{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-2)\nWyjaśnij, jaki był wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektów opisanych\nw tekstach.\nWpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście A.\nWpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście B.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji […].\nI. Starożytność\n1. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego\nWschodu.\nZdający:\n1) charakteryzuje uwarunkowania\ngeograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim\ni Dalekim Wschodzie.\n2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnej Grecji.\nZdający:\n1) charakteryzuje geograficzne\nuwarunkowania cywilizacji greckiej.\nPrzykładowe odpowiedzi\nByło to miejsce położone nad rzeką, która stwarzała dogodne warunki dla komunikacji,\nhandlu i zaopatrywała w wodę. Miejsce to miało też walory obronne. Lokalizacja nad\nrzeką dawała także możliwość pozyskania gliny do wyrobu cegły.\nByło to miejsce o walorach obronnych - góry, przepaści. Takie położenie dawało też\nmożliwość pozyskiwania budulca, którym był kamień oraz stwarzało wrażenie bliskości\nbogów, co miało istotne znaczenie dla usytuowania tam sanktuarium.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje dotyczące lokalizacji każdego\nz dwóch obiektów.\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje dotyczące lokalizacji jednego\nobiektu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście A. (Babilon):**\nPołożenie nad rzeką Eufrat zapewniało **wodę pitną i nawodnienie pól**, **drogę komunikacyjną i handlową**, dawało **walor obronny** (rzeka jako naturalna fosa) oraz **glinę** wykopaną z rowu, którą wykorzystano do produkcji cegły - głównego budulca miasta.\n\n**Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście B. (Delfy):**\nPołożenie na **stromej skale w górach Parnasu**, otoczonej **przepaściami**, zapewniało doskonałe **walory obronne** (naturalna twierdza), dostarczało **kamienia** jako budulca świątyni i miasta oraz tworzyło **wrażenie bliskości bogów** (góry jako miejsce sakralne) - co miało istotne znaczenie dla lokalizacji sanktuarium Apollina.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła A (Babilon)\n\n> *\"Naprzód biegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem idzie szeroki na pięćdziesiąt królewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. [ ] Kopiąc rów, sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli, wypalali je w piecach. [ ] Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat\"*\n\n→ **Wskazówki dotyczące warunków naturalnych:**\n\n1. **Rzeka Eufrat** - przepływa przez miasto i je dzieli. Korzyści:\n- **Woda pitna** dla mieszkańców i nawodnienie upraw zbóż\n- **Komunikacja i handel rzeczny** - Eufrat łączył dolną Mezopotamię z Zatoką Perską\n- **Walor obronny** - rzeka jako naturalna przeszkoda dla wrogów\n\n2. **Glina jako budulec** - *\"sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu\"*\n- Mezopotamia to teren aluwialny, **brak kamienia** budowlanego, ale obfitość **gliny** w dolinach rzecznych\n- Cegła wypalana stała się głównym materiałem budowlanym Babilonu (wieża Babel, mury, pałac Nabuchodonozora)\n\n3. **Płaski teren** - pozwalał na zbudowanie geometrycznego, regularnego planu miasta i otoczenie go potężnymi murami z fosą.\n\n## Sposób 2 - analiza źródła B (Delfy)\n\n> *\"Świątynia Apollina leży w górach Parnasu na skale stromej ze wszystkich stron świątyni i miasta bronią nie tylko mury, ale i przepaście [ ] na tym występie skalnym, niemal w środku wysokości góry, znajduje się mała płaszczyzna, a w niej głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni\"*\n\n→ **Wskazówki dotyczące warunków naturalnych:**\n\n1. **Strome góry i przepaście** - *\"na skale stromej ze wszystkich stron\"*\n- **Walor obronny** - niedostępność, naturalna twierdza\n- Dodatkowa ochrona oprócz murów obronnych\n\n2. **Wysokość i widoczność** - położenie wysoko w górach\n- **Sakralność** - bliskość nieba i bogów (typowe dla wielu świątyń antycznych: Olimp jako siedziba bogów, akropol w Atenach)\n- Świątynia widoczna z daleka - wzmacnia majestat Apollina\n\n3. **Skała wapienna