{"id":"historia-2014-grudzien-probna-rozszerzona/zad/24","paper_id":"historia-2014-grudzien-probna-rozszerzona","number":"24","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"probna","year":2014,"month":"grudzien","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-12)\nZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.\n1. Dlaczego chrześcijaństwo stało się religią panującą w starożytnym Rzymie? Przedstaw\ni uzasadnij swoje stanowisko. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.\n2. Scharakteryzuj pozycję króla w monarchii stanowej w Polsce XIV-XV wieku.\n3. Wyjaśnij rolę Polski w przeniesieniu wzorców cywilizacji zachodniej na obszary ruskie\ni litewskie w XVI-XVII wieku.\n4. Rozważ, jakie czynniki sprzyjały rozwojowi gospodarczemu Stanów Zjednoczonych\nw II połowie XIX w. W pracy wykorzystaj załączone materiały.\n5. Oceń znaczenie Jesieni Ludów dla państw Europy Środkowo-Wschodniej.\nMateriały źródłowe do tematu 1.\nŹródło A\nPubliusz Korneliusz Tacyt1, Roczniki [fragment]\nAtoli ani pod wpływem zabiegów ludzkich, ani darowizn cesarza i ofiar błagalnych\nna rzecz bogów nie ustępowała hańbiąca pogłoska i nadal wierzono, że pożar był nakazany.\nAby ją więc usunąć, podstawił Neron winowajców i dotknął najbardziej wyszukanymi\nkaźniami tych, których nienawidzono […]. Schwytano więc naprzód tych, którzy wiarę\ntę publicznie wyznawali, potem na podstawie ich zeznań, ogromne mnóstwo innych,\ni udowodniono im nie tyle zbrodnię podpalenia, ile nienawiść ku rodzajowi ludzkiemu.\nA śmierci ich przydano to urągowisko, że okryci skórami dzikich zwierząt, ginęli\nrozszarpywani przez psy albo przybici do krzyżów [albo przeznaczeni na pastwę płomieni i]\ngdy zabrakło dnia, palili się, służąc za nocne pochodnie.\nCesarstwo Rzymskie. Wybór tekstów źródłowych do ćwiczeń z historii starożytnej, oprac. L. Owczarek,\nKielce 1986, s. 161.\n1 Publiusz Korneliusz Tacyt (50-120) - rzymski historyk.\nŹródło B\nEdykt cesarzy Konstantyna i Licyniusza [fragment]\nA zatem uradziliśmy dać chrześcijanom i wszystkim innym wolność wyznawania religii,\njaką kto chce, by dla nas, jako też dla wszystkich, pod naszą opieką zostających, Bóstwo\nistniało na stolicy niebieskiej jako cel modłów i źródło zmiłowania. Przeto zdrową radą\npowodowani i z najsłuszniejszej wychodząc zasady, uznaliśmy, iż nie należy odmawiać\nwolności bezwzględnie nikomu, kto by umysł swój skierował czy to ku obrządkowi\nchrześcijan, czy też ku takiej religii, jaką dla siebie uważa za najodpowiedniejszą; by\nnajwyższe Bóstwo, którego religii dobrowolnie ulegamy, mogło nam we wszystkim użyczać\nswej łaski i życzliwości.\nPrzeto spodobało się nam uświadomić Łaskawość Twoją […], by teraz każdy z tych,\nktórzy tę samą wolę mają zachowywania religii chrześcijańskiej, swobodnie i po prostu,\nbez jakiegokolwiek niepokoju i naruszenia to samo mógł zachowywać.\nPostanowiliśmy Troskliwość Twoją jak najgruntowniej o tym uwiadomić, abyś wiedział,\nże daliśmy także chrześcijanom wolną i bezwzględną możność wyznawania ich religii. [ ]\nrównież i dla innych podobnie wolna i otwarta przyznana została możność w naszych\nspokojnych czasach wybrania sobie przedmiotu kultu, ponieważ pod żadnym względem nie\nchcemy uwłaczać ani honorowi kogokolwiek, ani religii.\nA. Paner, J. Iluk, Na tabliczce, papirusie i pergaminie. Źródła historyczne\ndla uczniów szkół średnich, Koszalin 1997, s. 148-149.\nŹródło C\nMapa. Chrześcijaństwo w Cesarstwie Rzymskim w III w.\nE. Wipszycka, Cywilizacja starożytna, Warszawa 1999, s. 97.\nMateriały źródłowe do tematu 4.\nŹródło A\nKoncentracja przemysłu w USA w latach 1869-1914\nNa podstawie: Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli\nhistorii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 2001, s. 288.\nŹródło B\nMapa. Linie kolejowe w USA w 1870 r.\nhttp://www.latinamericanstudies.org\n4230\n9370\n14790\n24250\n2058\n4250\n5470\n7040\n1869\n1889\n1904\n1914\nwartość produkcji w mld dolarów\nliczba robotników w tys.\nŹródło C\nRozwój linii kolejowych na świecie w drugiej połowie XIX i na początku XX w. (w km)\nPaństwo\n1840\n1870\n1914\nBelgia\n334\n2 897\n4 676\nFrancja\n410\n15 544\n37 400\nRosja\n27\n10 731\n62 300\nStany Zjednoczone\n4 510\n84 675\n410 475\nWielka Brytania\n2 390\n21 558\n32 623\nJ. Myszczyszyn, Wpływ maszyny parowej na rozwój gospodarczy świata w XIX i XX w.,\n„Kultura i Historia” 2009, nr 16, http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl\nŹródło D\nIlustracja. Moździerz asymilacji (1889)\nRÓWNE PRAWA\nOBYWATELSTWO\nhttp://www.latinamericanstudies.org/\nna temat nr\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.\nMaks. liczba pkt\n12\nUzyskana liczba pkt\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-12)\nTemat 1. Dlaczego chrześcijaństwo stało się religią panującą w starożytnym Rzymie?\nPrzedstaw i uzasadnij swoje stanowisko. W pracy wykorzystaj załączone materiały.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego;\ndostrzega wielość perspektyw badawczych\noraz wielorakie interpretacje historii i ich\nprzyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nI.4.3. Społeczeństwo, życie polityczne\ni kultura starożytnego Rzymu.\nZdający opisuje zmiany w położeniu religii\nchrześcijańskiej w państwie rzymskim\n(od religii prześladowanej, poprzez\ntolerowaną, do panującej).\nKryteria oceniania\nPoziom 4\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność procesu upowszechniania się religii chrześcijańskiej\nw państwie rzymskim, ukazując różne jego aspekty (np. przemiany\nw religijności społeczeństwa rzymskiego, zmiany w polityce cesarzy\nrzymskich wobec chrześcijaństwa)\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. czynniki\nwpływające na upowszechnianie się chrześcijaństwa, przyczyny\nnieskuteczności walki z chrześcijaństwem)\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,\n trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy** (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł, odwołał się do źródeł)\n sformułował wnioski oraz podsumował rozważania.\nPoziom 3\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o zrozumieniu\nprzyczyn sukcesu chrześcijaństwa w państwie rzymskim\n w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe\n(np. przyczyny, dla których chrześcijaństwo było atrakcyjne\ndla społeczeństwa państwa rzymskiego)\n przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę\nna ewolucyjny charakter zmiany w pozycji prawnej chrześcijaństwa\nw cesarstwie rzymskim)\n podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących przyczyn niechęci\nwobec chrześcijaństwa w społeczeństwie rzymskim, skutków uzyskania\nprzez chrześcijaństwo statusu religii państwowej)\n w większości wykorzystał materiał źródłowy\n podjął próbę podsumowania pracy.\nPoziom 2\n(3-5 pkt)\nZdający:\n częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. powstanie chrześcijaństwa, stosunek władz cesarskich wobec\nchrześcijaństwa)\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych\n(np. wskazał przyczyny prześladowania chrześcijan w państwie rzymskim)\n podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom 1\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. narodziny chrześcijaństwa w I w. n.e.\nw Palestynie, równouprawnienie chrześcijaństwa z innymi religiami\nw 313 r., prześladowanie chrześcijan)\n w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację\npodanych informacji\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni\n w stopniu niezadowalającym odniósł się do źródeł*.\n* Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła, powołuje\nsię na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.\n** Zdający nie może uzyskać punktów z IV poziomu, jeżeli nie odniósł się do materiałów\nźródłowych.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nPrzykładowa realizacja zadania\nChrześcijaństwo narodziło się w I w. n.e. na obszarze Palestyny, która od połowy\nI w. p.n.e. znajdowała się pod panowaniem Rzymu. Było religią monoteistyczną wyrosłą\nna fundamencie judaizmu i silnie związaną w okresie działalności pierwszych apostołów ze\nśrodowiskiem żydowskim. Pojawienie się uniwersalistycznego nurtu w chrześcijaństwie -\nw dużej mierze za sprawą Pawła z Tarsu - skutkowało jego otwarciem dla każdego,\nniezależnie od przynależności etnicznej i dotychczas wyznawanej religii. Początkowo\nchrześcijaństwo upowszechniało się głównie we wschodniej, hellenistycznej części państwa\nrzymskiego, lecz z czasem zaczęło znajdować wyznawców także w jego zachodniej części.\nU schyłku III w. (mapa) największe skupiska wyznawców tej religii znajdowały się w Azji\nMniejszej, Syrii, w mieście Rzym, w Egipcie i w północnej Afryce, a także w południowej\nHiszpanii i w Galii.\nReligia chrześcijańska pierwszych wieków opierała się na gminie - wspólnocie\nwyznawców kierowanej przez biskupa. Rozwijała się głównie w miastach. W Cesarstwie\nRzymskim, aż do połowy III w. rzadko prześladowano chrześcijan z inicjatywy władz\nrzymskich. Represje raczej miały charakter lokalny. Prześladowania zorganizowane\nw połowie I w. n.e. przez cesarza Nerona można uznać za wydarzenie wyjątkowe. Zasadnicze\npowody, dla których do niego doszło przedstawił w swych „Rocznikach” rzymski historyk\nTacyt. Z tekstu jednoznacznie wynika, że prześladowania te Neron zorganizował\npo to, by uspokoić lud rzymski, który posądził go o wydanie rozkazu podpalenia stolicy.\nObawiając się gniewu ludu, cesarz postanowił wskazać innego winnego i wybrał chrześcijan.\nZ tekstu dowiadujemy się, dlaczego Neron zrzucił winę właśnie na chrześcijan. Tacyt napisał\nwprost, że chrześcijanie byli tymi, których powszechnie w Rzymie nienawidzono.\nW tym miejscu nasuwa się pytanie o powód tej nienawiści. Odpowiedzi należy szukać\nw stosunku chrześcijan do tradycyjnych wierzeń i kultów. Chrześcijanie całkowicie\nje odrzucali. Tymczasem w przekonaniu Rzymian jedynie skrupulatne wypełnianie obrzędów\nreligijnych zapewniało przychylność bogów. Jakiekolwiek uchybienia w obrzędach mogły\nsprowadzić ich gniew. Odmawiając oddawania czci bogom, chrześcijanie narażali całą\nwspólnotę. Dlatego w czasie prześladowań zorganizowanych przez Nerona oskarżano\nich o to, że są wrogami rodzaju ludzkiego. Co więcej chrześcijanie odrzucali też -\nwprowadzony w czasach Oktawiana Augusta - kult cesarzy. Był to kult państwowy, a więc\nodmowa jego wypełniania była równoznaczna z nieposłuszeństwem wobec władzy.\nW ten sposób dość nieoczekiwanie chrześcijanie stawali się w oczach obywateli rzymskich\nwrogami istniejącego porządku politycznego.\nW pierwszych wiekach swego istnienia chrześcijaństwo było więc uważane za siłę\nwrogą państwu i to zarówno przez elitę władzy, jak i przez większość społeczeństwa\ncesarstwa. Co więc zadecydowało o tym, że u schyłku IV w. - po tym jak cesarz Teodozjusz\nzakazał w 392 r. kultów pogańskich - chrześcijaństwo stało się religią panującą? Wydaje się,\nże kluczowe znaczenie miało to, iż właśnie w pierwszych wiekach naszej ery rozpoczął się\nkryzys tradycyjnego w świecie grecko-rzymskim podejścia do religii. Ludzie zaczęli szukać\nbliskości bóstwa, jego opieki w życiu na ziemi, a także po śmierci. W parze z potrzebą religii\nzapewniającej osobisty kontakt z bóstwem szła wyraźna tendencja do monoteizmu.\nPrzejawiała się ona w tym, że wśród różnych grup wyznawców zaczęto poszczególnych\nbogów uważać za najważniejszych, a inni bogowie z nimi się zlewali. Zjawisko to określane\njest mianem synkretyzmu.\nKryzys tradycyjnej religijności był widoczny już w II w., a w III w. pogłębiły\ngo problemy wewnętrzne i zewnętrzne, jakich doświadczyło cesarstwo. W tej sytuacji wiele\nosób zwracało się właśnie ku chrześcijaństwu. Rosnąca liczba konwersji na chrześcijaństwo\ntakże wśród członków elit cesarstwa pokazała siłę tej religii, jej atrakcyjność. To wywołało\nniepokój rządzących oraz grup społeczeństwa przywiązanych do tradycji. W rosnącej\npopularności chrześcijaństwa widzieli oni zagrożenie istniejącego ładu. W konsekwencji\nw połowie III w. cesarz wydał edykt, na mocy którego rozpoczęto prześladowania\nchrześcijan. Obliczone na likwidację chrześcijaństwa prześladowania nie przyniosły\noczekiwanego rezultatu. Po ich zakończeniu wręcz wzrosła liczba konwersji. Powodem było\nto, że nauka chrześcijańska w istocie była odpowiedzią na potrzeby duchowe ówczesnych\nludzi, a przynależność do kościołów, które spełniały także ważne funkcje społeczne, jak np.\npomoc biednym, dawała ich członkom poczucie bezpieczeństwa. W efekcie w drugiej\npołowie III w. chrześcijaństwo na obszarze imperium rozwijało się bardzo dynamicznie.\nWidać to na mapie załączonej jako źródło C w materiałach do tematu. Mapa pokazuje gęstość\nwystępowania kościołów chrześcijańskich na terenie państwa rzymskiego. Widać, że\nchrześcijaństwo swoim zasięgiem objęło przede wszystkim obszary wschodniej części basenu\nMorza Śródziemnego.\nPróbę zahamowania tego procesu podjął cesarz Dioklecjan, który w 303 r. zarządził\nkolejne prześladowania. Trwały one osiem lat. Zostały odwołane w 311 r. i - jak się okazało\n- zakończyły się fiaskiem. Chrześcijaństwa nie udało się wykorzenić i w roku 313 cesarze\nKonstantyn Wielki i Licyniusz wydali w Mediolanie edykt. W materiałach przytoczono jego\nfragment, w którym jest mowa o tym, że cesarze uznają chrześcijaństwo za religię legalną na\nobszarze imperium. Z fragmentu tego wynika, że edykt mediolański zrównywał\nchrześcijaństwo z innymi religiami. W praktyce jednak chrześcijaństwo stawało się religią\ndominującą. Skłaniał się ku niej sam cesarz Konstantyn Wielki. On też uznał siebie za\nzwierzchnika Kościoła. W 325 r. sam zwołał do Nicei pierwszy sobór powszechny - czyli\nzgromadzenie wszystkich biskupów - i przewodził jego obradom. Podczas soboru w Nicei\nustalono podstawy doktryny chrześcijańskiej. Konstantyn przewodniczył soborowi, będąc\njeszcze\npoganinem.\nOstatecznie\njednak\nprzyjął\nchrzest.\nOpieka\ncesarska\nnad\nchrześcijaństwem oraz przyjęcie chrztu przez samego władcę bardzo podniosło prestiż tej\nreligii w oczach elit i zwykłych mieszkańców Cesarstwa. W konsekwencji w IV w. dawne\nkulty nie były już w stanie konkurować z wspieranym przez państwo chrześcijaństwem,\na próby ich odnowienia kończyły się niepowodzeniem, nawet gdy podejmował je cesarz. Tak\nbyło, gdy w połowie IV w. cesarz Julian podjął - pokojowymi metodami - próbę osłabienia\nchrześcijaństwa i przywrócenia znaczenia religii tradycyjnej. Nie osiągnął zamierzonego celu.\nTak oto, mimo prób ograniczenia znaczenia chrześcijaństwa, w IV w. stało się ono religią\ndominującą, by - po roku 392 - stać się religią panującą.\nW okresie od I do IV w. chrześcijaństwo przeszło drogę od małej grupy religijnej,\npoprzez religię prześladowaną, następnie tolerowaną, do religii panującej. Wydaje się,\nże istniało kilka przyczyn sukcesu chrześcijaństwa. Pierwsza to przyczyna, którą można\nnazwać duchową. Pojawienie się chrześcijaństwa zbiegło się w czasie z początkiem kryzysu\ntradycyjnej religijności. Nauka chrześcijańska odpowiadała nowym potrzebom religijnym\nludzi na tyle, że przyjmowali ją mimo konsekwencji, jakie za to groziły. W efekcie u progu\nIV w. chrześcijaństwo było już w cesarstwie bardzo rozpowszechnione.\nDruga przyczyna ma charakter polityczny i ideologiczny. Tradycyjna religia Rzymu\nprzestała spełniać swe kluczowe zadanie religii państwowej, która scala i umacnia wspólnotę.\nPojawiła się więc potrzeba nowej religii, która angażowałaby emocjonalnie wyznawców,\na jednocześnie mogła pełnić funkcję religii państwowej. W III w. dużą popularnością,\nszczególnie wśród żołnierzy, cieszył się kult Słońca Niezwyciężonego i był wspierany przez\nniektórych cesarzy. Także inne kulty zyskiwały wyznawców. Jednak to chrześcijaństwo\nokazało się zdolne do przyciągania wyznawców z różnych grup społecznych, a więc\noddziaływało na całe społeczeństwo. Chrześcijańskie wspólnoty wiernych były silne\nwewnętrznie, dobrze zorganizowane. Zjednoczenie ich w jeden Kościół podporządkowany\nwładcy mogło uczynić z chrześcijaństwa religię, która przejęłaby ważną dla państwa funkcję,\nktórą wcześniej spełniała religia tradycyjna.\nAtuty chrześcijaństwa dostrzegł Konstantyn Wielki i dlatego podjął skuteczne\ndziałania na rzecz uporządkowania i ujednolicenia doktryny oraz podporządkowania sobie\nKościoła. Jego następcy kontynuowali tę politykę. Wydaje się więc, że uzasadniony jest\nwniosek, iż chrześcijaństwo u schyłku IV w. zostało uznane za religię panującą w cesarstwie\nrzymskim, gdyż było jedyną w tym czasie religią, która - przy akceptacji społeczeństwa -\nwzmacniała państwo zarówno ideowo, jak i instytucjonalnie. Ideowo, gdyż Kościół uznawał,\nże władza cesarza pochodzi od Boga. Instytucjonalnie, ponieważ po tym jak chrześcijaństwo\nzostało zalegalizowane, struktury organizacyjne Kościoła zaczęły upodabniać się do struktur\npaństwa. Przyjęły formę hierarchiczną, czyli biskupi miast będących stolicami prowincji\nzyskali władzę zwierzchnią nad biskupami pozostałych miast. Biskupów zasiadających\nw stolicach prowincji zaczęto nazywać metropolitami, z czasem - arcybiskupami.\nNajwiększym szacunkiem cieszyli się biskup Konstantynopola i - oczywiście - biskup\nRzymu.