{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nPodaj imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR sprawującego tę funkcję w okresie,\nw którym realizowano inwestycje gospodarcze wymienione we fragmencie Dzienników\nStefana Kisielewskiego1.\n1 Stefan Kisielewski (1911-1991) - publicysta, pisarz, poseł na sejm.\n[ ] wyłazi ze skóry, żeby zrobić z Warszawy „drugie Katowice”. […] Oni to robią niezwykle\nszybko, za Gomułki ani się o czymś podobnym nie śniło. Koło nas też praca wre, […] zarys\nTrasy Łazienkowskiej […] już wyraźny. Jutro też oddają do użytku podziemne przejście\npod Krakowskim Przedmieściem […]. A do tego ogromne roboty przy budowie Dworca\nCentralnego, […] hotel szwedzki się wykańcza […]. Robi wszystko, żeby przekonać i zjednać\nludzi.\nŹródło: S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1997, s. 758\nImię i nazwisko I sekretarza KC PZPR\nNr zadania\n14.\nMaks. liczba pkt\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n13\nTemat: Polska i Węgry w polityce europejskiej od średniowiecza\ndo XX wieku\nMotto\nPołożenie Europy jest tego rodzaju, iż niepodobieństwem jest na przyszłość, by jakiś naród\nmógł w odosobnieniu od innych kroczyć po drodze postępu, jeśli nie chce sam siebie narazić\nna zgubę i przez to zaszkodzić sprawie ogólnej.\nA. Mickiewicz, Nasz program, 1849 r.\n[w:] Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, s. 123\nCZĘŚĆ II\nZADANIA ZWIĄZANE Z ANALIZĄ ŹRÓDEŁ WIEDZY HISTORYCZNEJ\n(10 punktów)\nZapoznaj się z materiałami źródłowymi (źródła A - I). Następnie odpowiedz na pytania\nzamieszczone w Arkuszu odpowiedzi (zadania 15 - 23).\nŹródło A\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 40-42\nA skoro on sam [Kazimierz Odnowiciel] dorósł i objął rządy, niegodziwcy [ ] powstali\nprzeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. W owym zaś czasie rządził Węgrami\nświęty Stefan […]. Z Czechami, najzawziętszymi nieprzyjaciółmi Polaków, utrzymywał\nprzyjaźń i pokój, toteż jak długo żył, ze względu na nich nie puścił [Kazimierza] na wolność.\nGdy zaś zszedł z tego świata, tron węgierski objął Piotr Wenecjanin […]. Piotr ów, proszony\nrównież przez Czechów, by Kazimierza nie puszczał, jeżeli chce zachować z nimi przyjaźń\nodziedziczoną po przodkach, […] mało wagi przywiązując do ich przyjaźni lub nieprzyjaźni,\ndał Kazimierzowi sto koni i tyluż rycerzy, którzy za nim poszli, i z honorami wypuścił go.\nŹródło B\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 52-54\nOn to [Bolesław Szczodry] również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona,\na na stolicy osadził Władysława […]. Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski,\ndługo byłoby o tym mówić […]. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy,\nani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy\nte sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech. […] Choć bowiem jako zbieg\nprzybywał do cudzego królestwa i choć zbiega nie słuchał nawet żaden chłop, Władysław,\njako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się\nz daleka, zsiadłszy […] z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory\nuprzejmego króla, lecz uniósł się […] pychą, mówiąc: „ […] Nie godzi się, bym mu ja, jako\nrównemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu\nz książąt”.\nPoziom rozszerzony\n14\nŹródło C\nTablica genealogiczna dynastii Arpadów (fragment)\nNa podstawie: W. Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1983, s. 383; Słownik władców Europy\nśredniowiecznej, Poznań 2002; J. E. Morby, Dynastie świata, Kraków 1994, s. 264\nUwaga: w tablicy genealogicznej nie wymieniono antykrólów; podano lata panowania jedynie władców Węgier\noraz uwzględniono tylko niektóre związki małżeńskie.\nÁrpád\nZsolt\nTaksony\nGejza 970-997\nMihály\nStefan I św. 997-1038\n& Gizela, s.\nks. bawarskiego Henryka\npóźniej ces. Henryka II\nMaria\n& Orseolo,\ndoża wenecki\nEmeryk\nVazul\nPiotr Orseolo\n1038-1046\nLászló\nAndrzej I 1046-1060\n& Anastazja c. Jarosława Mądrego\nBéla I\n1060-1063\nśw. Władysław\n1077-1095\n& Adelajda\nc. ks. szwabskiego Rudolfa\nKoloman Uczony 1095-1116\n& Buzilla, c. Rogera I kr. Sycylii, & Eufemia\nc. Włodzimierza Monomacha, ks. kijowskiego\nGejza I\n1074-1077\nBéla II Ślepy 1131-1141\n& Helena c. Stefana\nks. serbskiego\nStefan II 1116-1131\nÁlmos\nSalomon 1063-1074\n& Judyta s. ces. Henryka IV\nBéla III 1172-1196 & Agnieszka c. Rajnolda\nz Chatillon, & Małgorzata c. Ludwika VII kr. Francji\nStefan III 1162-1172\nGejza II 1141-1162\nKonstancja\n& Ottokar czeski\nAndrzej