{"id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"geografia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"9.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nWykaż związek wieku skał bazaltowych budujących dno oceanów z występowaniem\nryftów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nglobalnej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie […] zróżnicowania\nprzyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.8) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\ngeologicznych na Ziemi […].\nV.9) Zdający wyjaśnia wpływ procesów\ngeologicznych na powstanie głównych\nstruktur tektonicznych […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nV.I) Zdający […] wyjaśnia wpływ [ruchu płyt\nlitosfery] na genezę procesów\nendogenicznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - wykazanie poprawnego związku wieku skał bazaltowych budujących dno oceanów\nz występowaniem ryftów.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nW ryftach zachodzi proces powstawania nowej skorupy ziemskiej, więc skały bazaltowe\nsą tam młodsze niż w innych częściach dna oceanów.\nIm dalej od ryftów, tym skały bazaltowe są starsze.\nWraz ze wzrostem odległości od ryftów wiek skał bazaltowych rośnie.","solution":"**Prawidłowość:** **im dalej od ryftu (grzbietu śródoceanicznego), tym starsze są skały bazaltowe** budujące dno oceaniczne. Najmłodsze bazalty występują **bezpośrednio w osi ryftu**, a najstarsze — przy **krawędziach kontynentów** (rowach oceanicznych). **Uzasadnienie:** w strefie ryftu zachodzi **rozrost (spreading) dna oceanicznego**. Płyty litosferyczne **rozsuwają się** (ruch dywergentny), a w powstającą szczelinę **wypływa magma z płaszcza**, która krzepnie, tworząc **nową skorupę oceaniczną**. Nowo powstały bazalt jest **stale odsuwany** od osi ryftu przez kolejne porcje magmy — dlatego skała jest tym starsza, im dalej od miejsca swojego powstania została przemieszczona. Rozkład wieku jest przy tym **symetryczny** po obu stronach grzbietu — to jeden z najmocniejszych dowodów na teorię **tektoniki płyt litosferycznych**. **9.2. B1** Zgodnie z kluczem CKE poprawne dobranie to **obszar B** i **skutek 1**.","image":"img/geografia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":"tektonika plyt, ryft oceaniczny, wiek skorupy oceanicznej, spreading, bazalty dna oceanicznego","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9.1. (0-1)
Wykaż związek wieku skał bazaltowych budujących dno oceanów z występowaniem
ryftów.

","answer_text_html":"

Zadanie 9.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Zakres rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym w skali […]
globalnej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie […] zróżnicowania
\n

przyrodniczego […] świata.

\n
  1. Formułowanie twierdzeń
\n

o prawidłowościach dotyczących
funkcjonowania środowiska przyrodniczego
[…].
Zakres rozszerzony
I.7) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
V.8) Zdający dostrzega prawidłowości
w rozmieszczeniu zjawisk i procesów
geologicznych na Ziemi […].
V.9) Zdający wyjaśnia wpływ procesów
geologicznych na powstanie głównych
struktur tektonicznych […].
Zakres podstawowy
I.3) Zdający czyta i interpretuje treści
różnych map […].
Zasady oceniania rozwiązań zadań

\n
  1. Kształtowanie umiejętności
\n

wieloaspektowego postrzegania przestrzeni
i wyobraźni przestrzennej.

\n
  1. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy
\n

i umiejętności geograficznych w analizie […]
przemian przestrzeni geograficznej.
V.I) Zdający […] wyjaśnia wpływ [ruchu płyt
litosfery] na genezę procesów
endogenicznych.
Zasady oceniania
1 pkt - wykazanie poprawnego związku wieku skał bazaltowych budujących dno oceanów
z występowaniem ryftów.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
W ryftach zachodzi proces powstawania nowej skorupy ziemskiej, więc skały bazaltowe
są tam młodsze niż w innych częściach dna oceanów.
Im dalej od ryftów, tym skały bazaltowe są starsze.
Wraz ze wzrostem odległości od ryftów wiek skał bazaltowych rośnie.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Prawidłowość: im dalej od ryftu (grzbietu śródoceanicznego), tym starsze są skały bazaltowe budujące dno oceaniczne. Najmłodsze bazalty występują bezpośrednio w osi ryftu, a najstarsze — przy krawędziach kontynentów (rowach oceanicznych). Uzasadnienie: w strefie ryftu zachodzi rozrost (spreading) dna oceanicznego. Płyty litosferyczne rozsuwają się (ruch dywergentny), a w powstającą szczelinę wypływa magma z płaszcza, która krzepnie, tworząc nową skorupę oceaniczną. Nowo powstały bazalt jest stale odsuwany od osi ryftu przez kolejne porcje magmy — dlatego skała jest tym starsza, im dalej od miejsca swojego powstania została przemieszczona. Rozkład wieku jest przy tym symetryczny po obu stronach grzbietu — to jeden z najmocniejszych dowodów na teorię tektoniki płyt litosferycznych. 9.2. B1 Zgodnie z kluczem CKE poprawne dobranie to obszar B i skutek 1.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź (przykładowa)

\n

W strefach ryftowych (grzbietach śródoceanicznych), gdzie płyty litosfery rozsuwają się, wydobywa się magma i powstaje nowa skorupa oceaniczna - dlatego skały bazaltowe w pobliżu ryftów są najmłodsze. Wraz ze wzrostem odległości od ryftu wiek skał bazaltowych rośnie, ponieważ starsza skorupa jest odsuwana od strefy spreadingu w miarę powstawania kolejnych porcji nowej skorupy.

\n
Uzasadnienie
\n

Proces ekspansji dna oceanicznego (spreading) polega na ciągłym tworzeniu nowej skorupy w osi ryftu i symetrycznym jej rozsuwaniu na boki. Skutkuje to prawidłowością: im dalej od ryftu, tym starsze bazalty - co potwierdza mapa wieku skał dna oceanów.

\n

Zasady oceniania CKE

\n"}]}