Parnasu** - kamień jako budulec\n- W przeciwieństwie do Mezopotamii, Grecja obfituje w **kamień** (wapień, marmur)\n- Świątynia Apollina, skarbce miast greckich (Aten, Sykionu) wszystkie wybudowane z kamienia\n\n4. **Otwór w ziemi (rozpadlina)** - *\"głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni\"*\n- Naturalne źródło **wyziewów wulkanicznych** (etylen, CO2) - dawało Pytii stan transu\n- Geologiczne zjawisko, które przesądziło o świętości tego miejsca u Greków\n\n## Sposób 3 - porównanie kontrastowe\n\n| Aspekt | Babilon (A) | Delfy (B) |\n| **Główny czynnik** | rzeka (Eufrat) | góry (Parnas) |\n| **Funkcja miejsca** | metropolia gospodarcza, polityczna | sanktuarium religijne |\n| **Budulec** | glina → cegła | kamień |\n| **Walor obronny** | mury + fosa rzeczna | przepaście naturalne + mury |\n| **Komunikacja** | szlak rzeczny | trudno dostępne - pielgrzymki |\n| **Symbolika** | bogactwo, władza | bliskość bogów, wieszcza |\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - Babilon i Delfy:**\n> **Babilon** - gospodarka oparta na rolnictwie nawadnianym z Eufratu (jęczmień, daktyle, sezam). Geneza: tereny aluwialne brakowało kamienia, więc wszystko z **cegły mułowej** suszonej na słońcu lub wypalanej. Klasyczny przykład **cywilizacji rzecznej** (jak Egipt nad Nilem, Indus, Chiny nad Huang He).\n>\n> **Delfy** - sanktuarium panhelleńskie, leżało \"w pępku świata\" (omphalos) wg Greków. Bogactwo Delf opierało się na pielgrzymkach i darach miast greckich (skarbce). Cykliczne **igrzyska pytyjskie** co cztery lata. Wybór Parnasu uzasadniał mit, w którym Apollo zabił węża Pytona w jaskini parnaskiej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za prawidłowe wyjaśnienie wpływu warunków naturalnych na lokalizację OBYDWU obiektów (Babilonu I Delf)\n> - **1 pkt** - za prawidłowe wyjaśnienie tylko JEDNEGO obiektu\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty dla Babilonu (A):**\n> - rzeka jako źródło wody / komunikacja / handel / obrona\n> - glina jako materiał budowlany (cegła)\n> - dostęp do żyznych gruntów aluwialnych\n>\n> **Akceptowane warianty dla Delf (B):**\n> - górski / strome zbocza → walor obronny\n> - kamień jako materiał budowlany\n> - wysoka, niedostępna lokalizacja → wrażenie bliskości bogów\n> - przepaście jako naturalna ochrona sanktuarium\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** w odpowiedzi MUSZĄ być ARGUMENTY o WPŁYWIE warunków naturalnych - nie wystarczy napisać \"miasto leżało nad Eufratem / w górach\". Trzeba wyjaśnić CO TO DAWAŁO mieszkańcom (woda / obronność / budulec / sakralność).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Uczniowie często ograniczają się do JEDNEGO argumentu (np. \"miasto leżało nad rzeką\") - to nie wystarczy. CKE wymaga **wyjaśnienia wpływu** - czyli powiedzenia po co leżało nad rzeką (woda, handel, obrona, glina).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Mylenie Eufratu z Nilem (Egipt). Tekst wyraźnie nazywa rzekę - *\"zwie się Eufrat\"* - czyli to Mezopotamia/Babilon, nie Egipt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Pisanie ogólnikowo o \"klimacie\" lub \"żyzności gleby\" bez powiązania z konkretnymi cytatami z tekstu. Klucz CKE punktuje WSKAZANIE elementów z tekstu (rów, mur, Eufrat, skała, przepaście) i ich INTERPRETACJĘ jako warunków naturalnych.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.2. (0-2)<br>Wyjaśnij, jaki był wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektów opisanych<br>w tekstach.<br>Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście A.<br>Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście B.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.1.<br>1.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MHI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.2. (0-2)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną<br>w ujęciu przekrojowym lub problemowym;<br>dostrzega problem i buduje argumentację,<br>uwzględniając różne aspekty procesu<br>historycznego; dokonuje selekcji<br>i hierarchizacji […].<br>I. Starożytność</p>\n<ol><li>Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego</li></ol>\n<p>Wschodu.