II\n1205-1235\nEmeryk\n1196-1204\nStefan Pogrobowiec\nBéla IV 1235-1270\nAndrzej III 1290-1301\n& Fennena c. Siemomysła\nks. kujawskiego,\n& Agnieszka\nc. Albrechta I Habsburga\nStefan V 1270-1272\nJolenta\n& Bolesław Pobożny\nks. wielkopolski\nElżbieta\n& Henryk bawarski\nKinga\n& Bolesław V Wstydliwy\nks. krakowski\ni sandomierski\nWładysław IV\n1272-1290 & Izabella c. Karola I\nkr. Neapolu i Sycylii\nMaria (babka Karola Roberta)\n& Karol Andegaweński\nKoloman & Salomea, c. Leszka Białego\nks. krakowskiego i sandomierskiego\nElżbieta\n& Mieszko III Stary\nks. wielkopolski\ni krakowski\ns. - siostra\nc. - córka\nPoziom rozszerzony\n15\nŹródło D\nJ. Falkowski, Wspomnienia z lat 1848-1849\n[w:] M. Zgórniak, Za Waszą i naszą wolność, Warszawa 1987, s. 70\nJuliusz Falkowski (1815-1892), uczestnik powstania listopadowego i walk w Galicji, na Węgrzech oraz\nw Badenii w latach 1848-1849.\nWe Lwowie, [ ] panowała [ ] zupełna swoboda […]. Władza skoncentrowana była\nw Radzie Narodowej, wolnymi głosami wybranej. […] Młoda emigracja, napływająca ciągle\nz Królestwa, […] chodziła po mieście […] sądząc, że […] tworzyć się będą legiony polskie.\n[…] Wierzyłem w Kossutha, widziałem w nim człowieka jedynego, […] który zapewne\npodzielał szczerze opinię sejmu węgierskiego wyrażoną solennie na posiedzeniu 12 kwietnia,\n„że sprawa polska jest sprawą węgierską”, ale Rada Narodowa galicyjska nie mogła była\nżadnych z nim układów zawiązywać bez narażenia miasta na bombardowanie, a całej Galicji\nna niebezpieczeństwo […]. Najwłaściwiej było […], żeby młoda emigracja wyprawiła\ndeputację od siebie [ ], ofiarując Węgrom swoje usługi [ ]. Odpowiedzialność za taki krok\nnie mogła spaść ani na Galicję, ani na Radę Narodową, ale wyłącznie na młodą emigrację.\nŹródło E\nJ. Wysocki, Pamiętnik\n[w:] Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 33, Warszawa 1958, s. 39\nJózef Wysocki (1809-1873), generał, uczestnik powstania listopadowego i dowódca legionu polskiego\nna Węgrzech.\nWłaśnie przed kilku dniami generał Dembiński objął był naczelną komendę nad Górnymi\nWęgrami i stał ze swoim korpusem nad granicą Galicji; można więc było spodziewać się,\nże kiedy się zdarzy stosowna pora, pierwszy wkroczy do kraju. Wszystko to rodziło w nas\nnajpiękniejsze nadzieje. […] Kossuth oświadczył mi, […] że on jest temu przeciwny na teraz,\nbo chociaż to wkroczenie prędzej czy później nastąpić musi [ ], to przecież wkroczenie\ngenerała Dembińskiego w tym czasie i z tak słabym wojskiem byłoby zarówno szkodliwym\ndla Węgier, jak i dla Polaków.\nPoziom rozszerzony\n16\nŹródło F\nMapa. Powstanie na Węgrzech X 1848-VIII 1849\n[w:] J. Tazbir, Atlas historyczny 1815-1939, Warszawa 2000, s. 9\nPoziom rozszerzony\n17\nŹródło G\nDar kobiet z wyzwolonego Kolozsvaru dla generała Józefa Bema w 1849 r.\nSrebrny wieniec przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990 , il. 50\nŹródło H\nSándor Petöfi, wiersz poświęcony generałowi Józefowi Bemowi\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990, s. 422-423\nSándor Petöfi (1823-1849), najwybitniejszy przedstawiciel węgierskiej poezji romantycznej, brał udział\nw powstaniu, zginął jako adiutant gen. J. Bema.\nPod Devą i Vizakną1\nDni cztery bito z dział,\nBój toczył się zażarty\nI trupów urósł zwał. [ ]\nZe szczęściem Bóg pospołu\nOpuścił wtedy nas,\nBem tylko jeden został,\nOpiekun w straszny czas.\nO, Bemie, dzielny wodzu,\nO, generale mój!\nTwej duszy wielkość czuję,\nGdy idziesz z nami w bój. [ ]\nI gdyby kto z śmiertelnych\nMógł czczony być jak Bóg,\nTy byłbyś nim z pewnością,\nDo twoich padłbym nóg!\n1 miejsca bitew na Węgrzech\nŹródło I\nJ. Piłsudski, O powstaniu 1863 r., Londyn 1963, s. 189-190\nStudiując […] powstanie styczniowe, zainteresowałem się zagadnieniem dostawy broni\ndo Polski. […] Przekonałem się, że łatwość transportu broni na całej granicy galicyjskiej\nzależała stale i przeważnie od jednej rzeczy - mianowicie, jakie wojska stały na granicy\nze strony austriackiej. We wszystkich wspomnieniach, […] znajdziecie fakty wykorzystania\ntych odcinków, na których stały węgierskie pułki, gdyż tam żołnierz […] otwierał bramę\ngranic […], pracy polskiej przeszkód nie stawiał, a wprost przeciwnie - ułatwiał ją. […]\nJeszcze podczas niedawnej wojny spotykałem Węgrów, którzy stawali na baczność, gdy\nwspominali imię Bema lub Dembińskiego.\nPoziom rozszerzony\n18\nARKUSZ ODPOWIEDZI\nna podstawie źródła A","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nPodaj imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR sprawującego tę funkcję w okresie,\nw którym realizowano inwestycje gospodarcze wymienione we fragmencie Dzienników\nStefana Kisielewskiego1.