadek temperatury → dłuższe zaleganie**. **Rozstrzygnięcie samo w sobie nie daje punktu.** Klucz wymaga rozstrzygnięcia **wraz z** co najmniej jednym uzasadnieniem — bez uzasadnienia jest zero. **Kolejność pól na mapie nie jest oczywista.** Numer pola (D2 vs D3) trzeba powiązać z **wysokością**, a nie z kolejnością liter — pomaga odczyt poziomic i położenia stacji wyciągu. **Wyższe położenie oznacza też inne warunki, których zadanie nie wymaga**, ale które warto rozumieć: silniejszy wiatr (przewiewanie śniegu), mniejsze nasłonecznienie stoków północnych, dłuższy okres zalegania w zagłębieniach.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"pokrywa snieżna, pietrowosc klimatyczna, gradient termiczny, opady w gorach, Skrzyczne","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3. (0-2)
W tabeli przedstawiono informacje o naturalnej pokrywie śnieżnej w okresie od 1 grudnia do
30 marca w wybranym dziesięcioleciu w stanowiskach pomiarowych oznaczonych literami
A i B, położonych przy stacjach - dolnej i górnej - narciarskiego wyciągu krzesełkowego na
Skrzyczne w polach D2/3 mapy szczegółowej.
Cecha pokrywy śnieżnej
Stanowisko pomiarowe
A
B
średnia grubość pokrywy śnieżnej, cm
24
65
maksymalna grubość pokrywy śnieżnej, cm
105
180
średnia liczba dni z pokrywą śnieżną
94
117
Na podstawie: J. Kozak, M. Łepko, Wieloletnia zmienność grubości pokrywy śnieżnej w okolicy Szczyrku,
„Inżynieria Ekologiczna” 41, 2015.
Rozstrzygnij, które stanowisko pomiarowe - A czy B - jest położone w polu D3,
a następnie uzasadnij, z czego wynika różnica w występowaniu pokrywy śnieżnej
między tymi stanowiskami. Odnieś się do dwóch elementów klimatu Beskidu Śląskiego,
od których zależy pokrywa śnieżna.
Stanowisko pomiarowe:
Uzasadnienie:
1
2
2.
0-1
3.
0-1-2
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 3. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz […]
procesów zachodzących w środowisku
geograficznym w skali lokalnej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Formułowanie twierdzeń
\n

o prawidłowościach dotyczących
funkcjonowania środowiska przyrodniczego
[…].

\n
  1. Kształtowanie umiejętności
\n

wieloaspektowego postrzegania przestrzeni
i wyobraźni przestrzennej.

\n
  1. Analizowanie zjawisk […] zachodzących
\n

w środowisku geograficznym
z wykorzystaniem różnych map
ogólnogeograficznych […].
Zakres rozszerzony
I.7) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
III.7) Zdający dostrzega prawidłowości
w rozmieszczeniu zjawisk i procesów
atmosferycznych.
Zakres podstawowy
I.3) Zdający czyta i interpretuje treści
różnych map, w tym topograficznych.
I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe
przedstawione w postaci tabel […].
III.4) Zdający przedstawia uwarunkowania
cech klimatów […] astrefowych.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i dwa poprawne uzasadnienia z odniesieniem do różnych
elementów klimatu Beskidu Śląskiego.
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie z odniesieniem do jednego
elementu klimatu Beskidu Śląskiego.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie
B
Przykładowe uzasadnienia
Wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. następuje wzrost opadów atmosferycznych
(w postaci śniegu).
Wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. następuje spadek średniej temperatury powietrza
(co sprzyja dłuższemu zaleganiu pokrywy śnieżnej).

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Rozstrzygnięcie: stanowisko B. Stanowisko B ma grubszą pokrywę śnieżną (średnio 65 cm wobec 24 cm), wyższe maksimum (180 cm wobec 105 cm) i dłużej zalegający śnieg (117 dni wobec 94). Wszystkie trzy wskaźniki świadczą o położeniu wyżej n.p.m. — czyli przy górnej stacji wyciągu, w polu D3 (bliżej szczytu Skrzycznego, 1257 m n.p.m.). Uzasadnienie — dwa elementy klimatu: 1. Opady atmosferyczne. Wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. rosną sumy opadów (do pewnej wysokości granicznej). Powietrze wznoszone po stoku ochładza się, para wodna kondensuje i wypada w postaci opadu. W chłodnej połowie roku opad ten ma postać śniegu, więc wyżej położone stanowisko B otrzymuje go więcej — stąd większa grubość pokrywy. 2. Temperatura powietrza. Wraz ze wzrostem wysokości spada średnia temperatura powietrza (gradient ok. 0,6 °C na 100 m). Na stanowisku B jest chłodniej, więc: - większa część opadu wypada jako śnieg, a nie deszcz, - śnieg wolniej topnieje, a pokrywa dłużej zalega — stąd 117 dni zamiast 94.

\n

Treść zadania (CKE)

\n

Elementy a czynniki klimatu

\n

Elementy klimatu (to, co mierzymy) | Czynniki klimatotwórcze (to, co na nie wpływa)
temperatura powietrza | szerokość geograficzna
opady atmosferyczne | wysokość n.p.m.
ciśnienie atmosferyczne | odległość od morza (kontynentalizm)
wiatr | rzeźba terenu, ekspozycja stoku
wilgotność powietrza | prądy morskie
zachmurzenie, usłonecznienie | rodzaj podłoża, szata roślinna
— | działalność człowieka

\n

Zadanie pyta o elementy — a więc o temperaturę i opady. Wysokość n.p.m. jest czynnikiem, który je modyfikuje.

