{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego budowa geologiczna przedstawiona na przekroju sprzyja\npowierzchniowym ruchom masowym. Odnieś się do cechy fliszu karpackiego.\n5.\n0-1-2\n6.1.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\ni społeczno-gospodarczego oraz\nwzajemnych zależności w systemie\nprzyroda - człowiek - gospodarka.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.6) Zdający wykazuje wpływ czynników\nprzyrodniczych […] na grawitacyjne ruchy\nmasowe […].\nXIV.1) Zdający […] wyróżnia główne cechy\nwybranych krajobrazów w Polsce […].\nXIV.2) Zdający podaje ważniejsze czynniki\nkształtujące wybrane krajobrazy.\nZakres podstawowy\nV.3) Zdający charakteryzuje główne\nprocesy zewnętrzne modelujące\npowierzchnię Ziemi […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do cechy fliszu karpackiego.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWystępowanie pochylonych (sfałdowanych) warstw skalnych (piaskowców\ni łupków) sprzyja grawitacyjnemu przemieszczaniu się skał wzdłuż stoku.\nWystępowanie łupków absorbujących wodę przyczynia się do powstawania powierzchni\npoślizgu.","solution":"Flisz karpacki tworzą **naprzemienne warstwy piaskowców i łupków**, w dodatku **sfałdowane i pochylone** — a to układ szczególnie podatny na osuwanie: 1. **Pochylenie warstw zgodne ze spadkiem stoku** sprawia, że materiał skalny może **grawitacyjnie przemieszczać się w dół** wzdłuż płaszczyzn uwarstwienia — nie ma nic, co by go zatrzymało. 2. **Łupki nasiąkają wodą** — są nieprzepuszczalne i po nawilgoceniu stają się plastyczne, śliskie. Woda przesączająca się przez przepuszczalne **piaskowce** zatrzymuje się na warstwie łupków, tworząc **powierzchnię poślizgu**, po której zsuwa się nadległy pakiet skalny. Dodatkowo **naprzemienność warstw** o różnej odporności i przepuszczalności powoduje, że w profilu stoku występuje wiele potencjalnych płaszczyzn odspojenia.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":"osuwiska, ruchy masowe, flisz karpacki, powierzchnia poslizgu, ochrona przeciwosuwiskowa","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
Wyjaśnij, dlaczego budowa geologiczna przedstawiona na przekroju sprzyja
powierzchniowym ruchom masowym. Odnieś się do cechy fliszu karpackiego.
5.
0-1-2
6.1.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Identyfikowanie sieci powiązań
\n

przyrodniczych […] gospodarczych […]
w przestrzeni geograficznej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Formułowanie twierdzeń
\n

o prawidłowościach dotyczących
funkcjonowania środowiska przyrodniczego
i społeczno-gospodarczego oraz
wzajemnych zależności w systemie
przyroda - człowiek - gospodarka.
Zakres rozszerzony
I.7) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
V.6) Zdający wykazuje wpływ czynników
przyrodniczych […] na grawitacyjne ruchy
masowe […].
XIV.1) Zdający […] wyróżnia główne cechy
wybranych krajobrazów w Polsce […].
XIV.2) Zdający podaje ważniejsze czynniki
kształtujące wybrane krajobrazy.
Zakres podstawowy
V.3) Zdający charakteryzuje główne
procesy zewnętrzne modelujące
powierzchnię Ziemi […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do cechy fliszu karpackiego.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Występowanie pochylonych (sfałdowanych) warstw skalnych (piaskowców
i łupków) sprzyja grawitacyjnemu przemieszczaniu się skał wzdłuż stoku.
Występowanie łupków absorbujących wodę przyczynia się do powstawania powierzchni
poślizgu.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Flisz karpacki tworzą naprzemienne warstwy piaskowców i łupków, w dodatku sfałdowane i pochylone — a to układ szczególnie podatny na osuwanie: 1. Pochylenie warstw zgodne ze spadkiem stoku sprawia, że materiał skalny może grawitacyjnie przemieszczać się w dół wzdłuż płaszczyzn uwarstwienia — nie ma nic, co by go zatrzymało. 2. Łupki nasiąkają wodą — są nieprzepuszczalne i po nawilgoceniu stają się plastyczne, śliskie. Woda przesączająca się przez przepuszczalne piaskowce zatrzymuje się na warstwie łupków, tworząc powierzchnię poślizgu, po której zsuwa się nadległy pakiet skalny. Dodatkowo naprzemienność warstw o różnej odporności i przepuszczalności powoduje, że w profilu stoku występuje wiele potencjalnych płaszczyzn odspojenia.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź (przykładowa)

\n

Budowa geologiczna przedstawiona na przekroju sprzyja powierzchniowym ruchom masowym, ponieważ flisz karpacki zbudowany jest z naprzemianległych, pochylonych (sfałdowanych) warstw piaskowców i łupków. Warstwy nachylone zgodnie ze stokiem sprzyjają grawitacyjnemu przemieszczaniu się mas skalnych wzdłuż stoku, a łupki (ilaste), łatwo nasiąkające wodą, stają się nieprzepuszczalną, śliską powierzchnią poślizgu, po której zsuwają się nadległe warstwy piaskowca.

\n
Uzasadnienie
\n

Cechą fliszu karpackiego jest przekładaniec warstw przepuszczalnych (piaskowce) i nieprzepuszczalnych (łupki). Woda infiltrująca w piaskowce zatrzymuje się na warstwie łupków, uwadnia je i obniża tarcie na granicy warstw. Przy nachyleniu warstw zgodnym z pochyleniem stoku powstaje naturalna powierzchnia poślizgu, wzdłuż której - pod wpływem siły grawitacji - uruchamia się osuwisko.

\n

Zasady oceniania CKE

\n"}]}