\n1 Stefan Kisielewski (1911-1991) - publicysta, pisarz, poseł na sejm.\n[ ] wyłazi ze skóry, żeby zrobić z Warszawy „drugie Katowice”. […] Oni to robią niezwykle\nszybko, za Gomułki ani się o czymś podobnym nie śniło. Koło nas też praca wre, […] zarys\nTrasy Łazienkowskiej […] już wyraźny. Jutro też oddają do użytku podziemne przejście\npod Krakowskim Przedmieściem […]. A do tego ogromne roboty przy budowie Dworca\nCentralnego, […] hotel szwedzki się wykańcza […]. Robi wszystko, żeby przekonać i zjednać\nludzi.\nŹródło: S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1997, s. 758\nImię i nazwisko I sekretarza KC PZPR Edward Gierek\nNr zadania\n14.\nMaks. liczba pkt\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n13\nTemat: Polska i Węgry w polityce europejskiej od średniowiecza\ndo XX wieku\nMotto\nPołożenie Europy jest tego rodzaju, iż niepodobieństwem jest na przyszłość, by jakiś naród\nmógł w odosobnieniu od innych kroczyć po drodze postępu, jeśli nie chce sam siebie narazić\nna zgubę i przez to zaszkodzić sprawie ogólnej.\nA. Mickiewicz, Nasz program, 1849 r.\n[w:] Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, s. 123\nCZĘŚĆ II\nZADANIA ZWIĄZANE Z ANALIZĄ ŹRÓDEŁ WIEDZY HISTORYCZNEJ\n(10 punktów)\nZapoznaj się z materiałami źródłowymi (źródła A - I). Następnie odpowiedz na pytania\nzamieszczone w Arkuszu odpowiedzi (zadania 15 - 23).\nŹródło A\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 40-42\nA skoro on sam [Kazimierz Odnowiciel] dorósł i objął rządy, niegodziwcy [ ] powstali\nprzeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. W owym zaś czasie rządził Węgrami\nświęty Stefan […]. Z Czechami, najzawziętszymi nieprzyjaciółmi Polaków, utrzymywał\nprzyjaźń i pokój, toteż jak długo żył, ze względu na nich nie puścił [Kazimierza] na wolność.\nGdy zaś zszedł z tego świata, tron węgierski objął Piotr Wenecjanin […]. Piotr ów, proszony\nrównież przez Czechów, by Kazimierza nie puszczał, jeżeli chce zachować z nimi przyjaźń\nodziedziczoną po przodkach, […] mało wagi przywiązując do ich przyjaźni lub nieprzyjaźni,\ndał Kazimierzowi sto koni i tyluż rycerzy, którzy za nim poszli, i z honorami wypuścił go.\nŹródło B\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 52-54\nOn to [Bolesław Szczodry] również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona,\na na stolicy osadził Władysława […]. Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski,\ndługo byłoby o tym mówić […]. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy,\nani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy\nte sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech. […] Choć bowiem jako zbieg\nprzybywał do cudzego królestwa i choć zbiega nie słuchał nawet żaden chłop, Władysław,\njako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się\nz daleka, zsiadłszy […] z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory\nuprzejmego króla, lecz uniósł się […] pychą, mówiąc: „ […] Nie godzi się, bym mu ja, jako\nrównemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu\nz książąt”.\nPoziom rozszerzony\n14\nŹródło C\nTablica genealogiczna dynastii Arpadów (fragment)\nNa podstawie: W. Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1983, s. 383; Słownik władców Europy\nśredniowiecznej, Poznań 2002; J. E. Morby, Dynastie świata, Kraków 1994, s. 264\nUwaga: w tablicy genealogicznej nie wymieniono antykrólów; podano lata panowania jedynie władców Węgier\noraz uwzględniono tylko niektóre związki małżeńskie.\nÁrpád\nZsolt\nTaksony\nGejza 970-997\nMihály\nStefan I św. 997-1038\n& Gizela, s.\nks. bawarskiego Henryka\npóźniej ces. Henryka II\nMaria\n& Orseolo,\ndoża wenecki\nEmeryk\nVazul\nPiotr Orseolo\n1038-1046\nLászló\nAndrzej I 1046-1060\n& Anastazja c. Jarosława Mądrego\nBéla I\n1060-1063\nśw. Władysław\n1077-1095\n& Adelajda\nc. ks. szwabskiego Rudolfa\nKoloman Uczony 1095-1116\n& Buzilla, c. Rogera I kr. Sycylii, & Eufemia\nc. Włodzimierza Monomacha, ks. kijowskiego\nGejza I\n1074-1077\nBéla II Ślepy 1131-1141\n& Helena c. Stefana\nks. serbskiego\nStefan II 1116-1131\nÁlmos\nSalomon 1063-1074\n& Judyta s. ces. Henryka IV\nBéla III 1172-1196 & Agnieszka c. Rajnolda\nz Chatillon, & Małgorzata c. Ludwika VII kr. Francji\nStefan III 1162-1172\nGejza II 1141-1162\nKonstancja\n& Ottokar czeski\nAndrzej II\n1205-1235\nEmeryk\n1196-1204\nStefan Pogrobowiec\nBéla IV 1235-1270\nAndrzej III 1290-1301\n& Fennena