\nZorganizowany według schematu administracji państwowej Kościół stał się na tyle\nsilną instytucją, że po upadku cesarstwa rzymskiego na zachodzie był zdolny przynajmniej\nczęściowo zachować jego tradycje. Dzięki temu w okresie kształtowania się państw\nbarbarzyńskich w Europie to właśnie Kościół ocalił wiele z dawnego dziedzictwa Rzymu:\nmiędzy innymi zachował jego język - łacinę. W ten sposób Kościół okazał się najtrwalszą\ninstytucją antyku, która przetrwała aż do naszych czasów.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający określił złożoność procesu upowszechniania się religii chrześcijańskiej w państwie\nrzymskim, ukazując różne jego aspekty. Poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe\nopisując czynniki wpływające na upowszechnianie się chrześcijaństwa i podając przyczyny\nnieskuteczności walki z chrześcijaństwem w starożytnym Rzymie. Selekcję i hierarchizację\ninformacji przeprowadził poprawnie. Materiał źródłowy wykorzystał trafnie i w pełni.\nPoprawnie sformułował wnioski oraz podsumował swoje rozważania.\nTemat 2. Scharakteryzuj pozycję króla w monarchii stanowe j w Polsce w XIV-XV w.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub\nproblemowym; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając\nróżne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz\nintegruje pozyskane informacje\nz różnych źródeł wiedzy.\nII.5.2. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego.\nZdający porównuje proces formowania się\nspołeczeństwa stanowego w Polsce\ni w zachodniej Europie.\nII.7.2. Polska w XIV-XV w.\nZdający charakteryzuje rozwój monarchii\nstanowej w Polsce, uwzględniając strukturę\nspołeczeństwa polskiego w późnym\nśredniowieczu i rozwój przywilejów\nszlacheckich.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność procesu kształtowania się monarchii stanowej,\nukazując różne jego aspekty (np. wskazał na specyficzne cechy\nmonarchii stanowej w Polsce, z uwzględnieniem zmian w zakresie\nwładzy królewskiej, wyjaśnił pojęcie Korony Królestwa Polskiego)\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ rozwoju\nprzywilejów szlacheckich na ukształtowanie się monarchii stanowej,\nskutki uzyskania przez szlachtę znaczącej pozycji politycznej\nw państwie)\n sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nprocesu kształtowania się monarchii stanowej\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. dostrzegł zależność między rozwojem przywilejów a zakresem\nwładzy monarszej, wskazał czynniki wpływające na ograniczenie władzy\nmonarszej)\n przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,\nuwzględniając ewolucyjny charakter zmiany w pozycji króla\nw społeczeństwie stanowym\n podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących znaczenia\nwydawanych przywilejów w kształtowaniu się monarchii stanowej,\nznaczenia ograniczenia władzy królewskiej dla funkcjonowania\nmonarchii stanowej)\n podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. wymienił niektóre przywileje stanowe wydane przez\nwładców polskich, wspomniał o okolicznościach ich wydania, zwrócił\nuwagę na ich następstwa dla sprawowania władzy królewskiej)\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo skutkowych\n podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę\nscharakteryzowania monarchii stanowej, przedstawienia podziału\nstanowego społeczeństwa).\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. wymienił niektóre przywileje wydane w XIV\ni XV w.)\n w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację\npodanych informacji\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nPrzykładowa realizacja zadania\nOkres rozbicia dzielnicowego skończył się w Polsce w początkach XIV wieku wraz\nz objęciem tronu przez Władysława Łokietka. Jego koronacja w 1320 r. jest uznawana\nza symboliczny początek odnowionego Królestwa Polskiego. Państwo to było z natury rzeczy\nzupełnie innym tworem politycznym i społecznym niż monarchia pierwszych Piastów.\nMonarchia ostatnich Piastów - podobnie jak w innych krajach europejskich - opierała się\nna podziale stanowym społeczeństwa. Z punktu widzenia organizacji państwa najwyższą\nwładzę sprawował król, lecz jego władza była ograniczona prawami stanów. Z drugiej strony\nzauważmy, że konieczność liczenia się z reprezentacją uprzywilejowanych stanów\nnie oznaczała słabości władzy monarchy. Wystarczy wymienić przykłady Filipa IV Pięknego\nwe Francji czy Kazimierza Wielkiego w Polsce.\nWłaśnie za panowania Kazimierza Wielkiego ukształtowała się w Polsce monarchia\nstanowa. Jej prawno-ustrojowym wyrazem było wprowadzenie pojęcia Korony Królestwa\nPolskiego. Wyrażało ono nowe podejście do instytucji państwa. Z pojęciem Korony\nKrólestwa wiązało się oddzielenie państwa od osoby monarchy, a więc odejście od przyjętej\nwe wcześniejszych stuleciach zasady, zgodnie z którą państwo uważane było za własność\nwładcy, czyli od monarchii patrymonialnej. Korona Królestwa symbolizowała państwo\nsuwerenne i niepodzielne terytorialnie. To sprzyjało zacieśnianiu trwałych więzi między\nposzczególnymi prowincjami, tworzeniu urzędów centralnych, a także kształtowaniu się\nreprezentacji stanów. Pojęcie Korony Królestwa stosowane było u schyłku średniowiecza\nw wielu państwach europejskich. Stanowiło ono dorobek ówczesnego prawa europejskiego.\nPierwszym władcą państwa polskiego rozumianego już jako Korona Królestwa był\nKazimierz Wielki (1333-1370). I choć nie był on - jak jego przodkowie z czasów monarchii\npatrymonialnej - właścicielem państwa, to dysponował pełnią władzy państwowej.\nTo on decydował o wewnętrznej i międzynarodowej polityce państwa. Był dowódcą armii\ni zwierzchnikiem administracji państwowej, którą sam stworzył i która w jego imieniu\nzarządzała państwem. W terenie - w poszczególnych ziemiach - najważniejszym urzędem\nstał się urząd starosty. Starostowie byli wyposażeni w szerokie uprawnienia administracyjne\ni sądowe. Za panowania Kazimierza Wielkiego wykształciły się główne urzędy centralne:\nurząd\nkanclerza,\npodkanclerza,\nmarszałka\ni\npodskarbiego.\nW ważnych\nsprawach\npaństwowych Kazimierz Wielki prawdopodobnie zasięgał opinii rady królewskiej, jednak\nnie miała ona jeszcze prawnie ustalonego składu. Król rzadko zasięgał rady reprezentacji\nstanów królestwa, czyli rzadko zwoływał zjazdy (wiece) ogólnopaństwowe rycerstwa.\nZa jego panowania wzmocniła się natomiast pozycja zjazdów prowincjonalnych, wspólnie\nz którymi Kazimierz dokonał kodyfikacji praw - osobno dla Małopolski i dla Wielkopolski.\nW Polsce XIV-XV w. ukształtowały się cztery stany: rycerstwo-szlachta,\nduchowieństwo, mieszczaństwo i stan chłopski. Duchowieństwo oraz rycerstwo-szlachta\nnależały do stanów uprzywilejowanych. Proces różnicowania się stanów, czyli wyodrębniania\nsię grup o odmiennym położeniu prawnym, rozpoczął się w okresie rozbicia dzielnicowego.\nSzczególną rolę w formowaniu się stanów pełniły przywileje immunitetowe, które książęta\ndzielnicowi nadawali instytucjom kościelnym i poszczególnym możnym i rycerzom.\nNajwcześniejsze przywileje dla Kościoła obejmowały zwolnienia dóbr duchownych\nz płacenia podatków, przekazywanie ich pod jurysdykcję sądów kościelnych, a także\nprzyznawanie wolności w obsadzie stanowisk kościelnych. Przywileje na rzecz rycerstwa\ndotyczyły zwolnień z obowiązku uiszczania danin na rzecz księcia i przekazywania przez\nksięcia prawa sądzenia poddanych.\nNa wyodrębnienie się stanu mieszczańskiego i chłopskiego istotnie wpłynęły\nwydawane już przez książąt dzielnicowych przywileje lokacyjne. Na ich podstawie miasta\ni wsie uzyskiwały zgodę na posługiwanie się odrębnym prawem, powszechnie zwanym\nprawem niemieckim. Kazimierz Wielki umacniał gospodarczą pozycję miast, np. przez\nnadawanie poszczególnym z nich prawa składu, czy objęcie ich przymusem drożnym. Czynił\nto, gdyż mieszczaństwo uważał za stan ważny dla pomyślnego funkcjonowania państwa.\nWarunki korzystne dla gospodarczego rozwoju miast i politycznej pozycji mieszczaństwa\nutrzymały się do połowy XV. W drugiej połowie XV w. miasta utraciły uprawnienia\npolityczne. Jedną z ważniejszych przyczyn tej niekorzystnej dla mieszczan zmiany było\nuzyskanie przywilejów przez szlachtę, które zapewniły jej przewagę polityczną nad\nmieszczaństwem i ograniczyły rozwój miast w Polsce.\nRównowaga polityczna w państwie, której - jak się wydaje - pilnował Kazimierz\nWielki, została zachwiana po jego śmierci. Był to niewątpliwie skutek wygaśnięcia dynastii\nPiastów i wstrząsu politycznego, jakim było przejęcie władzy przez Ludwika Węgierskiego.\nW okresie panowania Andegawenów i pierwszych Jagiellonów wprowadzono najważniejsze\n- z punktu widzenia funkcjonowania państwa - przywileje obejmujące cały stan szlachecki,\nczyli przywileje generalne. Stały się one podstawą przebudowy ustroju politycznego Polski.\nPrzywileje generalne wydawane były przez królów, gdy chcieli oni uzyskać zgodę ogółu\nrycerstwa-szlachty na realizację swych zamierzeń politycznych. Za przykład posłużyć może\nnadanie przywileju koszyckiego (1374). Król Ludwik Węgierski wydał go, by uzyskać\nakceptację polskiego rycerstwa dla swych planów dynastycznych. Ustanawiał w nim między\ninnymi zmniejszenie obciążeń podatkowych szlachty. Uprzywilejowanie podatkowe szlachty\nbyło powszechne w całej Europie i nie w tym należy upatrywać wyjątkowości pozycji\npolitycznej szlachty w Polsce. Tę szlachta polska zyskała za panowania dynastii Jagiellonów\ni było to skutkiem zmiany zasad obejmowania polskiego tronu.\nObwiązująca\nza Kazimierza Wielkiego,\nLudwika Węgierskiego\ni Jadwigi\nAndegaweńskiej zasada dziedziczności tronu nie stanowiła wystarczającej podstawy\ndo objęcia panowania przez Władysława Jagiełłę i jego potomków. Jagiełło był królem\nwybranym przez radę królewską, a elekcję potwierdził sejm w Lublinie (1386). Objęcie tronu\nprzez jednego z synów Władysława Jagiełły wymagało uzyskania zgody szlachty\ni skutkowało wydaniem dla niej przywileju (jedlneńsko-krakowskiego - 1430 i 1433), który\nzagwarantował szlachcie nietykalność osobistą. Z kolei przywileje, które szlachta uzyskała\nod Kazimierza Jagiellończyka, były konsekwencją zaangażowania się króla w wojnę\nz zakonem krzyżackim (wojna trzynastoletnia). W przywileju cerekwicko-nieszawskim\n(1454) monarcha zobowiązywał się do tego, że nie zwoła pospolitego ruszenia ani nie nałoży\nnowych podatków bez uzyskania zgody sejmików ziemskich. Charakterystyczne dla XV w.\nrozszerzanie przez monarchów przywilejów dla szlachty dowodzi dużej aktywizacji\npolitycznej stanu szlacheckiego. Rosło znaczenie sejmików ziemskich. I te właśnie zjazdy\nstały się szczególnie trwałą instytucją życia społecznego i politycznego. Z czasem\nukształtowała się praktyka zjazdów przedstawicieli sejmików w czasie i miejscu\nwyznaczonym przez króla. Pierwszy zjazd przedstawicieli sejmików wraz z senatorami\nw roku 1493 w Piotrkowie jest uważany za moment narodzin polskiego sejmu.\nNależy zauważyć, że do końca XV w. władza monarchy w Polsce nie została\nuszczuplona. Przywileje wydane przez kolejnych władców ograniczyły co prawda swobodę\nnakładania podatków na szlachtę i odebrały królowi prawo nieskrępowanego wyznaczania\nnastępcy, ale szlachta nie miała w tym czasie bynajmniej zamiaru powoływać na tron polski\nkogokolwiek spoza dynastii\nJagiellonów. Nawet bezpotomna\nśmierć Władysława\nWarneńczyka nie zmieniła tego stanu rzeczy i na polskim tronie zasiadł brat poległego króla -\nKazimierz Jagiellończyk. Będąc już królem, Kazimierz Jagiellończyk, przymuszony\nokolicznościami, wydał przywilej cerekwicko-nieszawski, ale z całą pewnością był silnym\nwładcą.\nW XIV-XV w. władzę królewską ograniczały nie tylko przywileje, lecz także statuty,\nktórych znaczenie szczególnie wzrosło od XV w. W czasach Kazimierza Wielkiego statuty\nwydano odrębnie dla Wielkopolski i Małopolski. Ujednolicony zbiór statutów małopolskich\ni wielkopolskich o zasięgu ogólnopolskim zredagowano na początku XV w. Począwszy od\nWładysława\nWarneńczyka\n(1434-1444)\nmonarcha\nprzez\nprzysięgę\nkoronacyjną\nzobowiązywał się do przestrzegania wszystkich dotychczasowych praw (statutów, konstytucji\nsejmowych, przywilejów, praw odrębnych stanów itd.). Potwierdzenie praw dowodziło ich\nnadrzędności w stosunku do decyzji monarchy i tego, że panujący nie stał ponad prawem.\nPrawo wspólne i jednolite dla całego państwa, w zakresie prawa publicznego, odnosiło się\nzasadniczo do wszystkich stanów. W części obejmującej prawo sądowe dotyczyło tylko\nszlachty. Pozostałe stany objęte były własnym odrębnym prawem stanowym.\nW XIV-XV w. ukształtowała się w Polsce monarchia stanowa. Władza królewska\npomimo ograniczeń związanych z wpływem możnowładztwa i rozwojem przywilejów\nstanowych, zachowała wyraźną przewagę i jej zakres był dość rozległy. Nadrzędność prawa\nw państwie wyznaczała granice działań monarchy, ale w praktyce panujący królowie nie\nzawsze respektowali prawo. Zależało to od osobowości monarchy, nie rezygnowali także\nz prowadzenia samodzielnej polityki. Szlachta nie miała jeszcze decydującego wpływu na\nsprawy państwa, ale miała możliwość współdziałania z monarchą i możnowładztwem\nw rządzeniu krajem. Pod koniec XV w. szlachta stała się znaczącą siłą polityczną w państwie.\nRozwój wydarzeń politycznych w następnym stuleciu doprowadził do ukształtowania się\nustroju państwa, który z czasem zaczęto nazywać demokracją szlachecką. Jedną z jej cech\ncharakterystycznych była słabnąca z upływem dziesięcioleci rola monarchy. Oskarżanie\nkolejnych panujących o dążenia do absolutum dominium doprowadziło do tego, że król stał\nsię „honorowym przewodniczącym” Rzeczypospolitej.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający wyjaśnił złożoność procesu kształtowania się monarchii stanowej, ukazując różne\njego aspekty. Wskazał specyficzne cechy monarchii stanowej w Polsce, z uwzględnieniem\nzmian w zakresie władzy królewskiej i wyjaśnił pojęcie Korony Królestwa Polskiego.\nPrzeprowadził poprawnie selekcję i hierarchizację informacji wykorzystanych w pracy.\nZwiązki przyczynowo-skutkowe wyjaśnił poprawnie. Sformułował wnioski i ocenę oraz\npodsumował rozważania.\nTemat 3. Wyjaśnij rolę Polski w przeniesieniu wzorców cywilizacji zachodniej\nna obszary ruskie i litewskie w XVI-XVII w.\nIII. Tworzenie narracji historycznej\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII.3.5. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający ocenia kulturową rolę Polski\nw przeniesieniu wzorców cywilizacji\nzachodniej na obszary ruskie i litewskie.\nIII.3.6. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający ocenia sytuację wyznaniową\nna ziemiach Rzeczypospolitej w XVI w.,\nw tym tolerancję wyznaniową oraz unię\nbrzeską.\nIII.4.5. Rzeczpospolita Obojga Narodów\nw XVII w. Ustrój, społeczeństwo, kultura.\nZdający ocenia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych, struktury społecznej\ni modelu życia gospodarczego na tle\neuropejskim oraz synchronizuje\nnajważniejsze wydarzenia z dziejów Polski\nw XVII w. z wydarzeniami europejskimi.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność procesu oddziaływania cywilizacji zachodniej na ziemie\nruskie i litewskie w XVI-XVII w., ukazując jego różne aspekty (np.\nwskazał na różne cechy przemian na ziemiach ruskich i litewskich\nw okresie od unii w Lublinie i w II połowie XVI i w XVII w.,\nuwzględniając specyficzne czynniki świadczące o zbliżeniu z kulturą\nzachodnią: Kościół katolicki, Kościół unicki, gospodarka, elity, kultura)\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ unii\npolsko-litewskiej na przesuwanie się zachodniej granicy cywilizacyjnej na\nziemie ruskie i litewskie, skutki przyjęcia katolicyzmu przez Wielkie\nKsięstwo Litewskie, przyczyny polonizacji elit politycznych\ni intelektualnych)\n sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nprocesu oddziaływania cywilizacji zachodniej na ziemie ruskie i litewskie\nw XVI-XVII w.\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. zależność między istnieniem wspólnego państwa Korony Polskiej\nz Wielkim Księstwem Litewskim a charakterem przemian zachodzących\nw różnych dziedzinach życia politycznego, gospodarczego i społeczno-\n-kulturowego)\n przedstawił wybrane aspekty procesu oddziaływania cywilizacji zachodniej\nna ziemie ruskie i litewskie w ujęciu dynamicznym\n podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących roli Polski\nw przenoszeniu wzorców cywilizacji zachodniej na ziemie ruskie\ni litewskie)\n podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. uwzględnił unię w Lublinie i chrystianizację Litwy, wspomniał\no napływie ludności z Korony na ziemie litewskie i ruskie, zwrócił uwagę\nna podobieństwa w ustroju politycznym i gospodarczym, wskazał na rolę\nKościoła katolickiego w upowszechnianiu wzorców zachodnich)\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych\n podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę\nanalizy wybranych czynników świadczących o wpływach zachodnich\nna ziemiach ruskich i litewskich).