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje uwarunkowania</li></ol>\n<p>geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim<br>i Dalekim Wschodzie.</p>\n<ol><li>Społeczeństwo, życie polityczne i kultura</li></ol>\n<p>starożytnej Grecji.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje geograficzne</li></ol>\n<p>uwarunkowania cywilizacji greckiej.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Było to miejsce położone nad rzeką, która stwarzała dogodne warunki dla komunikacji,<br>handlu i zaopatrywała w wodę. Miejsce to miało też walory obronne. Lokalizacja nad<br>rzeką dawała także możliwość pozyskania gliny do wyrobu cegły.<br>Było to miejsce o walorach obronnych - góry, przepaści. Takie położenie dawało też<br>możliwość pozyskiwania budulca, którym był kamień oraz stwarzało wrażenie bliskości<br>bogów, co miało istotne znaczenie dla usytuowania tam sanktuarium.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje dotyczące lokalizacji każdego<br>z dwóch obiektów.<br>1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje dotyczące lokalizacji jednego<br>obiektu.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście A. (Babilon):</strong><br>Położenie nad rzeką Eufrat zapewniało <strong>wodę pitną i nawodnienie pól</strong>, <strong>drogę komunikacyjną i handlową</strong>, dawało <strong>walor obronny</strong> (rzeka jako naturalna fosa) oraz <strong>glinę</strong> wykopaną z rowu, którą wykorzystano do produkcji cegły - głównego budulca miasta.</p>\n<p><strong>Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście B. (Delfy):</strong><br>Położenie na <strong>stromej skale w górach Parnasu</strong>, otoczonej <strong>przepaściami</strong>, zapewniało doskonałe <strong>walory obronne</strong> (naturalna twierdza), dostarczało <strong>kamienia</strong> jako budulca świątyni i miasta oraz tworzyło <strong>wrażenie bliskości bogów</strong> (góry jako miejsce sakralne) - co miało istotne znaczenie dla lokalizacji sanktuarium Apollina.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła A (Babilon)</h4>\n<blockquote><em>&quot;Naprzód biegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem idzie szeroki na pięćdziesiąt królewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. [ ] Kopiąc rów, sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli, wypalali je w piecach. [ ] Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat&quot;</em></blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki dotyczące warunków naturalnych:</strong></p>\n<ol><li><strong>Rzeka Eufrat</strong> - przepływa przez miasto i je dzieli. Korzyści:</li></ol>\n<ul><li><strong>Woda pitna</strong> dla mieszkańców i nawodnienie upraw zbóż</li><li><strong>Komunikacja i handel rzeczny</strong> - Eufrat łączył dolną Mezopotamię z Zatoką Perską</li><li><strong>Walor obronny</strong> - rzeka jako naturalna przeszkoda dla wrogów</li></ul>\n<ol><li><strong>Glina jako budulec</strong> - <em>&quot;sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu&quot;</em></li></ol>\n<ul><li>Mezopotamia to teren aluwialny, <strong>brak kamienia</strong> budowlanego, ale obfitość <strong>gliny</strong> w dolinach rzecznych</li><li>Cegła wypalana stała się głównym materiałem budowlanym Babilonu (wieża Babel, mury, pałac Nabuchodonozora)</li></ul>\n<ol><li><strong>Płaski teren</strong> - pozwalał na zbudowanie geometrycznego, regularnego planu miasta i otoczenie go potężnymi murami z fosą.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - analiza źródła B (Delfy)</h4>\n<blockquote><em>&quot;Świątynia Apollina leży w górach Parnasu na skale stromej ze wszystkich stron świątyni i miasta bronią nie tylko mury, ale i przepaście [ ] na tym występie skalnym, niemal w środku wysokości góry, znajduje się mała płaszczyzna, a w niej głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni&quot;</em></blockquote>\n<p>→ <strong>Wskazówki dotyczące warunków naturalnych:</strong></p>\n<ol><li><strong>Strome góry i przepaście</strong> - <em>&quot;na skale stromej ze wszystkich stron&quot;</em></li></ol>\n<ul><li><strong>Walor obronny</strong> - niedostępność, naturalna twierdza</li><li>Dodatkowa ochrona oprócz