c. Siemomysła\nks. kujawskiego,\n& Agnieszka\nc. Albrechta I Habsburga\nStefan V 1270-1272\nJolenta\n& Bolesław Pobożny\nks. wielkopolski\nElżbieta\n& Henryk bawarski\nKinga\n& Bolesław V Wstydliwy\nks. krakowski\ni sandomierski\nWładysław IV\n1272-1290 & Izabella c. Karola I\nkr. Neapolu i Sycylii\nMaria (babka Karola Roberta)\n& Karol Andegaweński\nKoloman & Salomea, c. Leszka Białego\nks. krakowskiego i sandomierskiego\nElżbieta\n& Mieszko III Stary\nks. wielkopolski\ni krakowski\ns. - siostra\nc. - córka\nPoziom rozszerzony\n15\nŹródło D\nJ. Falkowski, Wspomnienia z lat 1848-1849\n[w:] M. Zgórniak, Za Waszą i naszą wolność, Warszawa 1987, s. 70\nJuliusz Falkowski (1815-1892), uczestnik powstania listopadowego i walk w Galicji, na Węgrzech oraz\nw Badenii w latach 1848-1849.\nWe Lwowie, [ ] panowała [ ] zupełna swoboda […]. Władza skoncentrowana była\nw Radzie Narodowej, wolnymi głosami wybranej. […] Młoda emigracja, napływająca ciągle\nz Królestwa, […] chodziła po mieście […] sądząc, że […] tworzyć się będą legiony polskie.\n[…] Wierzyłem w Kossutha, widziałem w nim człowieka jedynego, […] który zapewne\npodzielał szczerze opinię sejmu węgierskiego wyrażoną solennie na posiedzeniu 12 kwietnia,\n„że sprawa polska jest sprawą węgierską”, ale Rada Narodowa galicyjska nie mogła była\nżadnych z nim układów zawiązywać bez narażenia miasta na bombardowanie, a całej Galicji\nna niebezpieczeństwo […]. Najwłaściwiej było […], żeby młoda emigracja wyprawiła\ndeputację od siebie [ ], ofiarując Węgrom swoje usługi [ ]. Odpowiedzialność za taki krok\nnie mogła spaść ani na Galicję, ani na Radę Narodową, ale wyłącznie na młodą emigrację.\nŹródło E\nJ. Wysocki, Pamiętnik\n[w:] Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 33, Warszawa 1958, s. 39\nJózef Wysocki (1809-1873), generał, uczestnik powstania listopadowego i dowódca legionu polskiego\nna Węgrzech.\nWłaśnie przed kilku dniami generał Dembiński objął był naczelną komendę nad Górnymi\nWęgrami i stał ze swoim korpusem nad granicą Galicji; można więc było spodziewać się,\nże kiedy się zdarzy stosowna pora, pierwszy wkroczy do kraju. Wszystko to rodziło w nas\nnajpiękniejsze nadzieje. […] Kossuth oświadczył mi, […] że on jest temu przeciwny na teraz,\nbo chociaż to wkroczenie prędzej czy później nastąpić musi [ ], to przecież wkroczenie\ngenerała Dembińskiego w tym czasie i z tak słabym wojskiem byłoby zarówno szkodliwym\ndla Węgier, jak i dla Polaków.\nPoziom rozszerzony\n16\nŹródło F\nMapa. Powstanie na Węgrzech X 1848-VIII 1849\n[w:] J. Tazbir, Atlas historyczny 1815-1939, Warszawa 2000, s. 9\nPoziom rozszerzony\n17\nŹródło G\nDar kobiet z wyzwolonego Kolozsvaru dla generała Józefa Bema w 1849 r.\nSrebrny wieniec przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990 , il. 50\nŹródło H\nSándor Petöfi, wiersz poświęcony generałowi Józefowi Bemowi\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990, s. 422-423\nSándor Petöfi (1823-1849), najwybitniejszy przedstawiciel węgierskiej poezji romantycznej, brał udział\nw powstaniu, zginął jako adiutant gen. J. Bema.\nPod Devą i Vizakną1\nDni cztery bito z dział,\nBój toczył się zażarty\nI trupów urósł zwał. [ ]\nZe szczęściem Bóg pospołu\nOpuścił wtedy nas,\nBem tylko jeden został,\nOpiekun w straszny czas.\nO, Bemie, dzielny wodzu,\nO, generale mój!\nTwej duszy wielkość czuję,\nGdy idziesz z nami w bój. [ ]\nI gdyby kto z śmiertelnych\nMógł czczony być jak Bóg,\nTy byłbyś nim z pewnością,\nDo twoich padłbym nóg!\n1 miejsca bitew na Węgrzech\nŹródło I\nJ. Piłsudski, O powstaniu 1863 r., Londyn 1963, s. 189-190\nStudiując […] powstanie styczniowe, zainteresowałem się zagadnieniem dostawy broni\ndo Polski. […] Przekonałem się, że łatwość transportu broni na całej granicy galicyjskiej\nzależała stale i przeważnie od jednej rzeczy - mianowicie, jakie wojska stały na granicy\nze strony austriackiej. We wszystkich wspomnieniach, […] znajdziecie fakty wykorzystania\ntych odcinków, na których stały węgierskie pułki, gdyż tam żołnierz […] otwierał bramę\ngranic […], pracy polskiej przeszkód nie stawiał, a wprost przeciwnie - ułatwiał ją. […]\nJeszcze podczas niedawnej wojny spotykałem Węgrów, którzy stawali na baczność, gdy\nwspominali imię Bema lub Dembińskiego.\nPoziom rozszerzony\n18\nARKUSZ ODPOWIEDZI\nna podstawie źródła A","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14. (1 pkt)
Podaj imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR sprawującego tę funkcję w okresie,
w którym realizowano inwestycje gospodarcze wymienione we fragmencie Dzienników
Stefana Kisielewskiego1.