\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. wymienił unię w Lublinie, przyjęcie\nkatolicyzmu przez państwo litewskie, włączenie ziem ruskich do Korony)\n w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację\npodanych informacji\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nPrzykładowa realizacja zadania\nUnie Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim, poczynając od aktu\nw Krewie (1385), a kończąc na unii w Lublinie (1569), miały zasadnicze znaczenie\ndla związania obszarów litewskich i ruskich z kręgiem cywilizacji zachodnioeuropejskiej.\nDecyzja wielkiego księcia o zawarciu związku politycznego z Koroną Królestwa Polskiego\nprzyniosła istotne zmiany w funkcjonowaniu państwa litewskiego, które - poczynając\nod religii - stopniowo obejmowały ustrój polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturę i język.\nWielkie Księstwo Litewskie, które pod koniec XIV w. rozpoczęło swą integrację\nz Koroną, składało się w większości z ziem ruskich, które stanowiły jego rozleglejszą część\nw porównaniu z etnicznym terytorium litewskim. Do Królestwa Polskiego należały zaś\nprzyłączone w XIV-XV w. Ruś Czerwona i Podole. Pozostałe obszary ruskie (Wołyń\ni Ukrainę), które znajdowały się pod panowaniem władców litewskich, inkorporowano\ndo Korony (1569) w czasie zmagań o unię lubelską.\nPo przyjęciu chrześcijaństwa łacińskiego przez Wielkie Księstwo Litewskie Kościół\nkatolicki stosunkowo szybko umocnił się na ziemiach etnicznie litewskich. Na terytoria ruskie\nkatolicyzm wkraczał powoli. Do połowy XVI w. Kościół prawosławny utrzymał swą mocną\npozycję, ze względu na to, że Rusini stanowili zdecydowaną większość mieszkańców kraju,\na wśród jego protektorów znajdowała się liczna szlachta i magnateria ruska. W XVI w.\nw Wielkim Księstwie Litewskim rozpowszechniły się wyznania reformowane, dysponujące\nwłasnymi drukarniami i szkolnictwem. W tym czasie wpływy zachodnie nie tylko objęły\nsferę wyznań, lecz także dotyczyły języka, literatury i kultury materialnej. W starciu\nz wyznaniami Reformacji znaczącą rolę odegrali jezuici. Wśród zakładanych kolegiów\nwyróżniała się Akademia Wileńska, w której zatrudniano licznych nauczycieli z Korony\ni krajów europejskich. Po wojnach XVII w. Kościół katolicki stopniowo zyskiwał na\nznaczeniu za sprawą rosnącej liczby parafii, klasztorów i szkół jezuickich. Poważny wkład w\nbudowanie więzi cywilizacyjnej z Zachodem wniósł Kościół unicki, z oporami wprowadzany\npo zawarciu unii między Kościołem rzymskokatolickim a prawosławnym w Brześciu\nnad Bugiem (1596). Kościół unicki, po osłabieniu w czasie wojen z Kozakami i państwem\nmoskiewskim stopniowo rozszerzył swe wpływy pod koniec XVII w., co wiązało się\nze znacznym zmniejszeniem liczby wyznawców Kościoła prawosławnego. Umocnienie się\nKościoła unickiego prowadziło do głębszego wpływu wzorców zachodnich na społeczeństwo\nruskie.\nOd XV w. rozpowszechniał się w Wielkim Księstwie Litewskim język łaciński.\nOd połowy XVI w. umacniała się pozycja języka polskiego, w którym drukowano większość\nksiążek popularyzujących osiągnięcia humanizmu i reformacji. W języku polskim\nprowadzono obrady sejmów i sejmików. Pod koniec XVII w. stał się on językiem\nurzędowym. Upowszechnianiu się języka polskiego sprzyjał napływ ludności z Korony. Byli\nto osadnicy, duchowni, urzędnicy, pisarze, drukarze, wydawcy czy kupcy.\nOd drugiej połowy XVI w. do końca XVII w. powstawały liczne biblioteki klasztorne\nna czele z jezuicką w Wilnie oraz wzorem Zachodu własne księgozbiory tworzyli członkowie\nelit politycznych i kulturalnych. Książki sprowadzano z Korony i krajów europejskich. Wśród\nrodów książęcych i magnackich, podobnie jak w Koronie, upowszechniło się studiowanie\nna zachodnich uniwersytetach i organizowanie podróży (np. szkolnych, turystycznych)\ndo Korony i państw zachodnich. Europeizacja była czynnikiem o znaczeniu zasadniczym\ndla zbliżenia polskich, litewskich i ruskich elit politycznych i kulturalnych Rzeczypospolitej.\nBezpośrednim skutkiem powiązań politycznych Wielkiego Księstwa Litewskiego\nz Koroną było przeprowadzenie reformy rolnej zwanej pomiarą włóczną, która polegała\nna komasacji i przemierzaniu wszystkich ziem uprawnych na włóki (miara ziemi). Reforma\nwłóczna od drugiej połowy XVI w. przeprowadzana była w dobrach wielkoksiążęcych,\na potem w majątkach magnackich i szlacheckich. Unormowano i ujednolicono również\npowinności chłopskie oraz podatki. Reforma przyczyniła się do rozwoju gospodarki\nfolwarcznej i wzrostu eksportu artykułów rolnych z ziem litewskich i ruskich na zachód.\nNiedługo po zawarciu unii w Krewie wielki książę litewski Władysław Jagiełło nadał\nstolicy swego państwa - Wilnu - prawo magdeburskie. Była to pierwsza lokacja miasta\nna prawie niemieckim w Wielkim Księstwie Litewskim. Inne miasta otrzymywały\nje stopniowo w XV i XVI w. W drugiej połowie XVI w. w Wielkim Księstwie\nprzeprowadzono na wzór polski reformę sądownictwa. W przypadku kodyfikacji prawa\n(Statuty Litewskie) sięgano do doświadczeń polskich, ale przede wszystkim opierano się\nna prawie rzymskim i prawie dotychczas obowiązującym na Litwie i Rusi.\nPrzemiany kulturowe świadczące o włączaniu się ziem litewsko-ruskich do cywilizacji\nzachodniej dobrze były widoczne w budownictwie sakralnym i świeckim. Od początku\nXVI w. najintensywniej przebudowywało się Wilno, które słynęło z kościołów gotyckich.\nZ budowli renesansowych wyróżniał się pałac wzniesiony przez Zygmunta I, pełniący funkcję\nsiedziby Jagiellonów. W XVII w. pod wpływem baroku powstawały wielkie rezydencje\nmagnackie, np. zamek Radziwiłłów w Nieświeżu, oraz liczne kościoły, zespoły klasztorne,\nświątynie unickie, prawosławne, a także synagogi. Ich budowy podejmowali się architekci,\nmajstrowie, rzemieślnicy, robotnicy pochodzący z ziem koronnych i z krajów europejskich,\nw tym w szczególności liczni byli artyści włoscy i niemieccy.\nProces przesuwania się zachodniej granicy cywilizacji łacińskiej na ziemie litewskie\ni ruskie - szczególnie widoczny od XVI w. - był skutkiem unii Wielkiego Księstwa z Koroną\ni już samo powstanie związku politycznego obu państw zdecydowało o włączeniu tych\nobszarów w krąg cywilizacji europejskiej. Od XIV w. Polska wywiera pośredni, niemniej\npotężny, wpływ na charakter i kierunek przemian na ziemiach ruskich i litewskich.\nW pierwszym rzędzie widoczne były wpływy związane z ekspansją Kościoła katolickiego\ni napływem duchowieństwa oraz powstawaniem zakonów i szkół. Kolejnym polem wpływów\nbył ustrój i polska kultura polityczna oraz gospodarka. Najlepiej wpływy zachodnie\nuwidoczniły się w architekturze, sztuce, języku i literaturze.\nOd połowy XVI w. proces europeizacji wiązał się z zamianą języka europejskiego\nłaciny na polski i z jego upowszechnianiem się jako języka kultury wśród wyższych warstw\nspołeczeństwa litewskiego i ruskiego. Język polski w roli nośnika kultury europejskiej\nzapewniał wejście w krąg kultury łacińskiej i zachodniej. Przenoszenie wzorców zachodnich\nprzebiegało w ramach wspólnego państwa i dokonywało się poprzez Koronę Polską i z ziem\npolskich lub bezpośrednio z Zachodu. Procesy polonizacyjne na ziemiach litewskich\ni ruskich, co do ich charakteru stanowią zagadnienie kontrowersyjne w historiografii Litwy,\nBiałorusi i Ukrainy. Nie należy jednak przypisywać polonizacji cech wynaradawiania,\nponieważ takie zjawiska jeszcze w XVI i XVII w. się nie narodziły. Są one specyficzne\ndopiero dla XIX wieku. Zresztą posługiwanie się językiem polskim nie zniwelowało poczucia\nlitewskiej odrębności politycznej. Jest to widoczne np. w działalności litewskich magnatów.\nDzięki europeizacji Litwa stała się najdalej na wschód wysuniętym krajem Zachodu, choć\nmogła przecież być najbardziej zachodnim z krajów Wschodu.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający wyjaśnił złożoność procesu oddziaływania cywilizacji zachodniej na ziemie ruskie\ni litewskie w XVI-XVII w., ukazując różne jego aspekty. Wskazał cechy przemian tu\nzachodzących w okresie od unii w Lublinie w II połowie XVI i w XVII w., uwzględniając\nspecyficzne czynniki świadczące o zbliżeniu z kulturą zachodnią. Selekcję i hierarchizację\ninformacji przeprowadził poprawnie. Wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe omawiając\nwpływ unii polsko-litewskiej na przesuwanie się zachodniej granicy cywilizacyjnej na ziemie\nruskie i litewskie. Wskazał skutki przyjęcia katolicyzmu przez Wielkie Księstwo Litewskie\ni przyczyny polonizacji elit politycznych i intelektualnych. Sformułował wnioski i ocenę oraz\npodsumował rozważania.\nTemat 4. Rozważ, jakie czynniki sprzyjały rozwojowi gospodarczemu Stanów\nZjednoczonych w II połowie XIX w. W pracy wykorzystaj załączone materiały.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu historycznego;\ndostrzega wielość perspektyw badawczych\noraz wielorakie interpretacje historii i ich\nprzyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w\nujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV.2.1. Europa i Stany Zjednoczone\nw epoce rewolucji przemysłowej.\nZdający charakteryzuje proces\nuprzemysłowienia państw europejskich\ni Stanów Zjednoczonych.\nIV.2.2. Europa i Stany Zjednoczone\nw epoce rewolucji przemysłowej.\nZdający charakteryzuje rozwój terytorialny,\ngospodarczy oraz przemiany społeczno-\n-kulturowe w Stanach Zjednoczonych\nw XIX w.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n przedstawił rozwój gospodarczy USA w ujęciu dynamicznym, ukazując\njego różne aspekty (np. ukazał przemiany w rolnictwie i przemyśle,\nuwzględniając czynniki terytorialne, demograficzne i napływ imigrantów)\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ rozwoju\nlinii kolejowych, postępu technicznego i polityki państwa na rozwój\ngospodarki)\n właściwie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy** (np. podał\ninformacje pochodzące ze źródeł)\n sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n przedstawił rozwój gospodarczy USA w ujęciu dynamicznym,\nuwzględniając jego charakterystyczne cechy (np. ukazał wzrastającą rolę\nprzemysłu i przejawy postępu technicznego w różnych dziedzinach\ngospodarki)\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. ukazał rozwój gospodarki USA jako pochodną dokonujących się\nprzemian ludnościowych i terytorialnych)\n w większości poprawnie przeprowadził selekcję faktów, wykazując się\nzrozumieniem ich znaczenia i hierarchii\n w większości wykorzystał materiał źródłowy\n podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących wzrostu\nznaczenia USA w gospodarce światowej, prowadzonej polityki\ngospodarczej)\n podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n przedstawił częściową faktografię potrzebną do realizacji tematu\n(np. wspomniał o znaczeniu wojny secesyjnej dla dziejów USA, wskazał\nna rozwój przemysłu, zwrócił uwagę na wpływ wynalazczości na postęp\ntechnologiczny)\n podjął próbę selekcji i uporządkowania podanej faktografii\n podjął próbę wykorzystania materiałów źródłowych i zastosowania ich\nw tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\npodobieństw/różnic między nimi (np. rozwój terytorialny USA, napływ\nimigrantów, rozwój przemysłu)\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni\n w stopniu niezadowalającym odniósł się do źródeł*.\n* Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła, powołuje\nsię na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.\n** Zdający nie może uzyskać punktów z IV poziomu, jeżeli nie odniósł się do materiałów\nźródłowych.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nPrzykładowa realizacja zadania\nStany Zjednoczone Ameryki Północnej w XIX wieku przeobraziły się w potęgę\ngospodarczą. Stało się to widoczne w początkach następnego stulecia, w czasach I wojny\nświatowej. Największe mocarstwa świata, wchodzące w skład bloku państw ententy,\nzwyciężyły w tej wojnie tylko dzięki pomocy amerykańskiej. Stąd też pytanie o czynniki\nsprzyjające rozwojowi gospodarki USA wydaje się być jednym z najważniejszych w historii\nXX stulecia. Odpowiedź na to pytanie jest ważna także dla zrozumienia historii Europy, która\nstraciła swoją pozycję na rzecz USA.\nO pozycji gospodarczej Stanów Zjednoczonych w XIX w. zdecydowały różne\nczynniki, ale najważniejszymi były rozwój przemysłu i rolnictwa, który pozostawał w ścisłym\nzwiązku z postępem technicznym. W przypadku gospodarki USA jej rozwojowi szczególnie\nsprzyjały czynniki terytorialne i demograficzne.\nW drugiej połowie XIX wieku głębokie zmiany w gospodarce Stanów Zjednoczonych\nspowodowała wojna secesyjna (1861-1865), w tym przede wszystkim zniesienie\nniewolnictwa. Skutkiem upadku Południa i zwycięstwa Północy był wybór dominującego\nmodelu gospodarki - wolnorynkowej, opartej na pracy wolnonajemnej, z coraz bardziej\nznaczącym i rozwijającym się przemysłem. Istotny wpływ na rozwój rolnictwa miał\nuchwalony przez Kongres w czasie wojny tzw. Akt o domostwach (1862), który przewidywał\nnadanie ziemi osadnikom z możliwością wykupienia jej na własność po minimalnej cenie\npo upływie 5 lat od osiedlenia się. Prawo to obowiązywało na terytoriach zachodnich\ni istotnie przyczyniło się do rozwoju osadnictwa.\nLiczba mieszkańców Stanów Zjednoczonych gwałtownie wzrastała. Przyczyną tego\nwzrostu była masowa imigracja do USA. Wśród przybyszów europejskich najwięcej było\nIrlandczyków, Włochów i Niemców. W grupie imigrantów z Europy Środkowo-Wschodniej\nokoło 4 milionów stanowili Polacy. Liczna była emigracja żydowska. Imigranci poszukiwali\nw USA pracy oraz wolności i tolerancji religijnej. Ameryka stała się symbolem kraju wielkich\nmożliwości, w którym każdy znajdzie swoje miejsce. Przybysze z krajów europejskich żyli\nw bardzo różnych warunkach, niektórzy nie mieli problemów z przystosowaniem się\n(Anglicy, Szkoci, Niemcy), dla wielu jednak Ameryka okazała się trudnym wyzwaniem\n(np. Irlandczycy). Niemniej - w porównaniu z ówczesnymi państwami europejskimi - Stany\nZjednoczone dawały szansę na podniesienie stopy życiowej i awans społeczny. Stwarzały\nwiele możliwości dla osób energicznych, utalentowanych, niebojących się ryzyka. Władze\namerykańskie dążyły do przekształcenia masy imigrantów w społeczeństwo amerykańskich\nobywateli. Tego problemu dotyczy ilustracja - karykatura (źródło D) - symbolizująca\nwyobrażenie Amerykanów o sobie jako narodzie amerykańskim, który powstaje\nz „wymieszania” w moździerzu poszczególnych „składników” - różnych grup etnicznych.\nImigranci w garncu wyróżniają się własnym etnicznym ubraniem, ale mają równe prawa.\nW rezultacie tego symbolicznego „wymieszania” miał powstać nowy obywatel. Proces\nasymilacji był bardzo trudny i bolesny dla przybyszów. Zjawisko to ilustruje stojący\nna brzegu moździerza imigrant, przedstawiony jako osoba, która protestuje i odmawia\nasymilacji. Należy dodać, że niektóre grupy etniczne były wykluczone z asymilacji.\nDotyczyło to przede wszystkim Indian, wobec których stosowano politykę eksterminacji.\nImigrantów przyciągały słabo zaludnione obszary amerykańskiego Zachodu.\nWyjeżdżali tam ludzie poszukujący nowych miejsc do życia i źródeł utrzymania, ale także\nwyznawcy rozmaitych kultów, którzy chcieli w spokoju praktykować swoją wiarę. Zachód\nstał się dla nich schronieniem, a ich przybycie zmieniło jałowe ziemie w rolniczą krainę.\nDo dnia dzisiejszego ziemie tzw. Środkowego Zachodu są głównym obszarem uprawy zbóż\nw USA. Trud włożony w zagospodarowanie tych ziem stał się częścią amerykańskiej\nmitologii, a zarazem składnikiem kultury popularnej.\nO rozwoju gospodarczym Stanów Zjednoczonych zadecydował rozwój linii\nkolejowych, które przebiegały przez cały kontynent. Ich dynamiczny rozwój ukazany jest\nw źródle C. Już w roku 1840 długość linii kolejowych w Stanach Zjednoczonych była\ndwukrotnie wyższa od długości linii kolejowych w najbardziej uprzemysłowionym państwie\nświata - Wielkiej Brytanii.\nMapa sieci linii kolejowych w roku 1870 (źródło B) ukazuje jeden z największych\nproblemów rozwoju Stanów Zjednoczonych: trudności z zagospodarowaniem centralnej\nczęści kraju. Łatwo zauważyć, że najgęstsza sieć linii kolejowych znajdowała się\nna wschodnim, atlantyckim wybrzeżu. Im dalej na zachód, tym większe okazywały się\nproblemy z budową linii kolejowych. W roku 1870 tylko jedna linia kolejowa przecinała cały\nkontynent. Z czasem jednak ich liczba i gęstość będzie wzrastać. Kolej stała się czynnikiem\ndynamizującym rozwój wewnętrzny kraju. Trasa przebiegu kolei miała wielkie znaczenie.\nZnane są przypadki porzucania miast i miasteczek, przez które nie przebiegała linia kolejowa,\na jednocześnie wznoszenia nowych, położonych w jej pobliżu. Dzięki kolei zwiększyły się\nmożliwości przewożenia masy towarów produkowanych wewnątrz kraju do gęsto\nzaludnionych okolic położonych na wschodnim wybrzeżu. Ponadto kolej dała dziesiątki\ntysięcy nowych miejsc pracy oraz zbudowała potęgę spółek kolejowych i majątki rodzin ich\nwłaścicieli. Przy okazji można zauważyć, że praca przy budowie linii kolejowych przebiegała\nw bardzo trudnych warunkach, a konflikty między robotnikami a pracodawcami wybuchały\nbardzo często. Kolej dała USA nowe możliwości. Nie tylko zapewniła mobilność ludzi, lecz\nprzede wszystkim zdynamizowała transport, czyli przewóz produktów amerykańskiego\nrolnictwa i przemysłu. Stały się one środkami w walce o pozycję amerykańskiej gospodarki\nw świecie.