\n

Wpływ wysokości n.p.m. na klimat

\n

Wielkość | Zmiana z wysokością | Wartość
temperatura | spada | ok. 0,6 °C / 100 m (gradient pionowy)
opady | rosną (do granicy opadowej) | w Karpatach do ok. 1300–1500 m
ciśnienie | spada | ok. 1 hPa / 8 m
prędkość wiatru | rośnie | —
usłonecznienie | rośnie (powyżej mgieł i inwersji) | —
gęstość powietrza | spada | —

\n

Piętro opadowe: powyżej pewnej wysokości opady zaczynają maleć, bo powietrze traci już większość pary wodnej. W Karpatach maksimum przypada ok. 1300–1500 m n.p.m.

\n

Dlaczego wyżej jest więcej śniegu

\n

Mechanizm | Skutek
wznoszenie powietrza po stoku (efekt orograficzny) | ochłodzenie → kondensacja → większe opady
niższa temperatura | większy udział opadu stałego (śnieg zamiast deszczu)
wolniejsze topnienie | dłuższe zaleganie pokrywy
mniejsza liczba odwilży | mniej przerw w pokrywie

\n

Trzy wskaźniki z tabeli mierzą właśnie te trzy skutki: grubość średnia i maksymalna (ilość opadu) oraz liczba dni (trwałość pokrywy).

\n

Wskaźniki pokrywy śnieżnej

\n

Wskaźnik | Co mówi
średnia grubość | przeciętne warunki śniegowe w sezonie
maksymalna grubość | potencjał akumulacji, ryzyko lawinowe
liczba dni z pokrywą | długość sezonu narciarskiego

\n

Dla stanowiska B wszystkie trzy są wyższe — to spójny obraz stanowiska położonego wyżej.

\n

Piętra klimatyczno-roślinne w Beskidach

\n

Piętro | Wysokość | Roślinność
pogórze | do ~500 m | pola, łąki, lasy liściaste
regiel dolny | 500–1100 m | buczyna karpacka, jodła
regiel górny | 1100–1300 m (w Beskidzie Śląskim tylko szczątkowo) | bór świerkowy

\n

Skrzyczne (1257 m) sięga dolnej granicy regla górnego — to najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego.

\n

Efekt orograficzny — schemat

\n

$$\\text{wiatr} \\rightarrow \\text{stok dowietrzny} \\rightarrow \\text{wznoszenie} \\rightarrow \\text{ochłodzenie} \\rightarrow \\textbf{opad}$$

\n

$$\\text{szczyt} \\rightarrow \\text{stok zawietrzny} \\rightarrow \\text{opadanie} \\rightarrow \\text{ogrzewanie} \\rightarrow \\textbf{cień opadowy, wiatr fenowy}$$

\n

W Karpatach wiatr fenowy nosi nazwę halnego — w Beskidach powoduje gwałtowne odwilże i zanik pokrywy śnieżnej, nawet zimą.

\n

Punktacja CKE

\n\n

Typowy błąd: Polecenie wymaga DWÓCH RÓŻNYCH elementów klimatu. Opady i temperatura to dwa odrębne elementy — i tylko taka para daje pełne 2 punkty. Napisanie dwa razy o temperaturze (np. „jest zimniej" i „śnieg nie topnieje") liczy się jako jeden element. Elementy klimatu to nie czynniki klimatotwórczne. Elementy: temperatura, opady, ciśnienie, wiatr, wilgotność, zachmurzenie, nasłonecznienie. Czynniki: szerokość geograficzna, wysokość n.p.m., odległość od morza, rzeźba terenu, prądy morskie. Zadanie pyta o elementy — wysokość n.p.m. jest czynnikiem, który na nie wpływa. Uzasadnienie musi wyjaśniać mechanizm, nie tylko stwierdzać fakt. „Bo wyżej jest więcej śniegu" to obserwacja, nie uzasadnienie. Trzeba wskazać: wzrost wysokości → wzrost opadów oraz wzrost wysokości → spadek temperatury → dłuższe zaleganie. Rozstrzygnięcie samo w sobie nie daje punktu. Klucz wymaga rozstrzygnięcia wraz z co najmniej jednym uzasadnieniem — bez uzasadnienia jest zero. Kolejność pól na mapie nie jest oczywista. Numer pola (D2 vs D3) trzeba powiązać z wysokością, a nie z kolejnością liter — pomaga odczyt poziomic i położenia stacji wyciągu. Wyższe położenie oznacza też inne warunki, których zadanie nie wymaga, ale które warto rozumieć: silniejszy wiatr (przewiewanie śniegu), mniejsze nasłonecznienie stoków północnych, dłuższy okres zalegania w zagłębieniach.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: Stanowisko B

\n
Rozstrzygnięcie
\n

Stanowisko pomiarowe B jest położone w polu D3. Znajduje się ono przy górnej stacji wyciągu krzesełkowego na Skrzyczne, czyli wyżej n.p.m. niż stanowisko A. Potwierdzają to dane z tabeli: w stanowisku B pokrywa śnieżna jest grubsza (średnio 65 cm wobec 24 cm) i zalega dłużej (117 dni wobec 94 dni), co jest typowe dla wyższych położeń.

\n
Uzasadnienie - dwa elementy klimatu
\n

Różnica w występowaniu pokrywy śnieżnej między stanowiskami wynika z różnicy wysokości n.p.m. i związanych z nią dwóch elementów klimatu:

\n
  1. Opady - wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. rosną sumy opadów atmosferycznych (w chłodnej porze roku w postaci śniegu), więc na stanowisku wyższym (B) tworzy się grubsza pokrywa śnieżna.
  2. Temperatura powietrza - wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. maleje średnia temperatura powietrza, dlatego na stanowisku B śnieg wolniej topnieje i pokrywa śnieżna zalega dłużej.
\n

Zasady oceniania CKE

\n"}]}