1 Stefan Kisielewski (1911-1991) - publicysta, pisarz, poseł na sejm.
[ ] wyłazi ze skóry, żeby zrobić z Warszawy „drugie Katowice”. […] Oni to robią niezwykle
szybko, za Gomułki ani się o czymś podobnym nie śniło. Koło nas też praca wre, […] zarys
Trasy Łazienkowskiej […] już wyraźny. Jutro też oddają do użytku podziemne przejście
pod Krakowskim Przedmieściem […]. A do tego ogromne roboty przy budowie Dworca
Centralnego, […] hotel szwedzki się wykańcza […]. Robi wszystko, żeby przekonać i zjednać
ludzi.
Źródło: S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1997, s. 758
Imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR
Nr zadania
14.
Maks. liczba pkt
1
Wypełnia
egzaminator! Uzyskana liczba pkt
Poziom rozszerzony
13
Temat: Polska i Węgry w polityce europejskiej od średniowiecza
do XX wieku
Motto
Położenie Europy jest tego rodzaju, iż niepodobieństwem jest na przyszłość, by jakiś naród
mógł w odosobnieniu od innych kroczyć po drodze postępu, jeśli nie chce sam siebie narazić
na zgubę i przez to zaszkodzić sprawie ogólnej.
A. Mickiewicz, Nasz program, 1849 r.
[w:] Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, s. 123
CZĘŚĆ II
ZADANIA ZWIĄZANE Z ANALIZĄ ŹRÓDEŁ WIEDZY HISTORYCZNEJ
(10 punktów)
Zapoznaj się z materiałami źródłowymi (źródła A - I). Następnie odpowiedz na pytania
zamieszczone w Arkuszu odpowiedzi (zadania 15 - 23).
Źródło A
Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 40-42
A skoro on sam [Kazimierz Odnowiciel] dorósł i objął rządy, niegodziwcy [ ] powstali
przeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. W owym zaś czasie rządził Węgrami
święty Stefan […]. Z Czechami, najzawziętszymi nieprzyjaciółmi Polaków, utrzymywał
przyjaźń i pokój, toteż jak długo żył, ze względu na nich nie puścił [Kazimierza] na wolność.
Gdy zaś zszedł z tego świata, tron węgierski objął Piotr Wenecjanin […]. Piotr ów, proszony
również przez Czechów, by Kazimierza nie puszczał, jeżeli chce zachować z nimi przyjaźń
odziedziczoną po przodkach, […] mało wagi przywiązując do ich przyjaźni lub nieprzyjaźni,
dał Kazimierzowi sto koni i tyluż rycerzy, którzy za nim poszli, i z honorami wypuścił go.
Źródło B
Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 52-54
On to [Bolesław Szczodry] również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona,
a na stolicy osadził Władysława […]. Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski,
długo byłoby o tym mówić […]. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy,
ani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy
te sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech. […] Choć bowiem jako zbieg
przybywał do cudzego królestwa i choć zbiega nie słuchał nawet żaden chłop, Władysław,
jako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się
z daleka, zsiadłszy […] z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory
uprzejmego króla, lecz uniósł się […] pychą, mówiąc: „ […] Nie godzi się, bym mu ja, jako
równemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu
z książąt”.
Poziom rozszerzony
14
Źródło C
Tablica genealogiczna dynastii Arpadów (fragment)
Na podstawie: W. Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1983, s. 383; Słownik władców Europy
średniowiecznej, Poznań 2002; J. E. Morby, Dynastie świata, Kraków 1994, s. 264
Uwaga: w tablicy genealogicznej nie wymieniono antykrólów; podano lata panowania jedynie władców Węgier
oraz uwzględniono tylko niektóre związki małżeńskie.
Árpád
Zsolt
Taksony
Gejza 970-997
Mihály
Stefan I św. 997-1038
& Gizela, s.