\nO tempie rozwoju gospodarczego USA świadczy wykres zamieszczony w materiałach\nźródłowych. Coraz szybsze tempo wzrostu gospodarczego w latach 1869-1914 widoczne jest\nwe wzroście wartości produkcji liczonej w miliardach dolarów. Wzrosła ona sześciokrotnie\nz 4000 do 24 000 mld dolarów. Porównując te wartości z tempem wzrostu liczby robotników\nzatrudnionych w przemyśle amerykańskim, widzimy, że wartość produkcji nie jest wprost\nzależna od liczby zatrudnionych pracowników. Widać z tego, że rozwój przemysłu\npozostawał w ścisłym związku z postępem technicznym. Amerykańska wynalazczość\nprzejawiała się we wszystkich dziedzinach gospodarki. Amerykanie poza własnymi\nwynalazkami wykorzystywali i udoskonalali również innowacje europejskie.\nPowstanie potęgi przemysłowej, jaką stały się Stany Zjednoczone, nie byłoby możliwe\nbez ducha przedsiębiorczości, tak charakterystycznego dla kultury amerykańskiej. Stany\nZjednoczone od samego początku swojego istnienia były krajem ludzi samodzielnie żyjących\ni gospodarujących, często wręcz skazanych na tę samodzielność. Czynników sprzyjających\nrozwojowi gospodarki amerykańskiej było niewątpliwie o wiele więcej. Ekspansji\ngospodarczej sprzyjały zasoby naturalne kraju, których rabunkowa eksploatacja w XIX w.\nprowadziła do szybkiego wzbogacania się. Rozwój gospodarczy nie odbywał się bez wpływu\npaństwa. Stworzone zostały sprzyjające warunki do gromadzenia kapitału, który był\nniezbędny do powstania wielkich inwestycji i tworzenia koncernów oraz banków. Państwo\numożliwiało również podbój olbrzymich obszarów i nadzorowało powstawanie sieci\nkolejowej.\nStany Zjednoczone przeszły wielką przemianę gospodarczą i społeczną w XIX w.\nPoprzez budowę przemysłu i gromadzenie olbrzymich zasobów materialnych oraz ogromny\nrozwój i wykorzystanie technologii ukształtowała się silna i dynamicznie rozwijająca się\ngospodarka. Dwa czynniki były ściśle powiązane z ekspansją gospodarczą USA. Były\nto wielkie i niezagospodarowane terytoria oraz napływ kilkudziesięciu milinów imigrantów,\ngłównie z Europy. Siłę napędową dla rozwoju gospodarki stanowił postęp techniczny.\nW drugiej połowie XIX w. USA pojawiły się jako nowa potęga gospodarcza na mapie świata.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający przedstawił rozwój gospodarczy USA w ujęciu dynamicznym, ukazując jego różne\naspekty. Pokazał przemiany w rolnictwie i przemyśle, uwzględniając czynniki terytorialne,\ndemograficzne i napływ imigrantów. Selekcję i hierarchizację informacji przeprowadził\npoprawnie. Wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe opisując wpływ rozwoju linii\nkolejowych, postępu technicznego i polityki państwa na rozwój gospodarki. Właściwie\ni w pełni wykorzystał materiał źródłowy powołując się na informacje pochodzące ze źródeł.\nSformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nTemat 5. Oceń znaczenie Jesieni Ludów dla państw Europy Środkowo-Wschodniej.\nIII. Tworzenie narracji historycznej\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV.12.3. Europa Środkowo-Wschodnia\npo II wojnie światowej.\nZdający charakteryzuje proces\nuniezależnienia się państw satelickich od\nZSRR.\nV.12.4. Europa Środkowo-Wschodnia\npo II wojnie światowej.\nZdający wyjaśnia przyczyny rozpadu ZSRR\ni bloku wschodniego.\nV.12.5. Europa Środkowo-Wschodnia\npo II wojnie światowej.\nZdający opisuje przeobrażenia ustrojowe\nw państwach Europy Środkowo-Wschodniej\ni rozpoznaje charakterystyczne cechy\nprocesu dekomunizacji w państwach bloku\nwschodniego po 1989 r.\nV.12.6. Europa Środkowo-Wschodnia\npo II wojnie światowej.\nZdający synchronizuje najważniejsze\nwydarzenia z dziejów świata, Europy\nZachodniej i Środkowo-Wschodniej oraz\nPolski.\nV.16.1. Polska w latach 1980-1989.\nZdający wyjaśnia ideę Solidarności i jej\nwpływ na przemiany społeczno-polityczne\nw Polsce.\nV.16.3. Polska w latach 1980-1989.\nZdający opisuje przyczyny i skutki obrad\n„Okrągłego Stołu”.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność wydarzeń Jesieni Ludów, ukazując różne ich aspekty\n(np. scharakteryzował przebieg wydarzeń, uwzględniając specyfikę\nkażdego kraju oraz odmienne tempo i sposób przeprowadzenia zmiany\nustrojowej)\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ\nwydarzeń w ZSRR w latach 80. na rozpad bloku sowieckiego)\n sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nrangi wydarzeń Jesieni Ludów dla rozpadu bloku sowieckiego\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ wydarzeń w Polsce w 1989 r. na przebieg zmiany ustrojowej\nw państwach bloku komunistycznego)\n przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym, wskazując\nna ewolucyjny charakter zmiany (np. Polska i Węgry)\n podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących następstw\nwydarzeń roku 1989 - pozytywnych i negatywnych)\n podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. wymienił przykłady kryzysów społeczno-politycznych\nw bloku państw wschodnich, wspomniał o porozumieniu „Okrągłego\nStołu”, roli M. Gorbaczowa i jego reformach w ZSRR)\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych\n(np. wpływ opozycji i Kościoła na przebieg zmiany ustrojowej)\n podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę\nprzedstawienia własnej opinii).\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. wymienił państwa Europy Środkowo-\n-Wschodniej, w których nastąpiły wydarzenia Jesieni Ludów, wspomniał\no wyborach czerwcowych z 1989 r., o upadku muru berlińskiego)\n w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację\npodanych informacji\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nPrzykładowa realizacja zadania\nWyzwolenie Europy Środkowo-Wschodniej spod dominacji sowieckiej wydaje się\njednym z najbardziej doniosłych wydarzeń historii XX wieku. Nazwano te wydarzenia\nJesienią Ludów. Nazwa miała się kojarzyć z dziewiętnastowieczną Wiosną Ludów\ni podkreślać ich historyczny charakter. Upadek systemu komunistycznego zapowiadał\nzakończenie pewnej epoki. Państwa Europy Środkowo-Wschodniej, wchodzące w skład\nbloku\nsowieckiego, odzyskiwały suwerenność utraconą po II wojnie światowej.\nZastanawiając się nad wydarzeniami roku 1989 i ich interpretacją, można wskazać\nco najmniej trzy cechy charakterystyczne. Po pierwsze, Jesień Ludów jest cezurą, wyraźnie\ndzielącą dzieje Europy; po drugie, była rewolucją; po trzecie wreszcie, stała się generatorem\nnowych konfliktów.\nRok 1989 przyniósł ze sobą zmianę tak znaczącą, że bez wątpienia można uznać\ngo za cezurę, przynajmniej dla tej części świata. W roku 1989 okazało się, że system\nkomunistyczny w wersji sowieckiej po prostu się rozpadł. Jednak jego porażka była\nnastępstwem\ndługotrwałego\nprocesu.\nZapewne\nprzesłanek\nrozpadu\nbloku\npaństw\nkomunistycznych można poszukiwać już w wydarzeniach, które towarzyszyły jego\npowstaniu. Podczas II wojny światowej mocarstwa zachodnie zaakceptowały myśl, że ZSRR\nbędzie po wojnie posiadał swoją strefę wpływów. Zwykle mówi się o „zdradzie jałtańskiej”\nw odniesieniu do decyzji mocarstw wobec Polski. Wydaje się, że można pojęcie to rozciągnąć\nna wszystkie państwa\nEuropy Środkowo-Wschodniej. Kontrola polityczna\nbloku\nkomunistycznego ze strony ZSRR była poparta kontrolą wojskową, skoro w państwach tych\nstacjonowały wojska radzieckie. Z czasem powstały instytucjonalne formy przymusowej\nintegracji: Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (1948), a w 1955 r. - Układ Warszawski.\nBlokiem co kilkanaście lat wstrząsały wybuchy niezadowolenia podbitych społeczeństw.\nW 1956 r. doszło do krwawo stłumionego powstania na Węgrzech. W latach sześćdziesiątych\nbyła to tzw. praska wiosna (1968). Próba budowania „socjalizmu z ludzką twarzą” zakończyła\nsię niepowodzeniem. Do stłumienia buntu w Czechosłowacji wykorzystane zostały wojska\nUkładu Warszawskiego, które wymusiły rezygnację z niebezpiecznych eksperymentów\npolitycznych. Sformułowana w tym czasie tzw. doktryna Breżniewa mówiła o tym, że inne\npaństwa komunistyczne przyjdą z „bratnią pomocą” temu państwu, które zostanie zagrożone\nwystąpieniami niezadowolonej ludności. Ta komunistyczna nowomowa zawierała w sobie\ncałkiem otwarcie wyrażoną groźbę zbrojnej interwencji.\nNajbardziej niespokojnym państwem bloku wschodniego okazała się Polska.\nJakkolwiek wydarzenia tzw. Polskiego Października w 1956 r. przebiegały bezkrwawo\ni doprowadziły do wymiany kierownictwa politycznego partii i państwa, to już czternaście lat\npóźniej doszło do krwawych starć\nulicznych\nz\nmanifestującymi\nniezadowolenie\nstoczniowcami. Grudzień ’70 przyniósł nie tylko wymianę ekipy politycznej, lecz także\npewne otwarcie Polski na świat. Edward Gierek obiecywał budowę „Drugiej Polski”,\npoprawę warunków życia, zbudowanie nowoczesnego (choć komunistycznego) państwa.\nObietnice nie zostały zrealizowane, a w obliczu represji po stłumieniu wystąpień w Radomiu\ni Ursusie (1976) narodziła się opozycyjna siła społeczna, w postaci Komitetu Obrony\nRobotników. Polska była jedynym państwem komunistycznym z istniejącą i prężnie\ndziałającą opozycją. Opozycja ta uzyskała wsparcie potężnego sojusznika, jakim był Kościół\nkatolicki, a wybór Karola Wojtyły na papieża zadał komunizmowi potężny cios.\nWydarzenia lat 1980-1981 zdawały się pokazywać, że komunizm jest w odwrocie.\nNarodziny\npierwszego\nmasowego,\nantykomunistycznego\nruchu\nspołecznego\n(NSZZ „Solidarność”)\nujawniły\nskalę\nniezadowolenia\nspołecznego.\nPrzywódca\n„Solidarności” Lech Wałęsa stał się autentycznym bohaterem ludowym. Wprowadzenie stanu\nwojennego (13 grudnia 1981 r.) pokazało, że komuniści nie są w stanie utrzymać u władzy\npartii komunistycznej.\nW latach osiemdziesiątych trwał stan swoistego pata - władza nie była w stanie\nzlikwidować podziemnej „Solidarności”, ta zaś nie mogła przejąć władzy. Zresztą\nw ówczesnych realiach geopolitycznych wydawało się to całkowicie niemożliwe. Sytuacja\nzmieniła się dopiero w drugiej połowie lat osiemdziesiątych, kiedy to funkcję sekretarza\ngeneralnego KC KPZR objął Michaił Gorbaczow. Zdawał on sobie sprawę z trudnej sytuacji\nZSRR i chciał dokonać wewnętrznych reform pod hasłem pierestrojki, czyli przebudowy.\nDodatkowo sytuację utrudniała prowadzona od 1979 r. interwencja w Afganistanie, która\nwzbudzała wielkie niezadowolenie społeczeństwa radzieckiego i osłabiała pozycję ZSRR\nna arenie międzynarodowej. Reformy Gorbaczowa przyniosły nieoczekiwane konsekwencje.\nNie uratowały ZSRR przed upadkiem. Ujawniły jedynie głębię destrukcji społecznej ZSRR\noraz\nodrodziły\nniepokoje\ni\nkonflikty\nspołeczne\n(w\ntym\nnarodowościowe),\nktóre nieoczekiwanie doprowadziły do upadku tego państwa.\nW Polsce, dzięki wsparciu Gorbaczowa, grupa młodych, partyjnych polityków\n(m.in. Leszek Miller i Aleksander Kwaśniewski), skupiona wokół gen. Wojciecha\nJaruzelskiego, zaproponowała podjęcie rozmów z opozycją. Po długich przygotowaniach\nw lutym 1989 r. rozpoczęły się rozmowy „Okrągłego Stołu”, przy którym spotkały się\nkomunistyczny rząd i opozycja. Ustalony tzw. kontrakt Okrągłego Stołu przewidywał między\ninnymi współudział opozycji we władzy poprzez udział w wyborach. Odbyły się\none 4 czerwca 1989 r., a ich wynik całkowicie zaskoczył wszystkich. Władza poniosła\ntak druzgocącą porażkę, że postawiło to pod znakiem zapytania dalsze funkcjonowanie\nsystemu komunistycznego w Polsce. I choć tzw. sejm kontraktowy wybrał gen. Jaruzelskiego\nna prezydenta państwa, co było jednym z warunków Okrągłego Stołu, to powstanie\nniekomunistycznego rządu stało się faktem. Rząd ten powstał w sierpniu, a 12 września\n1989 r. jego premierem został Tadeusz Mazowiecki.\nWydarzenia w Polsce zapoczątkowały efekt domina. Rozpadał się system - upadły\nrządy komunistyczne w Czechosłowacji, na Węgrzech, w Bułgarii. W listopadzie 1989 r.\nupadł mur berliński, a w 1990 r. Niemiecka Republika Demokratyczna przystąpiła\ndo Republiki Federalnej Niemiec. Władze Związku Radzieckiego nie interweniowały, zajęte\nratowaniem własnego państwa. Od ZSRR odłączyły się republiki nadbałtyckie, a następnie\ninne republiki. Pod koniec 1991 r. prezydenci Białorusi, Ukrainy i Rosji ogłosili wystąpienie\nz ZSRR i utworzenie w to miejsce Wspólnoty Niepodległych Państw. W takiej sytuacji\npierwszy (i ostatni) prezydent ZSRR M. Gorbaczow ogłosił likwidację tego państwa.\nW rozwoju wydarzeń Jesieni Ludów uderza to, że kraje Europy Środkowo-\n-Wschodniej podążały różnymi drogami do zmiany ustroju, działały też odmienne\nwewnętrzne czynniki sprawcze. W Polsce i na Węgrzech proces ten miał charakter\newolucyjny. W Rumunii w grudniu 1989 r. społeczeństwo przemocą obaliło reżim\nN. Ceausescu, ale przejęcie władzy z rąk komunistów odbyło się w sposób łagodny.\nWydarzenia w Pradze nazwano wręcz „aksamitną rewolucją”. Każdy kraj miał swą specyfikę,\nczyli inny komunizm i odmienny przebieg wydarzeń oraz zróżnicowany udział społeczeństw\nw oddolnej rewolucji. Skutkowało to różną perspektywą oglądu i oceny znaczenia roku 1989.\nDla państw Europy Środkowo-Wschodniej upadek systemu komunistycznego\noznaczał przede wszystkim zmianę ustrojową, budowanie demokracji, pluralizm polityczny\ni gospodarkę wolnorynkową oraz integrację z Europą Zachodnią. Wszystkie kraje Europy\nŚrodkowo-Wschodniej odzyskały niezależność państwową.\nJednocześnie ujawniły się nowe konflikty, w tym przede wszystkim konflikty\netniczne. W 1993 r. doszło do rozpadu Czechosłowacji, z której wyodrębniły się dwa państwa\n- Czechy i Słowacja. Podział dokonał się drogą pokojową. Okazało się, że w niektórych\nkrajach postkomunistycznych upadek dotychczasowego systemu odnowił dawne spory.\nUjawniło się to także na terenie dawnego ZSRR. Trudnym problemem okazała się obecność\nmniejszości rosyjskiej, np. w państwach nadbałtyckich.\nWstrząsającym doświadczeniem dla Europy były konflikty towarzyszące rozpadowi\nJugosławii. Jugosławia była państwem komunistycznym, jakkolwiek antyradzieckim. Było\nto państwo federacyjne, składające się z sześciu republik. Po śmierci twórcy i jednocześnie\nkomunistycznego dyktatora Josipa Broz-Tito (1980) państwo pogrążyło się w konfliktach\nwewnętrznych. Pod wpływem wydarzeń Jesieni Ludów spotęgowały się nastroje\nnacjonalistyczne. Po secesji Słowenii i Chorwacji w 1991 r. państwo praktycznie się\nrozpadło. Doszło do szeregu konfliktów zbrojnych między dawnymi republikami\nzwiązkowymi, w których głównie angażowała się Serbia. Wojny trwały z przerwami aż do\n2006 r., a ich najbardziej dramatyczną fazą było oblężenie Sarajewa przez wojska serbskie.\nW działaniach zbrojnych wzięło także udział NATO, dążące do wymuszenia na Serbii zgody\nna zawarcie pokoju. Podczas wojen popełnione zostały liczne zbrodnie wojenne, które nadal\nściga Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii. I choć obecnie nie ma tam\ndziałań wojennych, to sytuacja daleka jest od stabilizacji.\nW lata 90. państwa Europy Środkowo-Wschodniej wkroczyły z wielkimi nadziejami.\nOkazało się jednak, że dzieli je od Europy Zachodniej wielki dystans. Dążenie\ndo modernizacji i integracji z Europą Zachodnią stało się głównym wyzwaniem\ndla wszystkich krajów.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający wyjaśnił złożoność wydarzeń Jesieni Ludów, ukazując różne ich aspekty.\nScharakteryzował przebieg wydarzeń, uwzględniając specyfikę każdego kraju oraz odmienne\ntempo i sposób przeprowadzenia zmian ustrojowych w nich zachodzących. Selekcję\ni hierarchizację informacji przeprowadził poprawnie. Wyjaśnił związki przyczynowo-\n-skutkowe poprzez określenie wpływu wydarzeń w ZSRR w latach 80. na rozpad bloku\nsowieckiego. Sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.","solution":null,"image":"img/historia-2014-grudzien-probna-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura próbna · grudzień 2014 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura próbna","text_html":"<p>Zadanie 24. (0-12)<br>Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.</p>\n<ol><li>Dlaczego chrześcijaństwo stało się religią panującą w starożytnym Rzymie? Przedstaw</li></ol>\n<p>i uzasadnij swoje stanowisko. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.</p>\n<ol><li>Scharakteryzuj pozycję króla w monarchii stanowej w Polsce XIV-XV wieku.</li><li>Wyjaśnij rolę Polski w przeniesieniu wzorców cywilizacji zachodniej na obszary ruskie</li></ol>\n<p>i litewskie w XVI-XVII wieku.</p>\n<ol><li>Rozważ, jakie czynniki sprzyjały rozwojowi gospodarczemu Stanów Zjednoczonych</li></ol>\n<p>w II połowie XIX w. W pracy wykorzystaj załączone materiały.</p>\n<ol><li>Oceń znaczenie Jesieni Ludów dla państw Europy Środkowo-Wschodniej.</li></ol>\n<p>Materiały źródłowe do tematu 1.<br>Źródło A<br>Publiusz Korneliusz Tacyt1, Roczniki [fragment]<br>Atoli ani pod wpływem zabiegów ludzkich, ani darowizn cesarza i ofiar błagalnych<br>na rzecz bogów nie ustępowała hańbiąca pogłoska i nadal wierzono, że pożar był nakazany.<br>Aby ją więc usunąć, podstawił Neron winowajców i dotknął najbardziej wyszukanymi<br>kaźniami tych, których nienawidzono […]. Schwytano więc naprzód tych, którzy wiarę<br>tę publicznie wyznawali, potem na podstawie ich zeznań, ogromne mnóstwo innych,<br>i udowodniono im nie tyle zbrodnię podpalenia, ile nienawiść ku rodzajowi ludzkiemu.<br>A śmierci ich przydano to urągowisko, że okryci skórami dzikich zwierząt, ginęli<br>rozszarpywani przez psy albo przybici do krzyżów [albo przeznaczeni na pastwę płomieni i]<br>gdy zabrakło dnia, palili się, służąc za nocne pochodnie.