murów obronnych</li></ul>\n<ol><li><strong>Wysokość i widoczność</strong> - położenie wysoko w górach</li></ol>\n<ul><li><strong>Sakralność</strong> - bliskość nieba i bogów (typowe dla wielu świątyń antycznych: Olimp jako siedziba bogów, akropol w Atenach)</li><li>Świątynia widoczna z daleka - wzmacnia majestat Apollina</li></ul>\n<ol><li><strong>Skała wapienna Parnasu</strong> - kamień jako budulec</li></ol>\n<ul><li>W przeciwieństwie do Mezopotamii, Grecja obfituje w <strong>kamień</strong> (wapień, marmur)</li><li>Świątynia Apollina, skarbce miast greckich (Aten, Sykionu) wszystkie wybudowane z kamienia</li></ul>\n<ol><li><strong>Otwór w ziemi (rozpadlina)</strong> - <em>&quot;głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni&quot;</em></li></ol>\n<ul><li>Naturalne źródło <strong>wyziewów wulkanicznych</strong> (etylen, CO2) - dawało Pytii stan transu</li><li>Geologiczne zjawisko, które przesądziło o świętości tego miejsca u Greków</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - porównanie kontrastowe</h4>\n<p>| Aspekt | Babilon (A) | Delfy (B) |<br>| <strong>Główny czynnik</strong> | rzeka (Eufrat) | góry (Parnas) |<br>| <strong>Funkcja miejsca</strong> | metropolia gospodarcza, polityczna | sanktuarium religijne |<br>| <strong>Budulec</strong> | glina → cegła | kamień |<br>| <strong>Walor obronny</strong> | mury + fosa rzeczna | przepaście naturalne + mury |<br>| <strong>Komunikacja</strong> | szlak rzeczny | trudno dostępne - pielgrzymki |<br>| <strong>Symbolika</strong> | bogactwo, władza | bliskość bogów, wieszcza |</p>\n<h4>Reference historyczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Babilon i Delfy:</strong><br><strong>Babilon</strong> - gospodarka oparta na rolnictwie nawadnianym z Eufratu (jęczmień, daktyle, sezam). Geneza: tereny aluwialne brakowało kamienia, więc wszystko z <strong>cegły mułowej</strong> suszonej na słońcu lub wypalanej. Klasyczny przykład <strong>cywilizacji rzecznej</strong> (jak Egipt nad Nilem, Indus, Chiny nad Huang He).<br><br><strong>Delfy</strong> - sanktuarium panhelleńskie, leżało &quot;w pępku świata&quot; (omphalos) wg Greków. Bogactwo Delf opierało się na pielgrzymkach i darach miast greckich (skarbce). Cykliczne <strong>igrzyska pytyjskie</strong> co cztery lata. Wybór Parnasu uzasadniał mit, w którym Apollo zabił węża Pytona w jaskini parnaskiej.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za prawidłowe wyjaśnienie wpływu warunków naturalnych na lokalizację OBYDWU obiektów (Babilonu I Delf)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za prawidłowe wyjaśnienie tylko JEDNEGO obiektu<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty dla Babilonu (A):</strong><br>- rzeka jako źródło wody / komunikacja / handel / obrona<br>- glina jako materiał budowlany (cegła)<br>- dostęp do żyznych gruntów aluwialnych<br><br><strong>Akceptowane warianty dla Delf (B):</strong><br>- górski / strome zbocza → walor obronny<br>- kamień jako materiał budowlany<br>- wysoka, niedostępna lokalizacja → wrażenie bliskości bogów<br>- przepaście jako naturalna ochrona sanktuarium<br><br>⚠️ <strong>WAŻNE:</strong> w odpowiedzi MUSZĄ być ARGUMENTY o WPŁYWIE warunków naturalnych - nie wystarczy napisać &quot;miasto leżało nad Eufratem / w górach&quot;. Trzeba wyjaśnić CO TO DAWAŁO mieszkańcom (woda / obronność / budulec / sakralność).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Uczniowie często ograniczają się do JEDNEGO argumentu (np. &quot;miasto leżało nad rzeką&quot;) - to nie wystarczy. CKE wymaga <strong>wyjaśnienia wpływu</strong> - czyli powiedzenia po co leżało nad rzeką (woda, handel, obrona, glina).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Mylenie Eufratu z Nilem (Egipt). Tekst wyraźnie nazywa rzekę - <em>&quot;zwie się Eufrat&quot;</em> - czyli to Mezopotamia/Babilon, nie Egipt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Pisanie ogólnikowo o &quot;klimacie&quot; lub &quot;żyzności gleby&quot; bez powiązania z konkretnymi cytatami z tekstu. Klucz CKE punktuje WSKAZANIE elementów z tekstu (rów, mur, Eufrat, skała, przepaście) i ich INTERPRETACJĘ jako warunków naturalnych.</blockquote>"}]}