ks. bawarskiego Henryka
później ces. Henryka II
Maria
& Orseolo,
doża wenecki
Emeryk
Vazul
Piotr Orseolo
1038-1046
László
Andrzej I 1046-1060
& Anastazja c. Jarosława Mądrego
Béla I
1060-1063
św. Władysław
1077-1095
& Adelajda
c. ks. szwabskiego Rudolfa
Koloman Uczony 1095-1116
& Buzilla, c. Rogera I kr. Sycylii, & Eufemia
c. Włodzimierza Monomacha, ks. kijowskiego
Gejza I
1074-1077
Béla II Ślepy 1131-1141
& Helena c. Stefana
ks. serbskiego
Stefan II 1116-1131
Álmos
Salomon 1063-1074
& Judyta s. ces. Henryka IV
Béla III 1172-1196 & Agnieszka c. Rajnolda
z Chatillon, & Małgorzata c. Ludwika VII kr. Francji
Stefan III 1162-1172
Gejza II 1141-1162
Konstancja
& Ottokar czeski
Andrzej II
1205-1235
Emeryk
1196-1204
Stefan Pogrobowiec
Béla IV 1235-1270
Andrzej III 1290-1301
& Fennena c. Siemomysła
ks. kujawskiego,
& Agnieszka
c. Albrechta I Habsburga
Stefan V 1270-1272
Jolenta
& Bolesław Pobożny
ks. wielkopolski
Elżbieta
& Henryk bawarski
Kinga
& Bolesław V Wstydliwy
ks. krakowski
i sandomierski
Władysław IV
1272-1290 & Izabella c. Karola I
kr. Neapolu i Sycylii
Maria (babka Karola Roberta)
& Karol Andegaweński
Koloman & Salomea, c. Leszka Białego
ks. krakowskiego i sandomierskiego
Elżbieta
& Mieszko III Stary
ks. wielkopolski
i krakowski
s. - siostra
c. - córka
Poziom rozszerzony
15
Źródło D
J. Falkowski, Wspomnienia z lat 1848-1849
[w:] M. Zgórniak, Za Waszą i naszą wolność, Warszawa 1987, s. 70
Juliusz Falkowski (1815-1892), uczestnik powstania listopadowego i walk w Galicji, na Węgrzech oraz
w Badenii w latach 1848-1849.
We Lwowie, [ ] panowała [ ] zupełna swoboda […]. Władza skoncentrowana była
w Radzie Narodowej, wolnymi głosami wybranej. […] Młoda emigracja, napływająca ciągle
z Królestwa, […] chodziła po mieście […] sądząc, że […] tworzyć się będą legiony polskie.
[…] Wierzyłem w Kossutha, widziałem w nim człowieka jedynego, […] który zapewne
podzielał szczerze opinię sejmu węgierskiego wyrażoną solennie na posiedzeniu 12 kwietnia,
„że sprawa polska jest sprawą węgierską”, ale Rada Narodowa galicyjska nie mogła była
żadnych z nim układów zawiązywać bez narażenia miasta na bombardowanie, a całej Galicji
na niebezpieczeństwo […]. Najwłaściwiej było […], żeby młoda emigracja wyprawiła
deputację od siebie [ ], ofiarując Węgrom swoje usługi [ ]. Odpowiedzialność za taki krok
nie mogła spaść ani na Galicję, ani na Radę Narodową, ale wyłącznie na młodą emigrację.
Źródło E
J. Wysocki, Pamiętnik
[w:] Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 33, Warszawa 1958, s. 39
Józef Wysocki (1809-1873), generał, uczestnik powstania listopadowego i dowódca legionu polskiego
na Węgrzech.
Właśnie przed kilku dniami generał Dembiński objął był naczelną komendę nad Górnymi
Węgrami i stał ze swoim korpusem nad granicą Galicji; można więc było spodziewać się,
że kiedy się zdarzy stosowna pora, pierwszy wkroczy do kraju. Wszystko to rodziło w nas
najpiękniejsze nadzieje. […] Kossuth oświadczył mi, […] że on jest temu przeciwny na teraz,
bo chociaż to wkroczenie prędzej czy później nastąpić musi [ ], to przecież wkroczenie
generała Dembińskiego w tym czasie i z tak słabym wojskiem byłoby zarówno szkodliwym
dla Węgier, jak i dla Polaków.
Poziom rozszerzony
16
Źródło F
Mapa. Powstanie na Węgrzech X 1848-VIII 1849
[w:] J. Tazbir, Atlas historyczny 1815-1939, Warszawa 2000, s. 9
Poziom rozszerzony
17
Źródło G
Dar kobiet z wyzwolonego Kolozsvaru dla generała Józefa Bema w 1849 r.
Srebrny wieniec przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990 , il. 50
Źródło H
Sándor Petöfi, wiersz poświęcony generałowi Józefowi Bemowi
[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990, s. 422-423
Sándor Petöfi (1823-1849), najwybitniejszy przedstawiciel węgierskiej poezji romantycznej, brał udział
w powstaniu, zginął jako adiutant gen. J. Bema.
Pod Devą i Vizakną1
Dni cztery bito z dział,
Bój toczył się zażarty
I trupów urósł zwał. [ ]
Ze szczęściem Bóg pospołu
Opuścił wtedy nas,
Bem tylko jeden został,
Opiekun w straszny czas.
O, Bemie, dzielny wodzu,
O, generale mój!
Twej duszy wielkość czuję,
Gdy idziesz z nami w bój. [ ]
I gdyby kto z śmiertelnych
Mógł czczony być jak Bóg,
Ty byłbyś nim z pewnością,
Do twoich padłbym nóg!
1 miejsca bitew na Węgrzech
Źródło I
J. Piłsudski, O powstaniu 1863 r., Londyn 1963, s. 189-190
Studiując […] powstanie styczniowe, zainteresowałem się zagadnieniem dostawy broni
do Polski. […] Przekonałem się, że łatwość transportu broni na całej granicy galicyjskiej
zależała stale i przeważnie od jednej rzeczy - mianowicie, jakie wojska stały na granicy
ze strony austriackiej. We wszystkich wspomnieniach, […] znajdziecie fakty wykorzystania
tych odcinków, na których stały węgierskie pułki, gdyż tam żołnierz […] otwierał bramę
granic […], pracy polskiej przeszkód nie stawiał, a wprost przeciwnie - ułatwiał ją. […]
Jeszcze podczas niedawnej wojny spotykałem Węgrów, którzy stawali na baczność, gdy
wspominali imię Bema lub Dembińskiego.