<br>Cesarstwo Rzymskie. Wybór tekstów źródłowych do ćwiczeń z historii starożytnej, oprac. L. Owczarek,<br>Kielce 1986, s. 161.<br>1 Publiusz Korneliusz Tacyt (50-120) - rzymski historyk.<br>Źródło B<br>Edykt cesarzy Konstantyna i Licyniusza [fragment]<br>A zatem uradziliśmy dać chrześcijanom i wszystkim innym wolność wyznawania religii,<br>jaką kto chce, by dla nas, jako też dla wszystkich, pod naszą opieką zostających, Bóstwo<br>istniało na stolicy niebieskiej jako cel modłów i źródło zmiłowania. Przeto zdrową radą<br>powodowani i z najsłuszniejszej wychodząc zasady, uznaliśmy, iż nie należy odmawiać<br>wolności bezwzględnie nikomu, kto by umysł swój skierował czy to ku obrządkowi<br>chrześcijan, czy też ku takiej religii, jaką dla siebie uważa za najodpowiedniejszą; by<br>najwyższe Bóstwo, którego religii dobrowolnie ulegamy, mogło nam we wszystkim użyczać<br>swej łaski i życzliwości.<br>Przeto spodobało się nam uświadomić Łaskawość Twoją […], by teraz każdy z tych,<br>którzy tę samą wolę mają zachowywania religii chrześcijańskiej, swobodnie i po prostu,<br>bez jakiegokolwiek niepokoju i naruszenia to samo mógł zachowywać.<br>Postanowiliśmy Troskliwość Twoją jak najgruntowniej o tym uwiadomić, abyś wiedział,<br>że daliśmy także chrześcijanom wolną i bezwzględną możność wyznawania ich religii. [ ]<br>również i dla innych podobnie wolna i otwarta przyznana została możność w naszych<br>spokojnych czasach wybrania sobie przedmiotu kultu, ponieważ pod żadnym względem nie<br>chcemy uwłaczać ani honorowi kogokolwiek, ani religii.<br>A. Paner, J. Iluk, Na tabliczce, papirusie i pergaminie. Źródła historyczne<br>dla uczniów szkół średnich, Koszalin 1997, s. 148-149.<br>Źródło C<br>Mapa. Chrześcijaństwo w Cesarstwie Rzymskim w III w.<br>E. Wipszycka, Cywilizacja starożytna, Warszawa 1999, s. 97.<br>Materiały źródłowe do tematu 4.<br>Źródło A<br>Koncentracja przemysłu w USA w latach 1869-1914<br>Na podstawie: Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli<br>historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 2001, s. 288.<br>Źródło B<br>Mapa. Linie kolejowe w USA w 1870 r.<br>http://www.latinamericanstudies.org<br>4230<br>9370<br>14790<br>24250<br>2058<br>4250<br>5470<br>7040<br>1869<br>1889<br>1904<br>1914<br>wartość produkcji w mld dolarów<br>liczba robotników w tys.<br>Źródło C<br>Rozwój linii kolejowych na świecie w drugiej połowie XIX i na początku XX w. (w km)<br>Państwo<br>1840<br>1870<br>1914<br>Belgia<br>334<br>2 897<br>4 676<br>Francja<br>410<br>15 544<br>37 400<br>Rosja<br>27<br>10 731<br>62 300<br>Stany Zjednoczone<br>4 510<br>84 675<br>410 475<br>Wielka Brytania<br>2 390<br>21 558<br>32 623<br>J. Myszczyszyn, Wpływ maszyny parowej na rozwój gospodarczy świata w XIX i XX w.,<br>„Kultura i Historia” 2009, nr 16, http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl<br>Źródło D<br>Ilustracja. Moździerz asymilacji (1889)<br>RÓWNE PRAWA<br>OBYWATELSTWO<br>http://www.latinamericanstudies.org/<br>na temat nr<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>24.<br>Maks. liczba pkt<br>12<br>Uzyskana liczba pkt<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 24. (0-12)<br>Temat 1. Dlaczego chrześcijaństwo stało się religią panującą w starożytnym Rzymie?<br>Przedstaw i uzasadnij swoje stanowisko. W pracy wykorzystaj załączone materiały.<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje<br>rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła<br>do wyjaśnienia problemu historycznego;<br>dostrzega wielość perspektyw badawczych<br>oraz wielorakie interpretacje historii i ich<br>przyczyny.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu<br>przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji oraz integruje pozyskane<br>informacje z różnych źródeł wiedzy.<br>I.4.3. Społeczeństwo, życie polityczne<br>i kultura starożytnego Rzymu.<br>Zdający opisuje zmiany w położeniu religii<br>chrześcijańskiej w państwie rzymskim<br>(od religii prześladowanej, poprzez<br>tolerowaną, do panującej).<br>Kryteria oceniania<br>Poziom 4<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność procesu upowszechniania się religii chrześcijańskiej<br>w państwie rzymskim, ukazując różne jego aspekty (np. przemiany<br>w religijności społeczeństwa rzymskiego, zmiany w polityce cesarzy<br>rzymskich wobec chrześcijaństwa)<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. czynniki<br>wpływające na upowszechnianie się chrześcijaństwa, przyczyny<br>nieskuteczności walki z chrześcijaństwem)<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br> trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy** (np. podał informacje<br>pochodzące ze źródeł, odwołał się do źródeł)<br> sformułował wnioski oraz podsumował rozważania.<br>Poziom 3<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o zrozumieniu<br>przyczyn sukcesu chrześcijaństwa w państwie rzymskim<br> w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. przyczyny, dla których chrześcijaństwo było atrakcyjne<br>dla społeczeństwa państwa rzymskiego)<br> przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę<br>na ewolucyjny charakter zmiany w pozycji prawnej chrześcijaństwa<br>w cesarstwie rzymskim)<br> podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących przyczyn niechęci<br>wobec chrześcijaństwa w społeczeństwie rzymskim, skutków uzyskania<br>przez chrześcijaństwo statusu religii państwowej)<br> w większości wykorzystał materiał źródłowy<br> podjął próbę podsumowania pracy.<br>Poziom 2<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania<br>tematu (np. powstanie chrześcijaństwa, stosunek władz cesarskich wobec<br>chrześcijaństwa)<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych<br>(np. wskazał przyczyny prześladowania chrześcijan w państwie rzymskim)<br> podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych<br>i przywołania ich w tekście pracy.<br>Poziom 1<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. narodziny chrześcijaństwa w I w. n.e.<br>w Palestynie, równouprawnienie chrześcijaństwa z innymi religiami<br>w 313 r., prześladowanie chrześcijan)<br> w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację<br>podanych informacji<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i przestrzeni<br> w stopniu niezadowalającym odniósł się do źródeł*.</p>\n<ul><li>Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła, powołuje</li></ul>\n<p>się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.<br>** Zdający nie może uzyskać punktów z IV poziomu, jeżeli nie odniósł się do materiałów<br>źródłowych.<br>Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi<br>egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.<br>Przykładowa realizacja zadania<br>Chrześcijaństwo narodziło się w I w. n.e. na obszarze Palestyny, która od połowy<br>I w. p.n.e. znajdowała się pod panowaniem Rzymu. Było religią monoteistyczną wyrosłą<br>na fundamencie judaizmu i silnie związaną w okresie działalności pierwszych apostołów ze<br>środowiskiem żydowskim. Pojawienie się uniwersalistycznego nurtu w chrześcijaństwie -<br>w dużej mierze za sprawą Pawła z Tarsu - skutkowało jego otwarciem dla każdego,<br>niezależnie od przynależności etnicznej i dotychczas wyznawanej religii. Początkowo<br>chrześcijaństwo upowszechniało się głównie we wschodniej, hellenistycznej części państwa<br>rzymskiego, lecz z czasem zaczęło znajdować wyznawców także w jego zachodniej części.<br>U schyłku III w. (mapa) największe skupiska wyznawców tej religii znajdowały się w Azji<br>Mniejszej, Syrii, w mieście Rzym, w Egipcie i w północnej Afryce, a także w południowej<br>Hiszpanii i w Galii.<br>Religia chrześcijańska pierwszych wieków opierała się na gminie - wspólnocie<br>wyznawców kierowanej przez biskupa. Rozwijała się głównie w miastach. W Cesarstwie<br>Rzymskim, aż do połowy III w. rzadko prześladowano chrześcijan z inicjatywy władz<br>rzymskich. Represje raczej miały charakter lokalny. Prześladowania zorganizowane<br>w połowie I w. n.e. przez cesarza Nerona można uznać za wydarzenie wyjątkowe. Zasadnicze<br>powody, dla których do niego doszło przedstawił w swych „Rocznikach” rzymski historyk<br>Tacyt. Z tekstu jednoznacznie wynika, że prześladowania te Neron zorganizował<br>po to, by uspokoić lud rzymski, który posądził go o wydanie rozkazu podpalenia stolicy.<br>Obawiając się gniewu ludu, cesarz postanowił wskazać innego winnego i wybrał chrześcijan.<br>Z tekstu dowiadujemy się, dlaczego Neron zrzucił winę właśnie na chrześcijan. Tacyt napisał<br>wprost, że chrześcijanie byli tymi, których powszechnie w Rzymie nienawidzono.<br>W tym miejscu nasuwa się pytanie o powód tej nienawiści. Odpowiedzi należy szukać<br>w stosunku chrześcijan do tradycyjnych wierzeń i kultów. Chrześcijanie całkowicie<br>je odrzucali. Tymczasem w przekonaniu Rzymian jedynie skrupulatne wypełnianie obrzędów<br>religijnych zapewniało przychylność bogów. Jakiekolwiek uchybienia w obrzędach mogły<br>sprowadzić ich gniew. Odmawiając oddawania czci bogom, chrześcijanie narażali całą<br>wspólnotę. Dlatego w czasie prześladowań zorganizowanych przez Nerona oskarżano<br>ich o to, że są wrogami rodzaju ludzkiego. Co więcej chrześcijanie odrzucali też -<br>wprowadzony w czasach Oktawiana Augusta - kult cesarzy. Był to kult państwowy, a więc<br>odmowa jego wypełniania była równoznaczna z nieposłuszeństwem wobec władzy.<br>W ten sposób dość nieoczekiwanie chrześcijanie stawali się w oczach obywateli rzymskich<br>wrogami istniejącego porządku politycznego.<br>W pierwszych wiekach swego istnienia chrześcijaństwo było więc uważane za siłę<br>wrogą państwu i to zarówno przez elitę władzy, jak i przez większość społeczeństwa<br>cesarstwa. Co więc zadecydowało o tym, że u schyłku IV w. - po tym jak cesarz Teodozjusz<br>zakazał w 392 r. kultów pogańskich - chrześcijaństwo stało się religią panującą? Wydaje się,<br>że kluczowe znaczenie miało to, iż właśnie w pierwszych wiekach naszej ery rozpoczął się<br>kryzys tradycyjnego w świecie grecko-rzymskim podejścia do religii. Ludzie zaczęli szukać<br>bliskości bóstwa, jego opieki w życiu na ziemi, a także po śmierci. W parze z potrzebą religii<br>zapewniającej osobisty kontakt z bóstwem szła wyraźna tendencja do monoteizmu.<br>Przejawiała się ona w tym, że wśród różnych grup wyznawców zaczęto poszczególnych<br>bogów uważać za najważniejszych, a inni bogowie z nimi się zlewali. Zjawisko to określane<br>jest mianem synkretyzmu.<br>Kryzys tradycyjnej religijności był widoczny już w II w., a w III w. pogłębiły<br>go problemy wewnętrzne i zewnętrzne, jakich doświadczyło cesarstwo. W tej sytuacji wiele<br>osób zwracało się właśnie ku chrześcijaństwu. Rosnąca liczba konwersji na chrześcijaństwo<br>także wśród członków elit cesarstwa pokazała siłę tej religii, jej atrakcyjność. To wywołało<br>niepokój rządzących oraz grup społeczeństwa przywiązanych do tradycji. W rosnącej<br>popularności chrześcijaństwa widzieli oni zagrożenie istniejącego ładu. W konsekwencji<br>w połowie III w. cesarz wydał edykt, na mocy którego rozpoczęto prześladowania<br>chrześcijan. Obliczone na likwidację chrześcijaństwa prześladowania nie przyniosły<br>oczekiwanego rezultatu. Po ich zakończeniu wręcz wzrosła liczba konwersji. Powodem było<br>to, że nauka chrześcijańska w istocie była odpowiedzią na potrzeby duchowe ówczesnych<br>ludzi, a przynależność do kościołów, które spełniały także ważne funkcje społeczne, jak np.<br>pomoc biednym, dawała ich członkom poczucie bezpieczeństwa. W efekcie w drugiej<br>połowie III w. chrześcijaństwo na obszarze imperium rozwijało się bardzo dynamicznie.<br>Widać to na mapie załączonej jako źródło C w materiałach do tematu. Mapa pokazuje gęstość<br>występowania kościołów chrześcijańskich na terenie państwa rzymskiego. Widać, że<br>chrześcijaństwo swoim zasięgiem objęło przede wszystkim obszary wschodniej części basenu<br>Morza Śródziemnego.<br>Próbę zahamowania tego procesu podjął cesarz Dioklecjan, który w 303 r. zarządził<br>kolejne prześladowania. Trwały one osiem lat. Zostały odwołane w 311 r. i - jak się okazało</p>\n<ul><li>zakończyły się fiaskiem. Chrześcijaństwa nie udało się wykorzenić i w roku 313 cesarze</li></ul>\n<p>Konstantyn Wielki i Licyniusz wydali w Mediolanie edykt. W materiałach przytoczono jego<br>fragment, w którym jest mowa o tym, że cesarze uznają chrześcijaństwo za religię legalną na<br>obszarze imperium. Z fragmentu tego wynika, że edykt mediolański zrównywał<br>chrześcijaństwo z innymi religiami. W praktyce jednak chrześcijaństwo stawało się religią<br>dominującą. Skłaniał się ku niej sam cesarz Konstantyn Wielki. On też uznał siebie za<br>zwierzchnika Kościoła. W 325 r. sam zwołał do Nicei pierwszy sobór powszechny - czyli<br>zgromadzenie wszystkich biskupów - i przewodził jego obradom. Podczas soboru w Nicei<br>ustalono podstawy doktryny chrześcijańskiej. Konstantyn przewodniczył soborowi, będąc<br>jeszcze<br>poganinem.<br>Ostatecznie<br>jednak<br>przyjął<br>chrzest.<br>Opieka<br>cesarska<br>nad<br>chrześcijaństwem oraz przyjęcie chrztu przez samego władcę bardzo podniosło prestiż tej<br>religii w oczach elit i zwykłych mieszkańców Cesarstwa. W konsekwencji w IV w. dawne<br>kulty nie były już w stanie konkurować z wspieranym przez państwo chrześcijaństwem,<br>a próby ich odnowienia kończyły się niepowodzeniem, nawet gdy podejmował je cesarz. Tak<br>było, gdy w połowie IV w. cesarz Julian podjął - pokojowymi metodami - próbę osłabienia<br>chrześcijaństwa i przywrócenia znaczenia religii tradycyjnej. Nie osiągnął zamierzonego celu.<br>Tak oto, mimo prób ograniczenia znaczenia chrześcijaństwa, w IV w. stało się ono religią<br>dominującą, by - po roku 392 - stać się religią panującą.<br>W okresie od I do IV w. chrześcijaństwo przeszło drogę od małej grupy religijnej,<br>poprzez religię prześladowaną, następnie tolerowaną, do religii panującej. Wydaje się,<br>że istniało kilka przyczyn sukcesu chrześcijaństwa. Pierwsza to przyczyna, którą można<br>nazwać duchową. Pojawienie się chrześcijaństwa zbiegło się w czasie z początkiem kryzysu<br>tradycyjnej religijności. Nauka chrześcijańska odpowiadała nowym potrzebom religijnym<br>ludzi na tyle, że przyjmowali ją mimo konsekwencji, jakie za to groziły. W efekcie u progu<br>IV w. chrześcijaństwo było już w cesarstwie bardzo rozpowszechnione.<br>Druga przyczyna ma charakter polityczny i ideologiczny. Tradycyjna religia Rzymu<br>przestała spełniać swe kluczowe zadanie religii państwowej, która scala i umacnia wspólnotę.<br>Pojawiła się więc potrzeba nowej religii, która angażowałaby emocjonalnie wyznawców,<br>a jednocześnie mogła pełnić funkcję religii państwowej. W III w. dużą popularnością,<br>szczególnie wśród żołnierzy, cieszył się kult Słońca Niezwyciężonego i był wspierany przez<br>niektórych cesarzy. Także inne kulty zyskiwały wyznawców. Jednak to chrześcijaństwo<br>okazało się zdolne do przyciągania wyznawców z różnych grup społecznych, a więc<br>oddziaływało na całe społeczeństwo. Chrześcijańskie wspólnoty wiernych były silne<br>wewnętrznie, dobrze zorganizowane. Zjednoczenie ich w jeden Kościół podporządkowany<br>władcy mogło uczynić z chrześcijaństwa religię, która przejęłaby ważną dla państwa funkcję,<br>którą wcześniej spełniała religia tradycyjna.<br>Atuty chrześcijaństwa dostrzegł Konstantyn Wielki i dlatego podjął skuteczne<br>działania na rzecz uporządkowania i ujednolicenia doktryny oraz podporządkowania sobie<br>Kościoła. Jego następcy kontynuowali tę politykę. Wydaje się więc, że uzasadniony jest<br>wniosek, iż chrześcijaństwo u schyłku IV w. zostało uznane za religię panującą w cesarstwie<br>rzymskim, gdyż było jedyną w tym czasie religią, która - przy akceptacji społeczeństwa -<br>wzmacniała państwo zarówno ideowo, jak i instytucjonalnie. Ideowo, gdyż Kościół uznawał,<br>że władza cesarza pochodzi od Boga. Instytucjonalnie, ponieważ po tym jak chrześcijaństwo<br>zostało zalegalizowane, struktury organizacyjne Kościoła zaczęły upodabniać się do struktur<br>państwa. Przyjęły formę hierarchiczną, czyli biskupi miast będących stolicami prowincji<br>zyskali władzę zwierzchnią nad biskupami pozostałych miast. Biskupów zasiadających<br>w stolicach prowincji zaczęto nazywać metropolitami, z czasem - arcybiskupami.<br>Największym szacunkiem cieszyli się biskup Konstantynopola i - oczywiście - biskup<br>Rzymu.<br>Zorganizowany według schematu administracji państwowej Kościół stał się na tyle<br>silną instytucją, że po upadku cesarstwa rzymskiego na zachodzie był zdolny przynajmniej<br>częściowo zachować jego tradycje. Dzięki temu w okresie kształtowania się państw<br>barbarzyńskich w Europie to właśnie Kościół ocalił wiele z dawnego dziedzictwa Rzymu:<br>między innymi zachował jego język - łacinę. W ten sposób Kościół okazał się najtrwalszą<br>instytucją antyku, która przetrwała aż do naszych czasów.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający określił złożoność procesu upowszechniania się religii chrześcijańskiej w państwie<br>rzymskim, ukazując różne jego aspekty. Poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe<br>opisując czynniki wpływające na upowszechnianie się chrześcijaństwa i podając przyczyny<br>nieskuteczności walki z chrześcijaństwem w starożytnym Rzymie. Selekcję i hierarchizację<br>informacji przeprowadził poprawnie. Materiał źródłowy wykorzystał trafnie i w pełni.<br>Poprawnie sformułował wnioski oraz podsumował swoje rozważania.<br>Temat 2. Scharakteryzuj pozycję króla w monarchii stanowe j w Polsce w XIV-XV w.<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu przekrojowym lub<br>problemowym; dostrzega problem<br>i buduje argumentację, uwzględniając<br>różne aspekty procesu historycznego;<br>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz<br>integruje pozyskane informacje<br>z różnych źródeł wiedzy.<br>II.5.2. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego.<br>Zdający porównuje proces formowania się<br>społeczeństwa stanowego w Polsce<br>i w zachodniej Europie.<br>II.7.2. Polska w XIV-XV w.<br>Zdający charakteryzuje rozwój monarchii<br>stanowej w Polsce, uwzględniając strukturę<br>społeczeństwa polskiego w późnym<br>średniowieczu i rozwój przywilejów<br>szlacheckich.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność procesu kształtowania się monarchii stanowej,<br>ukazując różne jego aspekty (np. wskazał na specyficzne cechy<br>monarchii stanowej w Polsce, z uwzględnieniem zmian w zakresie<br>władzy królewskiej, wyjaśnił pojęcie Korony Królestwa Polskiego)<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ rozwoju<br>przywilejów szlacheckich na ukształtowanie się monarchii stanowej,<br>skutki uzyskania przez szlachtę znaczącej pozycji politycznej<br>w państwie)<br> sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>procesu kształtowania się monarchii stanowej<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. dostrzegł zależność między rozwojem przywilejów a zakresem<br>władzy monarszej, wskazał czynniki wpływające na ograniczenie władzy<br>monarszej)<br> przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,<br>uwzględniając ewolucyjny charakter zmiany w pozycji króla<br>w społeczeństwie stanowym<br> podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących znaczenia<br>wydawanych przywilejów w kształtowaniu się monarchii stanowej,<br>znaczenia ograniczenia władzy królewskiej dla funkcjonowania<br>monarchii stanowej)<br> podjął próbę oceny.<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania<br>tematu (np. wymienił niektóre przywileje stanowe wydane przez<br>władców polskich, wspomniał o okolicznościach ich wydania, zwrócił<br>uwagę na ich następstwa dla sprawowania władzy królewskiej)<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo skutkowych<br> podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę<br>scharakteryzowania monarchii stanowej, przedstawienia podziału<br>stanowego społeczeństwa).<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. wymienił niektóre przywileje wydane w XIV<br>i XV w.)<br> w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację<br>podanych informacji<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi<br>egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.<br>Przykładowa realizacja zadania<br>Okres rozbicia dzielnicowego skończył się w Polsce w początkach XIV wieku wraz<br>z objęciem tronu przez Władysława Łokietka. Jego koronacja w 1320 r. jest uznawana<br>za symboliczny początek odnowionego Królestwa Polskiego. Państwo to było z natury rzeczy<br>zupełnie innym tworem politycznym i społecznym niż monarchia pierwszych Piastów.<br>Monarchia ostatnich Piastów - podobnie jak w innych krajach europejskich - opierała się<br>na podziale stanowym społeczeństwa. Z punktu widzenia organizacji państwa najwyższą<br>władzę sprawował król, lecz jego władza była ograniczona prawami stanów. Z drugiej strony<br>zauważmy, że konieczność liczenia się z reprezentacją uprzywilejowanych stanów<br>nie oznaczała słabości władzy monarchy. Wystarczy wymienić przykłady Filipa IV Pięknego<br>we Francji czy Kazimierza Wielkiego w Polsce.<br>Właśnie za panowania Kazimierza Wielkiego ukształtowała się w Polsce monarchia<br>stanowa. Jej prawno-ustrojowym wyrazem było wprowadzenie pojęcia Korony Królestwa<br>Polskiego. Wyrażało ono nowe podejście do instytucji państwa. Z pojęciem Korony<br>Królestwa wiązało się oddzielenie państwa od osoby monarchy, a więc odejście od przyjętej<br>we wcześniejszych stuleciach zasady, zgodnie z którą państwo uważane było za własność<br>władcy, czyli od monarchii patrymonialnej. Korona Królestwa symbolizowała państwo<br>suwerenne i niepodzielne terytorialnie. To sprzyjało zacieśnianiu trwałych więzi między<br>poszczególnymi prowincjami, tworzeniu urzędów centralnych, a także kształtowaniu się<br>reprezentacji stanów. Pojęcie Korony Królestwa stosowane było u schyłku średniowiecza<br>w wielu państwach europejskich. Stanowiło ono dorobek ówczesnego prawa europejskiego.<br>Pierwszym władcą państwa polskiego rozumianego już jako Korona Królestwa był<br>Kazimierz Wielki (1333-1370). I choć nie był on - jak jego przodkowie z czasów monarchii<br>patrymonialnej - właścicielem państwa, to dysponował pełnią władzy państwowej.<br>To on decydował o wewnętrznej i międzynarodowej polityce państwa. Był dowódcą armii<br>i zwierzchnikiem administracji państwowej, którą sam stworzył i która w jego imieniu<br>zarządzała państwem. W terenie - w poszczególnych ziemiach - najważniejszym urzędem<br>stał się urząd starosty. Starostowie byli wyposażeni w szerokie uprawnienia administracyjne<br>i sądowe. Za panowania Kazimierza Wielkiego wykształciły się główne urzędy centralne:<br>urząd<br>kanclerza,<br>podkanclerza,<br>marszałka<br>i<br>podskarbiego.<br>W ważnych<br>sprawach<br>państwowych Kazimierz Wielki prawdopodobnie zasięgał opinii rady królewskiej, jednak<br>nie miała ona jeszcze prawnie ustalonego składu. Król rzadko zasięgał rady reprezentacji<br>stanów królestwa, czyli rzadko zwoływał zjazdy (wiece) ogólnopaństwowe rycerstwa.<br>Za jego panowania wzmocniła się natomiast pozycja zjazdów prowincjonalnych, wspólnie<br>z którymi Kazimierz dokonał kodyfikacji praw - osobno dla Małopolski i dla Wielkopolski.<br>W Polsce XIV-XV w. ukształtowały się cztery stany: rycerstwo-szlachta,<br>duchowieństwo, mieszczaństwo i stan chłopski. Duchowieństwo oraz rycerstwo-szlachta<br>należały do stanów uprzywilejowanych. Proces różnicowania się stanów, czyli wyodrębniania<br>się grup o odmiennym położeniu prawnym, rozpoczął się w okresie rozbicia dzielnicowego.<br>Szczególną rolę w formowaniu się stanów pełniły przywileje immunitetowe, które książęta<br>dzielnicowi nadawali instytucjom kościelnym i poszczególnym możnym i rycerzom.<br>Najwcześniejsze przywileje dla Kościoła obejmowały zwolnienia dóbr duchownych<br>z płacenia podatków, przekazywanie ich pod jurysdykcję sądów kościelnych, a także<br>przyznawanie wolności w obsadzie stanowisk kościelnych. Przywileje na rzecz rycerstwa<br>dotyczyły zwolnień z obowiązku uiszczania danin na rzecz księcia i przekazywania przez<br>księcia prawa sądzenia poddanych.<br>Na wyodrębnienie się stanu mieszczańskiego i chłopskiego istotnie wpłynęły<br>wydawane już przez książąt dzielnicowych przywileje lokacyjne. Na ich podstawie miasta<br>i wsie uzyskiwały zgodę na posługiwanie się odrębnym prawem, powszechnie zwanym<br>prawem niemieckim. Kazimierz Wielki umacniał gospodarczą pozycję miast, np. przez<br>nadawanie poszczególnym z nich prawa składu, czy objęcie ich przymusem drożnym. Czynił<br>to, gdyż mieszczaństwo uważał za stan ważny dla pomyślnego funkcjonowania państwa.<br>Warunki korzystne dla gospodarczego rozwoju miast i politycznej pozycji mieszczaństwa<br>utrzymały się do połowy XV. W drugiej połowie XV w. miasta utraciły uprawnienia<br>polityczne. Jedną z ważniejszych przyczyn tej niekorzystnej dla mieszczan zmiany było<br>uzyskanie przywilejów przez szlachtę, które zapewniły jej przewagę polityczną nad<br>mieszczaństwem i ograniczyły rozwój miast w Polsce.<br>Równowaga polityczna w państwie, której - jak się wydaje - pilnował Kazimierz<br>Wielki, została zachwiana po jego śmierci. Był to niewątpliwie skutek wygaśnięcia dynastii<br>Piastów i wstrząsu politycznego, jakim było przejęcie władzy przez Ludwika Węgierskiego.<br>W okresie panowania Andegawenów i pierwszych Jagiellonów wprowadzono najważniejsze</p>\n<ul><li>z punktu widzenia funkcjonowania państwa - przywileje obejmujące cały stan szlachecki,</li></ul>\n<p>czyli przywileje generalne. Stały się one podstawą przebudowy ustroju politycznego Polski.<br>Przywileje generalne wydawane były przez królów, gdy chcieli oni uzyskać zgodę ogółu<br>rycerstwa-szlachty na realizację swych zamierzeń politycznych. Za przykład posłużyć może<br>nadanie przywileju koszyckiego (1374). Król Ludwik Węgierski wydał go, by uzyskać<br>akceptację polskiego rycerstwa dla swych planów dynastycznych. Ustanawiał w nim między<br>innymi zmniejszenie obciążeń podatkowych szlachty. Uprzywilejowanie podatkowe szlachty<br>było powszechne w całej Europie i nie w tym należy upatrywać wyjątkowości pozycji<br>politycznej szlachty w Polsce. Tę szlachta polska zyskała za panowania dynastii Jagiellonów<br>i było to skutkiem zmiany zasad obejmowania polskiego tronu.<br>Obwiązująca<br>za Kazimierza Wielkiego,<br>Ludwika Węgierskiego<br>i Jadwigi<br>Andegaweńskiej zasada dziedziczności tronu nie stanowiła wystarczającej podstawy<br>do objęcia panowania przez Władysława Jagiełłę i jego potomków. Jagiełło był królem<br>wybranym przez radę królewską, a elekcję potwierdził sejm w Lublinie (1386). Objęcie tronu<br>przez jednego z synów Władysława Jagiełły wymagało uzyskania zgody szlachty<br>i skutkowało wydaniem dla niej przywileju (jedlneńsko-krakowskiego - 1430 i 1433), który<br>zagwarantował szlachcie nietykalność osobistą. Z kolei przywileje, które szlachta uzyskała<br>od Kazimierza Jagiellończyka, były konsekwencją zaangażowania się króla w wojnę<br>z zakonem krzyżackim (wojna trzynastoletnia). W przywileju cerekwicko-nieszawskim<br>(1454) monarcha zobowiązywał się do tego, że nie zwoła pospolitego ruszenia ani nie nałoży<br>nowych podatków bez uzyskania zgody sejmików ziemskich. Charakterystyczne dla XV w.<br>rozszerzanie przez monarchów przywilejów dla szlachty dowodzi dużej aktywizacji<br>politycznej stanu szlacheckiego. Rosło znaczenie sejmików ziemskich. I te właśnie zjazdy<br>stały się szczególnie trwałą instytucją życia społecznego i politycznego. Z czasem<br>ukształtowała się praktyka zjazdów przedstawicieli sejmików w czasie i miejscu<br>wyznaczonym przez króla. Pierwszy zjazd przedstawicieli sejmików wraz z senatorami<br>w roku 1493 w Piotrkowie jest uważany za moment narodzin polskiego sejmu.<br>Należy zauważyć, że do końca XV w. władza monarchy w Polsce nie została<br>uszczuplona. Przywileje wydane przez kolejnych władców ograniczyły co prawda swobodę<br>nakładania podatków na szlachtę i odebrały królowi prawo nieskrępowanego wyznaczania<br>następcy, ale szlachta nie miała w tym czasie bynajmniej zamiaru powoływać na tron polski<br>kogokolwiek spoza dynastii<br>Jagiellonów. Nawet bezpotomna<br>śmierć Władysława<br>Warneńczyka nie zmieniła tego stanu rzeczy i na polskim tronie zasiadł brat poległego króla -<br>Kazimierz Jagiellończyk. Będąc już królem, Kazimierz Jagiellończyk, przymuszony<br>okolicznościami, wydał przywilej cerekwicko-nieszawski, ale z całą pewnością był silnym<br>władcą.<br>W XIV-XV w. władzę królewską ograniczały nie tylko przywileje, lecz także statuty,<br>których znaczenie szczególnie wzrosło od XV w. W czasach Kazimierza Wielkiego statuty<br>wydano odrębnie dla Wielkopolski i Małopolski. Ujednolicony zbiór statutów małopolskich<br>i wielkopolskich o zasięgu ogólnopolskim zredagowano na początku XV w. Począwszy od<br>Władysława<br>Warneńczyka<br>(1434-1444)<br>monarcha<br>przez<br>przysięgę<br>koronacyjną<br>zobowiązywał się do przestrzegania wszystkich dotychczasowych praw (statutów, konstytucji<br>sejmowych, przywilejów, praw odrębnych stanów itd.). Potwierdzenie praw dowodziło ich<br>nadrzędności w stosunku do decyzji monarchy i tego, że panujący nie stał ponad prawem.<br>Prawo wspólne i jednolite dla całego państwa, w zakresie prawa publicznego, odnosiło się<br>zasadniczo do wszystkich stanów. W części obejmującej prawo sądowe dotyczyło tylko<br>szlachty. Pozostałe stany objęte były własnym odrębnym prawem stanowym.<br>W XIV-XV w. ukształtowała się w Polsce monarchia stanowa. Władza królewska<br>pomimo ograniczeń związanych z wpływem możnowładztwa i rozwojem przywilejów<br>stanowych, zachowała wyraźną przewagę i jej zakres był dość rozległy. Nadrzędność prawa<br>w państwie wyznaczała granice działań monarchy, ale w praktyce panujący królowie nie<br>zawsze respektowali prawo. Zależało to od osobowości monarchy, nie rezygnowali także<br>z prowadzenia samodzielnej polityki. Szlachta nie miała jeszcze decydującego wpływu na<br>sprawy państwa, ale miała możliwość współdziałania z monarchą i możnowładztwem<br>w rządzeniu krajem. Pod koniec XV w. szlachta stała się znaczącą siłą polityczną w państwie.<br>Rozwój wydarzeń politycznych w następnym stuleciu doprowadził do ukształtowania się<br>ustroju państwa, który z czasem zaczęto nazywać demokracją szlachecką. Jedną z jej cech<br>charakterystycznych była słabnąca z upływem dziesięcioleci rola monarchy. Oskarżanie<br>kolejnych panujących o dążenia do absolutum dominium doprowadziło do tego, że król stał<br>się „honorowym przewodniczącym” Rzeczypospolitej.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający wyjaśnił złożoność procesu kształtowania się monarchii stanowej, ukazując różne<br>jego aspekty. Wskazał specyficzne cechy monarchii stanowej w Polsce, z uwzględnieniem<br>zmian w zakresie władzy królewskiej i wyjaśnił pojęcie Korony Królestwa Polskiego.<br>Przeprowadził poprawnie selekcję i hierarchizację informacji wykorzystanych w pracy.<br>Związki przyczynowo-skutkowe wyjaśnił poprawnie. Sformułował wnioski i ocenę oraz<br>podsumował rozważania.<br>Temat 3. Wyjaśnij rolę Polski w przeniesieniu wzorców cywilizacji zachodniej<br>na obszary ruskie i litewskie w XVI-XVII w.<br>III. Tworzenie narracji historycznej<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu<br>przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji oraz integruje pozyskane<br>informacje z różnych źródeł wiedzy.<br>III.3.5. Rzeczpospolita w okresie renesansu<br>i demokracji szlacheckiej.<br>Zdający ocenia kulturową rolę Polski<br>w przeniesieniu wzorców cywilizacji<br>zachodniej na obszary ruskie i litewskie.<br>III.3.6. Rzeczpospolita w okresie renesansu<br>i demokracji szlacheckiej.<br>Zdający ocenia sytuację wyznaniową<br>na ziemiach Rzeczypospolitej w XVI w.,<br>w tym tolerancję wyznaniową oraz unię<br>brzeską.<br>III.4.5. Rzeczpospolita Obojga Narodów<br>w XVII w. Ustrój, społeczeństwo, kultura.<br>Zdający ocenia polską specyfikę w zakresie<br>rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej<br>i modelu życia gospodarczego na tle<br>europejskim oraz synchronizuje<br>najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski<br>w XVII w. z wydarzeniami europejskimi.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność procesu oddziaływania cywilizacji zachodniej na ziemie<br>ruskie i litewskie w XVI-XVII w., ukazując jego różne aspekty (np.<br>wskazał na różne cechy przemian na ziemiach ruskich i litewskich<br>w okresie od unii w Lublinie i w II połowie XVI i w XVII w.,<br>uwzględniając specyficzne czynniki świadczące o zbliżeniu z kulturą<br>zachodnią: Kościół katolicki, Kościół unicki, gospodarka, elity, kultura)<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ unii<br>polsko-litewskiej na przesuwanie się zachodniej granicy cywilizacyjnej na<br>ziemie ruskie i litewskie, skutki przyjęcia katolicyzmu przez Wielkie<br>Księstwo Litewskie, przyczyny polonizacji elit politycznych<br>i intelektualnych)<br> sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>procesu oddziaływania cywilizacji zachodniej na ziemie ruskie i litewskie<br>w XVI-XVII w.<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. zależność między istnieniem wspólnego państwa Korony Polskiej<br>z Wielkim Księstwem Litewskim a charakterem przemian zachodzących<br>w różnych dziedzinach życia politycznego, gospodarczego i społeczno-<br>-kulturowego)<br> przedstawił wybrane aspekty procesu oddziaływania cywilizacji zachodniej<br>na ziemie ruskie i litewskie w ujęciu dynamicznym<br> podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących roli Polski<br>w przenoszeniu wzorców cywilizacji zachodniej na ziemie ruskie<br>i litewskie)<br> podjął próbę oceny.<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania<br>tematu (np. uwzględnił unię w Lublinie i chrystianizację Litwy, wspomniał<br>o napływie ludności z Korony na ziemie litewskie i ruskie, zwrócił uwagę<br>na podobieństwa w ustroju politycznym i gospodarczym, wskazał na rolę<br>Kościoła katolickiego w upowszechnianiu wzorców zachodnich)<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych<br> podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę<br>analizy wybranych czynników świadczących o wpływach zachodnich<br>na ziemiach ruskich i litewskich).