Poziom rozszerzony
18
ARKUSZ ODPOWIEDZI
na podstawie źródła A

","answer_text_html":"

Zadanie 14. (1 pkt)
Podaj imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR sprawującego tę funkcję w okresie,
w którym realizowano inwestycje gospodarcze wymienione we fragmencie Dzienników
Stefana Kisielewskiego1.
1 Stefan Kisielewski (1911-1991) - publicysta, pisarz, poseł na sejm.
[ ] wyłazi ze skóry, żeby zrobić z Warszawy „drugie Katowice”. […] Oni to robią niezwykle
szybko, za Gomułki ani się o czymś podobnym nie śniło. Koło nas też praca wre, […] zarys
Trasy Łazienkowskiej […] już wyraźny. Jutro też oddają do użytku podziemne przejście
pod Krakowskim Przedmieściem […]. A do tego ogromne roboty przy budowie Dworca
Centralnego, […] hotel szwedzki się wykańcza […]. Robi wszystko, żeby przekonać i zjednać
ludzi.
Źródło: S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1997, s. 758
Imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR Edward Gierek
Nr zadania
14.
Maks. liczba pkt
1
Wypełnia
egzaminator! Uzyskana liczba pkt
Poziom rozszerzony
13
Temat: Polska i Węgry w polityce europejskiej od średniowiecza
do XX wieku
Motto
Położenie Europy jest tego rodzaju, iż niepodobieństwem jest na przyszłość, by jakiś naród
mógł w odosobnieniu od innych kroczyć po drodze postępu, jeśli nie chce sam siebie narazić
na zgubę i przez to zaszkodzić sprawie ogólnej.
A. Mickiewicz, Nasz program, 1849 r.
[w:] Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, s. 123
CZĘŚĆ II
ZADANIA ZWIĄZANE Z ANALIZĄ ŹRÓDEŁ WIEDZY HISTORYCZNEJ
(10 punktów)
Zapoznaj się z materiałami źródłowymi (źródła A - I). Następnie odpowiedz na pytania
zamieszczone w Arkuszu odpowiedzi (zadania 15 - 23).
Źródło A
Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 40-42
A skoro on sam [Kazimierz Odnowiciel] dorósł i objął rządy, niegodziwcy [ ] powstali
przeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. W owym zaś czasie rządził Węgrami
święty Stefan […]. Z Czechami, najzawziętszymi nieprzyjaciółmi Polaków, utrzymywał
przyjaźń i pokój, toteż jak długo żył, ze względu na nich nie puścił [Kazimierza] na wolność.
Gdy zaś zszedł z tego świata, tron węgierski objął Piotr Wenecjanin […]. Piotr ów, proszony
również przez Czechów, by Kazimierza nie puszczał, jeżeli chce zachować z nimi przyjaźń
odziedziczoną po przodkach, […] mało wagi przywiązując do ich przyjaźni lub nieprzyjaźni,
dał Kazimierzowi sto koni i tyluż rycerzy, którzy za nim poszli, i z honorami wypuścił go.
Źródło B
Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 52-54
On to [Bolesław Szczodry] również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona,
a na stolicy osadził Władysława […]. Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski,
długo byłoby o tym mówić […]. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy,
ani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy
te sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech. […] Choć bowiem jako zbieg
przybywał do cudzego królestwa i choć zbiega nie słuchał nawet żaden chłop, Władysław,
jako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się
z daleka, zsiadłszy […] z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory
uprzejmego króla, lecz uniósł się […] pychą, mówiąc: „ […] Nie godzi się, bym mu ja, jako
równemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu
z książąt”.
Poziom rozszerzony
14
Źródło C
Tablica genealogiczna dynastii Arpadów (fragment)
Na podstawie: W. Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1983, s. 383; Słownik władców Europy
średniowiecznej, Poznań 2002; J. E. Morby, Dynastie świata, Kraków 1994, s. 264
Uwaga: w tablicy genealogicznej nie wymieniono antykrólów; podano lata panowania jedynie władców Węgier
oraz uwzględniono tylko niektóre związki małżeńskie.
Árpád
Zsolt
Taksony
Gejza 970-997
Mihály
Stefan I św. 997-1038
& Gizela, s.
ks. bawarskiego Henryka
później ces. Henryka II
Maria
& Orseolo,
doża wenecki
Emeryk
Vazul
Piotr Orseolo
1038-1046
László
Andrzej I 1046-1060
& Anastazja c. Jarosława Mądrego
Béla I
1060-1063
św. Władysław
1077-1095
& Adelajda
c. ks. szwabskiego Rudolfa
Koloman Uczony 1095-1116
& Buzilla, c. Rogera I kr. Sycylii, & Eufemia
c. Włodzimierza Monomacha, ks. kijowskiego
Gejza I
1074-1077
Béla II Ślepy 1131-1141
& Helena c. Stefana
ks. serbskiego
Stefan II 1116-1131
Álmos
Salomon 1063-1074
& Judyta s. ces. Henryka IV
Béla III 1172-1196 & Agnieszka c. Rajnolda
z Chatillon, & Małgorzata c. Ludwika VII kr. Francji
Stefan III 1162-1172
Gejza II 1141-1162
Konstancja
& Ottokar czeski
Andrzej II
1205-1235
Emeryk
1196-1204
Stefan Pogrobowiec
Béla IV 1235-1270
Andrzej III 1290-1301
& Fennena c. Siemomysła
ks. kujawskiego,
& Agnieszka
c. Albrechta I Habsburga
Stefan V 1270-1272
Jolenta
& Bolesław Pobożny
ks. wielkopolski
Elżbieta
& Henryk bawarski
Kinga
& Bolesław V Wstydliwy
ks. krakowski
i sandomierski
Władysław IV
1272-1290 & Izabella c. Karola I
kr. Neapolu i Sycylii
Maria (babka Karola Roberta)
& Karol Andegaweński
Koloman & Salomea, c. Leszka Białego
ks. krakowskiego i sandomierskiego
Elżbieta
& Mieszko III Stary
ks. wielkopolski
i krakowski
s. - siostra
c. - córka
Poziom rozszerzony
15
Źródło D
J. Falkowski, Wspomnienia z lat 1848-1849
[w:] M. Zgórniak, Za Waszą i naszą wolność, Warszawa 1987, s. 70
Juliusz Falkowski (1815-1892), uczestnik powstania listopadowego i walk w Galicji, na Węgrzech oraz
w Badenii w latach 1848-1849.