<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. wymienił unię w Lublinie, przyjęcie<br>katolicyzmu przez państwo litewskie, włączenie ziem ruskich do Korony)<br> w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację<br>podanych informacji<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi<br>egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.<br>Przykładowa realizacja zadania<br>Unie Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim, poczynając od aktu<br>w Krewie (1385), a kończąc na unii w Lublinie (1569), miały zasadnicze znaczenie<br>dla związania obszarów litewskich i ruskich z kręgiem cywilizacji zachodnioeuropejskiej.<br>Decyzja wielkiego księcia o zawarciu związku politycznego z Koroną Królestwa Polskiego<br>przyniosła istotne zmiany w funkcjonowaniu państwa litewskiego, które - poczynając<br>od religii - stopniowo obejmowały ustrój polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturę i język.<br>Wielkie Księstwo Litewskie, które pod koniec XIV w. rozpoczęło swą integrację<br>z Koroną, składało się w większości z ziem ruskich, które stanowiły jego rozleglejszą część<br>w porównaniu z etnicznym terytorium litewskim. Do Królestwa Polskiego należały zaś<br>przyłączone w XIV-XV w. Ruś Czerwona i Podole. Pozostałe obszary ruskie (Wołyń<br>i Ukrainę), które znajdowały się pod panowaniem władców litewskich, inkorporowano<br>do Korony (1569) w czasie zmagań o unię lubelską.<br>Po przyjęciu chrześcijaństwa łacińskiego przez Wielkie Księstwo Litewskie Kościół<br>katolicki stosunkowo szybko umocnił się na ziemiach etnicznie litewskich. Na terytoria ruskie<br>katolicyzm wkraczał powoli. Do połowy XVI w. Kościół prawosławny utrzymał swą mocną<br>pozycję, ze względu na to, że Rusini stanowili zdecydowaną większość mieszkańców kraju,<br>a wśród jego protektorów znajdowała się liczna szlachta i magnateria ruska. W XVI w.<br>w Wielkim Księstwie Litewskim rozpowszechniły się wyznania reformowane, dysponujące<br>własnymi drukarniami i szkolnictwem. W tym czasie wpływy zachodnie nie tylko objęły<br>sferę wyznań, lecz także dotyczyły języka, literatury i kultury materialnej. W starciu<br>z wyznaniami Reformacji znaczącą rolę odegrali jezuici. Wśród zakładanych kolegiów<br>wyróżniała się Akademia Wileńska, w której zatrudniano licznych nauczycieli z Korony<br>i krajów europejskich. Po wojnach XVII w. Kościół katolicki stopniowo zyskiwał na<br>znaczeniu za sprawą rosnącej liczby parafii, klasztorów i szkół jezuickich. Poważny wkład w<br>budowanie więzi cywilizacyjnej z Zachodem wniósł Kościół unicki, z oporami wprowadzany<br>po zawarciu unii między Kościołem rzymskokatolickim a prawosławnym w Brześciu<br>nad Bugiem (1596). Kościół unicki, po osłabieniu w czasie wojen z Kozakami i państwem<br>moskiewskim stopniowo rozszerzył swe wpływy pod koniec XVII w., co wiązało się<br>ze znacznym zmniejszeniem liczby wyznawców Kościoła prawosławnego. Umocnienie się<br>Kościoła unickiego prowadziło do głębszego wpływu wzorców zachodnich na społeczeństwo<br>ruskie.<br>Od XV w. rozpowszechniał się w Wielkim Księstwie Litewskim język łaciński.<br>Od połowy XVI w. umacniała się pozycja języka polskiego, w którym drukowano większość<br>książek popularyzujących osiągnięcia humanizmu i reformacji. W języku polskim<br>prowadzono obrady sejmów i sejmików. Pod koniec XVII w. stał się on językiem<br>urzędowym. Upowszechnianiu się języka polskiego sprzyjał napływ ludności z Korony. Byli<br>to osadnicy, duchowni, urzędnicy, pisarze, drukarze, wydawcy czy kupcy.<br>Od drugiej połowy XVI w. do końca XVII w. powstawały liczne biblioteki klasztorne<br>na czele z jezuicką w Wilnie oraz wzorem Zachodu własne księgozbiory tworzyli członkowie<br>elit politycznych i kulturalnych. Książki sprowadzano z Korony i krajów europejskich. Wśród<br>rodów książęcych i magnackich, podobnie jak w Koronie, upowszechniło się studiowanie<br>na zachodnich uniwersytetach i organizowanie podróży (np. szkolnych, turystycznych)<br>do Korony i państw zachodnich. Europeizacja była czynnikiem o znaczeniu zasadniczym<br>dla zbliżenia polskich, litewskich i ruskich elit politycznych i kulturalnych Rzeczypospolitej.<br>Bezpośrednim skutkiem powiązań politycznych Wielkiego Księstwa Litewskiego<br>z Koroną było przeprowadzenie reformy rolnej zwanej pomiarą włóczną, która polegała<br>na komasacji i przemierzaniu wszystkich ziem uprawnych na włóki (miara ziemi). Reforma<br>włóczna od drugiej połowy XVI w. przeprowadzana była w dobrach wielkoksiążęcych,<br>a potem w majątkach magnackich i szlacheckich. Unormowano i ujednolicono również<br>powinności chłopskie oraz podatki. Reforma przyczyniła się do rozwoju gospodarki<br>folwarcznej i wzrostu eksportu artykułów rolnych z ziem litewskich i ruskich na zachód.<br>Niedługo po zawarciu unii w Krewie wielki książę litewski Władysław Jagiełło nadał<br>stolicy swego państwa - Wilnu - prawo magdeburskie. Była to pierwsza lokacja miasta<br>na prawie niemieckim w Wielkim Księstwie Litewskim. Inne miasta otrzymywały<br>je stopniowo w XV i XVI w. W drugiej połowie XVI w. w Wielkim Księstwie<br>przeprowadzono na wzór polski reformę sądownictwa. W przypadku kodyfikacji prawa<br>(Statuty Litewskie) sięgano do doświadczeń polskich, ale przede wszystkim opierano się<br>na prawie rzymskim i prawie dotychczas obowiązującym na Litwie i Rusi.<br>Przemiany kulturowe świadczące o włączaniu się ziem litewsko-ruskich do cywilizacji<br>zachodniej dobrze były widoczne w budownictwie sakralnym i świeckim. Od początku<br>XVI w. najintensywniej przebudowywało się Wilno, które słynęło z kościołów gotyckich.<br>Z budowli renesansowych wyróżniał się pałac wzniesiony przez Zygmunta I, pełniący funkcję<br>siedziby Jagiellonów. W XVII w. pod wpływem baroku powstawały wielkie rezydencje<br>magnackie, np. zamek Radziwiłłów w Nieświeżu, oraz liczne kościoły, zespoły klasztorne,<br>świątynie unickie, prawosławne, a także synagogi. Ich budowy podejmowali się architekci,<br>majstrowie, rzemieślnicy, robotnicy pochodzący z ziem koronnych i z krajów europejskich,<br>w tym w szczególności liczni byli artyści włoscy i niemieccy.<br>Proces przesuwania się zachodniej granicy cywilizacji łacińskiej na ziemie litewskie<br>i ruskie - szczególnie widoczny od XVI w. - był skutkiem unii Wielkiego Księstwa z Koroną<br>i już samo powstanie związku politycznego obu państw zdecydowało o włączeniu tych<br>obszarów w krąg cywilizacji europejskiej. Od XIV w. Polska wywiera pośredni, niemniej<br>potężny, wpływ na charakter i kierunek przemian na ziemiach ruskich i litewskich.<br>W pierwszym rzędzie widoczne były wpływy związane z ekspansją Kościoła katolickiego<br>i napływem duchowieństwa oraz powstawaniem zakonów i szkół. Kolejnym polem wpływów<br>był ustrój i polska kultura polityczna oraz gospodarka. Najlepiej wpływy zachodnie<br>uwidoczniły się w architekturze, sztuce, języku i literaturze.<br>Od połowy XVI w. proces europeizacji wiązał się z zamianą języka europejskiego<br>łaciny na polski i z jego upowszechnianiem się jako języka kultury wśród wyższych warstw<br>społeczeństwa litewskiego i ruskiego. Język polski w roli nośnika kultury europejskiej<br>zapewniał wejście w krąg kultury łacińskiej i zachodniej. Przenoszenie wzorców zachodnich<br>przebiegało w ramach wspólnego państwa i dokonywało się poprzez Koronę Polską i z ziem<br>polskich lub bezpośrednio z Zachodu. Procesy polonizacyjne na ziemiach litewskich<br>i ruskich, co do ich charakteru stanowią zagadnienie kontrowersyjne w historiografii Litwy,<br>Białorusi i Ukrainy. Nie należy jednak przypisywać polonizacji cech wynaradawiania,<br>ponieważ takie zjawiska jeszcze w XVI i XVII w. się nie narodziły. Są one specyficzne<br>dopiero dla XIX wieku. Zresztą posługiwanie się językiem polskim nie zniwelowało poczucia<br>litewskiej odrębności politycznej. Jest to widoczne np. w działalności litewskich magnatów.<br>Dzięki europeizacji Litwa stała się najdalej na wschód wysuniętym krajem Zachodu, choć<br>mogła przecież być najbardziej zachodnim z krajów Wschodu.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający wyjaśnił złożoność procesu oddziaływania cywilizacji zachodniej na ziemie ruskie<br>i litewskie w XVI-XVII w., ukazując różne jego aspekty. Wskazał cechy przemian tu<br>zachodzących w okresie od unii w Lublinie w II połowie XVI i w XVII w., uwzględniając<br>specyficzne czynniki świadczące o zbliżeniu z kulturą zachodnią. Selekcję i hierarchizację<br>informacji przeprowadził poprawnie. Wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe omawiając<br>wpływ unii polsko-litewskiej na przesuwanie się zachodniej granicy cywilizacyjnej na ziemie<br>ruskie i litewskie. Wskazał skutki przyjęcia katolicyzmu przez Wielkie Księstwo Litewskie<br>i przyczyny polonizacji elit politycznych i intelektualnych. Sformułował wnioski i ocenę oraz<br>podsumował rozważania.<br>Temat 4. Rozważ, jakie czynniki sprzyjały rozwojowi gospodarczemu Stanów<br>Zjednoczonych w II połowie XIX w. W pracy wykorzystaj załączone materiały.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje<br>rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do<br>wyjaśnienia problemu historycznego;<br>dostrzega wielość perspektyw badawczych<br>oraz wielorakie interpretacje historii i ich<br>przyczyny.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w<br>ujęciu przekrojowym lub problemowym;<br>dostrzega problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji oraz integruje pozyskane<br>informacje z różnych źródeł wiedzy.<br>IV.2.1. Europa i Stany Zjednoczone<br>w epoce rewolucji przemysłowej.<br>Zdający charakteryzuje proces<br>uprzemysłowienia państw europejskich<br>i Stanów Zjednoczonych.<br>IV.2.2. Europa i Stany Zjednoczone<br>w epoce rewolucji przemysłowej.<br>Zdający charakteryzuje rozwój terytorialny,<br>gospodarczy oraz przemiany społeczno-<br>-kulturowe w Stanach Zjednoczonych<br>w XIX w.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił rozwój gospodarczy USA w ujęciu dynamicznym, ukazując<br>jego różne aspekty (np. ukazał przemiany w rolnictwie i przemyśle,<br>uwzględniając czynniki terytorialne, demograficzne i napływ imigrantów)<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ rozwoju<br>linii kolejowych, postępu technicznego i polityki państwa na rozwój<br>gospodarki)<br> właściwie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy** (np. podał<br>informacje pochodzące ze źródeł)<br> sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił rozwój gospodarczy USA w ujęciu dynamicznym,<br>uwzględniając jego charakterystyczne cechy (np. ukazał wzrastającą rolę<br>przemysłu i przejawy postępu technicznego w różnych dziedzinach<br>gospodarki)<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. ukazał rozwój gospodarki USA jako pochodną dokonujących się<br>przemian ludnościowych i terytorialnych)<br> w większości poprawnie przeprowadził selekcję faktów, wykazując się<br>zrozumieniem ich znaczenia i hierarchii<br> w większości wykorzystał materiał źródłowy<br> podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących wzrostu<br>znaczenia USA w gospodarce światowej, prowadzonej polityki<br>gospodarczej)<br> podjął próbę oceny.<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił częściową faktografię potrzebną do realizacji tematu<br>(np. wspomniał o znaczeniu wojny secesyjnej dla dziejów USA, wskazał<br>na rozwój przemysłu, zwrócił uwagę na wpływ wynalazczości na postęp<br>technologiczny)<br> podjął próbę selekcji i uporządkowania podanej faktografii<br> podjął próbę wykorzystania materiałów źródłowych i zastosowania ich<br>w tekście pracy.<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>podobieństw/różnic między nimi (np. rozwój terytorialny USA, napływ<br>imigrantów, rozwój przemysłu)<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni<br> w stopniu niezadowalającym odniósł się do źródeł*.</p>\n<ul><li>Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła, powołuje</li></ul>\n<p>się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.<br>** Zdający nie może uzyskać punktów z IV poziomu, jeżeli nie odniósł się do materiałów<br>źródłowych.<br>Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi<br>egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.<br>Przykładowa realizacja zadania<br>Stany Zjednoczone Ameryki Północnej w XIX wieku przeobraziły się w potęgę<br>gospodarczą. Stało się to widoczne w początkach następnego stulecia, w czasach I wojny<br>światowej. Największe mocarstwa świata, wchodzące w skład bloku państw ententy,<br>zwyciężyły w tej wojnie tylko dzięki pomocy amerykańskiej. Stąd też pytanie o czynniki<br>sprzyjające rozwojowi gospodarki USA wydaje się być jednym z najważniejszych w historii<br>XX stulecia. Odpowiedź na to pytanie jest ważna także dla zrozumienia historii Europy, która<br>straciła swoją pozycję na rzecz USA.<br>O pozycji gospodarczej Stanów Zjednoczonych w XIX w. zdecydowały różne<br>czynniki, ale najważniejszymi były rozwój przemysłu i rolnictwa, który pozostawał w ścisłym<br>związku z postępem technicznym. W przypadku gospodarki USA jej rozwojowi szczególnie<br>sprzyjały czynniki terytorialne i demograficzne.<br>W drugiej połowie XIX wieku głębokie zmiany w gospodarce Stanów Zjednoczonych<br>spowodowała wojna secesyjna (1861-1865), w tym przede wszystkim zniesienie<br>niewolnictwa. Skutkiem upadku Południa i zwycięstwa Północy był wybór dominującego<br>modelu gospodarki - wolnorynkowej, opartej na pracy wolnonajemnej, z coraz bardziej<br>znaczącym i rozwijającym się przemysłem. Istotny wpływ na rozwój rolnictwa miał<br>uchwalony przez Kongres w czasie wojny tzw. Akt o domostwach (1862), który przewidywał<br>nadanie ziemi osadnikom z możliwością wykupienia jej na własność po minimalnej cenie<br>po upływie 5 lat od osiedlenia się. Prawo to obowiązywało na terytoriach zachodnich<br>i istotnie przyczyniło się do rozwoju osadnictwa.<br>Liczba mieszkańców Stanów Zjednoczonych gwałtownie wzrastała. Przyczyną tego<br>wzrostu była masowa imigracja do USA. Wśród przybyszów europejskich najwięcej było<br>Irlandczyków, Włochów i Niemców. W grupie imigrantów z Europy Środkowo-Wschodniej<br>około 4 milionów stanowili Polacy. Liczna była emigracja żydowska. Imigranci poszukiwali<br>w USA pracy oraz wolności i tolerancji religijnej. Ameryka stała się symbolem kraju wielkich<br>możliwości, w którym każdy znajdzie swoje miejsce. Przybysze z krajów europejskich żyli<br>w bardzo różnych warunkach, niektórzy nie mieli problemów z przystosowaniem się<br>(Anglicy, Szkoci, Niemcy), dla wielu jednak Ameryka okazała się trudnym wyzwaniem<br>(np. Irlandczycy). Niemniej - w porównaniu z ówczesnymi państwami europejskimi - Stany<br>Zjednoczone dawały szansę na podniesienie stopy życiowej i awans społeczny. Stwarzały<br>wiele możliwości dla osób energicznych, utalentowanych, niebojących się ryzyka. Władze<br>amerykańskie dążyły do przekształcenia masy imigrantów w społeczeństwo amerykańskich<br>obywateli. Tego problemu dotyczy ilustracja - karykatura (źródło D) - symbolizująca<br>wyobrażenie Amerykanów o sobie jako narodzie amerykańskim, który powstaje<br>z „wymieszania” w moździerzu poszczególnych „składników” - różnych grup etnicznych.<br>Imigranci w garncu wyróżniają się własnym etnicznym ubraniem, ale mają równe prawa.<br>W rezultacie tego symbolicznego „wymieszania” miał powstać nowy obywatel. Proces<br>asymilacji był bardzo trudny i bolesny dla przybyszów. Zjawisko to ilustruje stojący<br>na brzegu moździerza imigrant, przedstawiony jako osoba, która protestuje i odmawia<br>asymilacji. Należy dodać, że niektóre grupy etniczne były wykluczone z asymilacji.<br>Dotyczyło to przede wszystkim Indian, wobec których stosowano politykę eksterminacji.<br>Imigrantów przyciągały słabo zaludnione obszary amerykańskiego Zachodu.<br>Wyjeżdżali tam ludzie poszukujący nowych miejsc do życia i źródeł utrzymania, ale także<br>wyznawcy rozmaitych kultów, którzy chcieli w spokoju praktykować swoją wiarę. Zachód<br>stał się dla nich schronieniem, a ich przybycie zmieniło jałowe ziemie w rolniczą krainę.<br>Do dnia dzisiejszego ziemie tzw. Środkowego Zachodu są głównym obszarem uprawy zbóż<br>w USA. Trud włożony w zagospodarowanie tych ziem stał się częścią amerykańskiej<br>mitologii, a zarazem składnikiem kultury popularnej.<br>O rozwoju gospodarczym Stanów Zjednoczonych zadecydował rozwój linii<br>kolejowych, które przebiegały przez cały kontynent. Ich dynamiczny rozwój ukazany jest<br>w źródle C. Już w roku 1840 długość linii kolejowych w Stanach Zjednoczonych była<br>dwukrotnie wyższa od długości linii kolejowych w najbardziej uprzemysłowionym państwie<br>świata - Wielkiej Brytanii.<br>Mapa sieci linii kolejowych w roku 1870 (źródło B) ukazuje jeden z największych<br>problemów rozwoju Stanów Zjednoczonych: trudności z zagospodarowaniem centralnej<br>części kraju. Łatwo zauważyć, że najgęstsza sieć linii kolejowych znajdowała się<br>na wschodnim, atlantyckim wybrzeżu. Im dalej na zachód, tym większe okazywały się<br>problemy z budową linii kolejowych. W roku 1870 tylko jedna linia kolejowa przecinała cały<br>kontynent. Z czasem jednak ich liczba i gęstość będzie wzrastać. Kolej stała się czynnikiem<br>dynamizującym rozwój wewnętrzny kraju. Trasa przebiegu kolei miała wielkie znaczenie.