We Lwowie, [ ] panowała [ ] zupełna swoboda […]. Władza skoncentrowana była
w Radzie Narodowej, wolnymi głosami wybranej. […] Młoda emigracja, napływająca ciągle
z Królestwa, […] chodziła po mieście […] sądząc, że […] tworzyć się będą legiony polskie.
[…] Wierzyłem w Kossutha, widziałem w nim człowieka jedynego, […] który zapewne
podzielał szczerze opinię sejmu węgierskiego wyrażoną solennie na posiedzeniu 12 kwietnia,
„że sprawa polska jest sprawą węgierską”, ale Rada Narodowa galicyjska nie mogła była
żadnych z nim układów zawiązywać bez narażenia miasta na bombardowanie, a całej Galicji
na niebezpieczeństwo […]. Najwłaściwiej było […], żeby młoda emigracja wyprawiła
deputację od siebie [ ], ofiarując Węgrom swoje usługi [ ]. Odpowiedzialność za taki krok
nie mogła spaść ani na Galicję, ani na Radę Narodową, ale wyłącznie na młodą emigrację.
Źródło E
J. Wysocki, Pamiętnik
[w:] Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 33, Warszawa 1958, s. 39
Józef Wysocki (1809-1873), generał, uczestnik powstania listopadowego i dowódca legionu polskiego
na Węgrzech.
Właśnie przed kilku dniami generał Dembiński objął był naczelną komendę nad Górnymi
Węgrami i stał ze swoim korpusem nad granicą Galicji; można więc było spodziewać się,
że kiedy się zdarzy stosowna pora, pierwszy wkroczy do kraju. Wszystko to rodziło w nas
najpiękniejsze nadzieje. […] Kossuth oświadczył mi, […] że on jest temu przeciwny na teraz,
bo chociaż to wkroczenie prędzej czy później nastąpić musi [ ], to przecież wkroczenie
generała Dembińskiego w tym czasie i z tak słabym wojskiem byłoby zarówno szkodliwym
dla Węgier, jak i dla Polaków.
Poziom rozszerzony
16
Źródło F
Mapa. Powstanie na Węgrzech X 1848-VIII 1849
[w:] J. Tazbir, Atlas historyczny 1815-1939, Warszawa 2000, s. 9
Poziom rozszerzony
17
Źródło G
Dar kobiet z wyzwolonego Kolozsvaru dla generała Józefa Bema w 1849 r.
Srebrny wieniec przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990 , il. 50
Źródło H
Sándor Petöfi, wiersz poświęcony generałowi Józefowi Bemowi
[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990, s. 422-423
Sándor Petöfi (1823-1849), najwybitniejszy przedstawiciel węgierskiej poezji romantycznej, brał udział
w powstaniu, zginął jako adiutant gen. J. Bema.
Pod Devą i Vizakną1
Dni cztery bito z dział,
Bój toczył się zażarty
I trupów urósł zwał. [ ]
Ze szczęściem Bóg pospołu
Opuścił wtedy nas,
Bem tylko jeden został,
Opiekun w straszny czas.
O, Bemie, dzielny wodzu,
O, generale mój!
Twej duszy wielkość czuję,
Gdy idziesz z nami w bój. [ ]
I gdyby kto z śmiertelnych
Mógł czczony być jak Bóg,
Ty byłbyś nim z pewnością,
Do twoich padłbym nóg!
1 miejsca bitew na Węgrzech
Źródło I
J. Piłsudski, O powstaniu 1863 r., Londyn 1963, s. 189-190
Studiując […] powstanie styczniowe, zainteresowałem się zagadnieniem dostawy broni
do Polski. […] Przekonałem się, że łatwość transportu broni na całej granicy galicyjskiej
zależała stale i przeważnie od jednej rzeczy - mianowicie, jakie wojska stały na granicy
ze strony austriackiej. We wszystkich wspomnieniach, […] znajdziecie fakty wykorzystania
tych odcinków, na których stały węgierskie pułki, gdyż tam żołnierz […] otwierał bramę
granic […], pracy polskiej przeszkód nie stawiał, a wprost przeciwnie - ułatwiał ją. […]
Jeszcze podczas niedawnej wojny spotykałem Węgrów, którzy stawali na baczność, gdy
wspominali imię Bema lub Dembińskiego.
Poziom rozszerzony
18
ARKUSZ ODPOWIEDZI
na podstawie źródła A

","solutions":[]}