<br>Znane są przypadki porzucania miast i miasteczek, przez które nie przebiegała linia kolejowa,<br>a jednocześnie wznoszenia nowych, położonych w jej pobliżu. Dzięki kolei zwiększyły się<br>możliwości przewożenia masy towarów produkowanych wewnątrz kraju do gęsto<br>zaludnionych okolic położonych na wschodnim wybrzeżu. Ponadto kolej dała dziesiątki<br>tysięcy nowych miejsc pracy oraz zbudowała potęgę spółek kolejowych i majątki rodzin ich<br>właścicieli. Przy okazji można zauważyć, że praca przy budowie linii kolejowych przebiegała<br>w bardzo trudnych warunkach, a konflikty między robotnikami a pracodawcami wybuchały<br>bardzo często. Kolej dała USA nowe możliwości. Nie tylko zapewniła mobilność ludzi, lecz<br>przede wszystkim zdynamizowała transport, czyli przewóz produktów amerykańskiego<br>rolnictwa i przemysłu. Stały się one środkami w walce o pozycję amerykańskiej gospodarki<br>w świecie.<br>O tempie rozwoju gospodarczego USA świadczy wykres zamieszczony w materiałach<br>źródłowych. Coraz szybsze tempo wzrostu gospodarczego w latach 1869-1914 widoczne jest<br>we wzroście wartości produkcji liczonej w miliardach dolarów. Wzrosła ona sześciokrotnie<br>z 4000 do 24 000 mld dolarów. Porównując te wartości z tempem wzrostu liczby robotników<br>zatrudnionych w przemyśle amerykańskim, widzimy, że wartość produkcji nie jest wprost<br>zależna od liczby zatrudnionych pracowników. Widać z tego, że rozwój przemysłu<br>pozostawał w ścisłym związku z postępem technicznym. Amerykańska wynalazczość<br>przejawiała się we wszystkich dziedzinach gospodarki. Amerykanie poza własnymi<br>wynalazkami wykorzystywali i udoskonalali również innowacje europejskie.<br>Powstanie potęgi przemysłowej, jaką stały się Stany Zjednoczone, nie byłoby możliwe<br>bez ducha przedsiębiorczości, tak charakterystycznego dla kultury amerykańskiej. Stany<br>Zjednoczone od samego początku swojego istnienia były krajem ludzi samodzielnie żyjących<br>i gospodarujących, często wręcz skazanych na tę samodzielność. Czynników sprzyjających<br>rozwojowi gospodarki amerykańskiej było niewątpliwie o wiele więcej. Ekspansji<br>gospodarczej sprzyjały zasoby naturalne kraju, których rabunkowa eksploatacja w XIX w.<br>prowadziła do szybkiego wzbogacania się. Rozwój gospodarczy nie odbywał się bez wpływu<br>państwa. Stworzone zostały sprzyjające warunki do gromadzenia kapitału, który był<br>niezbędny do powstania wielkich inwestycji i tworzenia koncernów oraz banków. Państwo<br>umożliwiało również podbój olbrzymich obszarów i nadzorowało powstawanie sieci<br>kolejowej.<br>Stany Zjednoczone przeszły wielką przemianę gospodarczą i społeczną w XIX w.<br>Poprzez budowę przemysłu i gromadzenie olbrzymich zasobów materialnych oraz ogromny<br>rozwój i wykorzystanie technologii ukształtowała się silna i dynamicznie rozwijająca się<br>gospodarka. Dwa czynniki były ściśle powiązane z ekspansją gospodarczą USA. Były<br>to wielkie i niezagospodarowane terytoria oraz napływ kilkudziesięciu milinów imigrantów,<br>głównie z Europy. Siłę napędową dla rozwoju gospodarki stanowił postęp techniczny.<br>W drugiej połowie XIX w. USA pojawiły się jako nowa potęga gospodarcza na mapie świata.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający przedstawił rozwój gospodarczy USA w ujęciu dynamicznym, ukazując jego różne<br>aspekty. Pokazał przemiany w rolnictwie i przemyśle, uwzględniając czynniki terytorialne,<br>demograficzne i napływ imigrantów. Selekcję i hierarchizację informacji przeprowadził<br>poprawnie. Wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe opisując wpływ rozwoju linii<br>kolejowych, postępu technicznego i polityki państwa na rozwój gospodarki. Właściwie<br>i w pełni wykorzystał materiał źródłowy powołując się na informacje pochodzące ze źródeł.<br>Sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br>Temat 5. Oceń znaczenie Jesieni Ludów dla państw Europy Środkowo-Wschodniej.<br>III. Tworzenie narracji historycznej<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu<br>przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji oraz integruje pozyskane<br>informacje z różnych źródeł wiedzy.<br>V.12.3. Europa Środkowo-Wschodnia<br>po II wojnie światowej.<br>Zdający charakteryzuje proces<br>uniezależnienia się państw satelickich od<br>ZSRR.<br>V.12.4. Europa Środkowo-Wschodnia<br>po II wojnie światowej.<br>Zdający wyjaśnia przyczyny rozpadu ZSRR<br>i bloku wschodniego.<br>V.12.5. Europa Środkowo-Wschodnia<br>po II wojnie światowej.<br>Zdający opisuje przeobrażenia ustrojowe<br>w państwach Europy Środkowo-Wschodniej<br>i rozpoznaje charakterystyczne cechy<br>procesu dekomunizacji w państwach bloku<br>wschodniego po 1989 r.<br>V.12.6. Europa Środkowo-Wschodnia<br>po II wojnie światowej.<br>Zdający synchronizuje najważniejsze<br>wydarzenia z dziejów świata, Europy<br>Zachodniej i Środkowo-Wschodniej oraz<br>Polski.<br>V.16.1. Polska w latach 1980-1989.<br>Zdający wyjaśnia ideę Solidarności i jej<br>wpływ na przemiany społeczno-polityczne<br>w Polsce.<br>V.16.3. Polska w latach 1980-1989.<br>Zdający opisuje przyczyny i skutki obrad<br>„Okrągłego Stołu”.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność wydarzeń Jesieni Ludów, ukazując różne ich aspekty<br>(np. scharakteryzował przebieg wydarzeń, uwzględniając specyfikę<br>każdego kraju oraz odmienne tempo i sposób przeprowadzenia zmiany<br>ustrojowej)<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ<br>wydarzeń w ZSRR w latach 80. na rozpad bloku sowieckiego)<br> sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>rangi wydarzeń Jesieni Ludów dla rozpadu bloku sowieckiego<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. wpływ wydarzeń w Polsce w 1989 r. na przebieg zmiany ustrojowej<br>w państwach bloku komunistycznego)<br> przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym, wskazując<br>na ewolucyjny charakter zmiany (np. Polska i Węgry)<br> podjął próbę sformułowania wniosków (np. dotyczących następstw<br>wydarzeń roku 1989 - pozytywnych i negatywnych)<br> podjął próbę oceny.<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> częściowo przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania<br>tematu (np. wymienił przykłady kryzysów społeczno-politycznych<br>w bloku państw wschodnich, wspomniał o porozumieniu „Okrągłego<br>Stołu”, roli M. Gorbaczowa i jego reformach w ZSRR)<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych<br>(np. wpływ opozycji i Kościoła na przebieg zmiany ustrojowej)<br> podjął próbę odniesienia się do tematu wypracowania (np. poprzez próbę<br>przedstawienia własnej opinii).<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. wymienił państwa Europy Środkowo-<br>-Wschodniej, w których nastąpiły wydarzenia Jesieni Ludów, wspomniał<br>o wyborach czerwcowych z 1989 r., o upadku muru berlińskiego)<br> w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację<br>podanych informacji<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi<br>egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.<br>Przykładowa realizacja zadania<br>Wyzwolenie Europy Środkowo-Wschodniej spod dominacji sowieckiej wydaje się<br>jednym z najbardziej doniosłych wydarzeń historii XX wieku. Nazwano te wydarzenia<br>Jesienią Ludów. Nazwa miała się kojarzyć z dziewiętnastowieczną Wiosną Ludów<br>i podkreślać ich historyczny charakter. Upadek systemu komunistycznego zapowiadał<br>zakończenie pewnej epoki. Państwa Europy Środkowo-Wschodniej, wchodzące w skład<br>bloku<br>sowieckiego, odzyskiwały suwerenność utraconą po II wojnie światowej.<br>Zastanawiając się nad wydarzeniami roku 1989 i ich interpretacją, można wskazać<br>co najmniej trzy cechy charakterystyczne. Po pierwsze, Jesień Ludów jest cezurą, wyraźnie<br>dzielącą dzieje Europy; po drugie, była rewolucją; po trzecie wreszcie, stała się generatorem<br>nowych konfliktów.<br>Rok 1989 przyniósł ze sobą zmianę tak znaczącą, że bez wątpienia można uznać<br>go za cezurę, przynajmniej dla tej części świata. W roku 1989 okazało się, że system<br>komunistyczny w wersji sowieckiej po prostu się rozpadł. Jednak jego porażka była<br>następstwem<br>długotrwałego<br>procesu.<br>Zapewne<br>przesłanek<br>rozpadu<br>bloku<br>państw<br>komunistycznych można poszukiwać już w wydarzeniach, które towarzyszyły jego<br>powstaniu. Podczas II wojny światowej mocarstwa zachodnie zaakceptowały myśl, że ZSRR<br>będzie po wojnie posiadał swoją strefę wpływów. Zwykle mówi się o „zdradzie jałtańskiej”<br>w odniesieniu do decyzji mocarstw wobec Polski. Wydaje się, że można pojęcie to rozciągnąć<br>na wszystkie państwa<br>Europy Środkowo-Wschodniej. Kontrola polityczna<br>bloku<br>komunistycznego ze strony ZSRR była poparta kontrolą wojskową, skoro w państwach tych<br>stacjonowały wojska radzieckie. Z czasem powstały instytucjonalne formy przymusowej<br>integracji: Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (1948), a w 1955 r. - Układ Warszawski.<br>Blokiem co kilkanaście lat wstrząsały wybuchy niezadowolenia podbitych społeczeństw.<br>W 1956 r. doszło do krwawo stłumionego powstania na Węgrzech. W latach sześćdziesiątych<br>była to tzw. praska wiosna (1968). Próba budowania „socjalizmu z ludzką twarzą” zakończyła<br>się niepowodzeniem. Do stłumienia buntu w Czechosłowacji wykorzystane zostały wojska<br>Układu Warszawskiego, które wymusiły rezygnację z niebezpiecznych eksperymentów<br>politycznych. Sformułowana w tym czasie tzw. doktryna Breżniewa mówiła o tym, że inne<br>państwa komunistyczne przyjdą z „bratnią pomocą” temu państwu, które zostanie zagrożone<br>wystąpieniami niezadowolonej ludności. Ta komunistyczna nowomowa zawierała w sobie<br>całkiem otwarcie wyrażoną groźbę zbrojnej interwencji.<br>Najbardziej niespokojnym państwem bloku wschodniego okazała się Polska.<br>Jakkolwiek wydarzenia tzw. Polskiego Października w 1956 r. przebiegały bezkrwawo<br>i doprowadziły do wymiany kierownictwa politycznego partii i państwa, to już czternaście lat<br>później doszło do krwawych starć<br>ulicznych<br>z<br>manifestującymi<br>niezadowolenie<br>stoczniowcami. Grudzień ’70 przyniósł nie tylko wymianę ekipy politycznej, lecz także<br>pewne otwarcie Polski na świat. Edward Gierek obiecywał budowę „Drugiej Polski”,<br>poprawę warunków życia, zbudowanie nowoczesnego (choć komunistycznego) państwa.<br>Obietnice nie zostały zrealizowane, a w obliczu represji po stłumieniu wystąpień w Radomiu<br>i Ursusie (1976) narodziła się opozycyjna siła społeczna, w postaci Komitetu Obrony<br>Robotników. Polska była jedynym państwem komunistycznym z istniejącą i prężnie<br>działającą opozycją. Opozycja ta uzyskała wsparcie potężnego sojusznika, jakim był Kościół<br>katolicki, a wybór Karola Wojtyły na papieża zadał komunizmowi potężny cios.<br>Wydarzenia lat 1980-1981 zdawały się pokazywać, że komunizm jest w odwrocie.<br>Narodziny<br>pierwszego<br>masowego,<br>antykomunistycznego<br>ruchu<br>społecznego<br>(NSZZ „Solidarność”)<br>ujawniły<br>skalę<br>niezadowolenia<br>społecznego.<br>Przywódca<br>„Solidarności” Lech Wałęsa stał się autentycznym bohaterem ludowym. Wprowadzenie stanu<br>wojennego (13 grudnia 1981 r.) pokazało, że komuniści nie są w stanie utrzymać u władzy<br>partii komunistycznej.<br>W latach osiemdziesiątych trwał stan swoistego pata - władza nie była w stanie<br>zlikwidować podziemnej „Solidarności”, ta zaś nie mogła przejąć władzy. Zresztą<br>w ówczesnych realiach geopolitycznych wydawało się to całkowicie niemożliwe. Sytuacja<br>zmieniła się dopiero w drugiej połowie lat osiemdziesiątych, kiedy to funkcję sekretarza<br>generalnego KC KPZR objął Michaił Gorbaczow. Zdawał on sobie sprawę z trudnej sytuacji<br>ZSRR i chciał dokonać wewnętrznych reform pod hasłem pierestrojki, czyli przebudowy.<br>Dodatkowo sytuację utrudniała prowadzona od 1979 r. interwencja w Afganistanie, która<br>wzbudzała wielkie niezadowolenie społeczeństwa radzieckiego i osłabiała pozycję ZSRR<br>na arenie międzynarodowej. Reformy Gorbaczowa przyniosły nieoczekiwane konsekwencje.<br>Nie uratowały ZSRR przed upadkiem. Ujawniły jedynie głębię destrukcji społecznej ZSRR<br>oraz<br>odrodziły<br>niepokoje<br>i<br>konflikty<br>społeczne<br>(w<br>tym<br>narodowościowe),<br>które nieoczekiwanie doprowadziły do upadku tego państwa.<br>W Polsce, dzięki wsparciu Gorbaczowa, grupa młodych, partyjnych polityków<br>(m.in. Leszek Miller i Aleksander Kwaśniewski), skupiona wokół gen. Wojciecha<br>Jaruzelskiego, zaproponowała podjęcie rozmów z opozycją. Po długich przygotowaniach<br>w lutym 1989 r. rozpoczęły się rozmowy „Okrągłego Stołu”, przy którym spotkały się<br>komunistyczny rząd i opozycja. Ustalony tzw. kontrakt Okrągłego Stołu przewidywał między<br>innymi współudział opozycji we władzy poprzez udział w wyborach. Odbyły się<br>one 4 czerwca 1989 r., a ich wynik całkowicie zaskoczył wszystkich. Władza poniosła<br>tak druzgocącą porażkę, że postawiło to pod znakiem zapytania dalsze funkcjonowanie<br>systemu komunistycznego w Polsce. I choć tzw. sejm kontraktowy wybrał gen. Jaruzelskiego<br>na prezydenta państwa, co było jednym z warunków Okrągłego Stołu, to powstanie<br>niekomunistycznego rządu stało się faktem. Rząd ten powstał w sierpniu, a 12 września<br>1989 r. jego premierem został Tadeusz Mazowiecki.<br>Wydarzenia w Polsce zapoczątkowały efekt domina. Rozpadał się system - upadły<br>rządy komunistyczne w Czechosłowacji, na Węgrzech, w Bułgarii. W listopadzie 1989 r.<br>upadł mur berliński, a w 1990 r. Niemiecka Republika Demokratyczna przystąpiła<br>do Republiki Federalnej Niemiec. Władze Związku Radzieckiego nie interweniowały, zajęte<br>ratowaniem własnego państwa. Od ZSRR odłączyły się republiki nadbałtyckie, a następnie<br>inne republiki. Pod koniec 1991 r. prezydenci Białorusi, Ukrainy i Rosji ogłosili wystąpienie<br>z ZSRR i utworzenie w to miejsce Wspólnoty Niepodległych Państw. W takiej sytuacji<br>pierwszy (i ostatni) prezydent ZSRR M. Gorbaczow ogłosił likwidację tego państwa.<br>W rozwoju wydarzeń Jesieni Ludów uderza to, że kraje Europy Środkowo-<br>-Wschodniej podążały różnymi drogami do zmiany ustroju, działały też odmienne<br>wewnętrzne czynniki sprawcze. W Polsce i na Węgrzech proces ten miał charakter<br>ewolucyjny. W Rumunii w grudniu 1989 r. społeczeństwo przemocą obaliło reżim<br>N. Ceausescu, ale przejęcie władzy z rąk komunistów odbyło się w sposób łagodny.<br>Wydarzenia w Pradze nazwano wręcz „aksamitną rewolucją”. Każdy kraj miał swą specyfikę,<br>czyli inny komunizm i odmienny przebieg wydarzeń oraz zróżnicowany udział społeczeństw<br>w oddolnej rewolucji. Skutkowało to różną perspektywą oglądu i oceny znaczenia roku 1989.<br>Dla państw Europy Środkowo-Wschodniej upadek systemu komunistycznego<br>oznaczał przede wszystkim zmianę ustrojową, budowanie demokracji, pluralizm polityczny<br>i gospodarkę wolnorynkową oraz integrację z Europą Zachodnią. Wszystkie kraje Europy<br>Środkowo-Wschodniej odzyskały niezależność państwową.<br>Jednocześnie ujawniły się nowe konflikty, w tym przede wszystkim konflikty<br>etniczne. W 1993 r. doszło do rozpadu Czechosłowacji, z której wyodrębniły się dwa państwa</p>\n<ul><li>Czechy i Słowacja. Podział dokonał się drogą pokojową. Okazało się, że w niektórych</li></ul>\n<p>krajach postkomunistycznych upadek dotychczasowego systemu odnowił dawne spory.<br>Ujawniło się to także na terenie dawnego ZSRR. Trudnym problemem okazała się obecność<br>mniejszości rosyjskiej, np. w państwach nadbałtyckich.<br>Wstrząsającym doświadczeniem dla Europy były konflikty towarzyszące rozpadowi<br>Jugosławii. Jugosławia była państwem komunistycznym, jakkolwiek antyradzieckim. Było<br>to państwo federacyjne, składające się z sześciu republik. Po śmierci twórcy i jednocześnie<br>komunistycznego dyktatora Josipa Broz-Tito (1980) państwo pogrążyło się w konfliktach<br>wewnętrznych. Pod wpływem wydarzeń Jesieni Ludów spotęgowały się nastroje<br>nacjonalistyczne. Po secesji Słowenii i Chorwacji w 1991 r. państwo praktycznie się<br>rozpadło. Doszło do szeregu konfliktów zbrojnych między dawnymi republikami<br>związkowymi, w których głównie angażowała się Serbia. Wojny trwały z przerwami aż do<br>2006 r., a ich najbardziej dramatyczną fazą było oblężenie Sarajewa przez wojska serbskie.<br>W działaniach zbrojnych wzięło także udział NATO, dążące do wymuszenia na Serbii zgody<br>na zawarcie pokoju. Podczas wojen popełnione zostały liczne zbrodnie wojenne, które nadal<br>ściga Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii. I choć obecnie nie ma tam<br>działań wojennych, to sytuacja daleka jest od stabilizacji.<br>W lata 90. państwa Europy Środkowo-Wschodniej wkroczyły z wielkimi nadziejami.<br>Okazało się jednak, że dzieli je od Europy Zachodniej wielki dystans. Dążenie<br>do modernizacji i integracji z Europą Zachodnią stało się głównym wyzwaniem<br>dla wszystkich krajów.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający wyjaśnił złożoność wydarzeń Jesieni Ludów, ukazując różne ich aspekty.<br>Scharakteryzował przebieg wydarzeń, uwzględniając specyfikę każdego kraju oraz odmienne<br>tempo i sposób przeprowadzenia zmian ustrojowych w nich zachodzących. Selekcję<br>i hierarchizację informacji przeprowadził poprawnie. Wyjaśnił związki przyczynowo-<br>-skutkowe poprzez określenie wpływu wydarzeń w ZSRR w latach 80. na rozpad bloku<br>sowieckiego. Sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.</p>","solutions":[]}