{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWyjaśnij, jak autorzy obu wierszy oceniali króla Henryka Walezego i co mogło mieć\nwpływ na ich opinie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […]\nIII. Dzieje nowożytne\n2. Europa w XVI-XVII w.\nZdający:\n2) wyjaśnia […] następstwa reformacji […].\ndostrzega […] wielorakie interpretacje\nhistorii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\n[…] problemowym; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając różne\naspekty procesu historycznego; dokonuje\nselekcji i hierarchizacji […].\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Autor źródła 1. chwali Henryka Walezego, a autor źródła 2. potępia go. Wpływ na taki\nstosunek poetów do władcy mogły mieć ich osobiste doświadczenia. Autor pierwszego\nwiersza był związany z dworem francuskim, na który powrócił Henryk Walezy. Z kolei\nautor drugiego utworu należał do hugenotów, którzy byli przeciwnikami króla.\n• Autor pierwszego wiersza był poetą dworskim związanym z Walezjuszami i dlatego\nchwalił Henryka Walezego. Autor drugiego wiersza był wyznawcą kalwinizmu -\nprzeciwnikiem króla i dlatego w utworze oskarżał Henryka Walezego o zbrodnię.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź odwołującą się do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną, lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nAutorzy obu wierszy oceniają Henryka Walezego **DIAMETRALNIE PRZECIWNIE**:\n\n- **Autor źródła 1 (Pierre Ronsard) - POZYTYWNIE** (chwali króla, porównuje go do słońca, raduje się z jego powrotu do Francji)\n- **Autor źródła 2 (Agrippa d'Aubigné) - NEGATYWNIE** (potępia króla, zarzuca mu zbrodnie, opisuje jako tchórza uciekającego przed pomstą)\n\n**Wpływ na ich opinie:** różnice **wyznaniowe i polityczne**. Ronsard był **poetą dworskim Walezjuszów** (związany z dworem francuskim), więc chwalił króla. d'Aubigné był **kalwinistą (hugenotem)** - wyznaniowym przeciwnikiem Walezjuszów, którzy mordowali hugenotów (rzeź św. Bartłomieja 1572).\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1 (Pierre Ronsard, poeta dworski)\n\n> *\"Kiedy zostałeś wybrany monarchą Polski, [ ] Nigdym nie głosił chwały takiej elekcyi, Tym bardziej, iż pozbawiała Francuzów światła, Co w cudzym kraju miało wprzódy świecić. Po twym powrocie zaś błyszczy jak słońce [ ]. Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę\"*\n\n→ **Ocena Henryka Walezego: POZYTYWNA, panegiryczna**\n\n**Argumenty z tekstu:**\n1. **Porównanie do słońca** - *\"błyszczy jak słońce\"* - najwyższy topos chwały w poezji XVI w.\n2. **Żal nad elekcją polską** - *\"pozbawiała Francuzów światła\"* - Francja straciła go na rzecz Polski (1573)\n3. **Radość z powrotu** - *\"po twym powrocie\"* - odniesienie do **ucieczki Henryka z Polski 1574** i powrotu do Francji jako Henryk III (po śmierci brata Karola IX)\n4. **Sam poeta jako apologeta** - *\"Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę\"*\n\n**Co wpłynęło na taką ocenę?**\n- Pierre de Ronsard (1524-1585) był **poetą dworskim Walezjuszów**, członkiem grupy poetyckiej **Plejady**\n- Otrzymywał **mecenat królewski** od Karola IX i Henryka III\n- Po powrocie Henryka do Francji (1574) Ronsard był jego nadwornym pisarzem\n- **Naturalne zobowiązanie** poety dworskiego: chwała mecenasa\n\n## Sposób 2 - analiza źródła 2 (Agrippa d'Aubigné, kalwiński)\n\n> *\"O Sarmaci bez króla! O zacni przybysze [ ] Czyż obłęd podgolone wam głowy zepsował, Żeście wzięli nierządcę, by rządy sprawował? Ów tylko czyhał na to. Że źle mu się wiodło, Tym skorzej chciał uświetnić swą podłą personę Królewskim płaszczem waszym, i pragnął ujść klęski, Przed pomstą za swe zbrodnie kryjąc strach niemęski\"*\n\n→ **Ocena Henryka Walezego: NEGATYWNA, oskarżycielska**\n\n**Argumenty z tekstu:**\n1. **Wyśmiewanie elekcji polskiej** - *\"czyż obłęd [ ] wam głowy zepsował\"* - Polacy są obłąkani, że wzięli takiego króla\n2. **\"Nierządca\"** - silnie obraźliwe określenie (zły władca)\n3. **\"Podła persona\"** - atak na osobistą reputację\n4. **\"Pomsta za swe zbrodnie\"** - odniesienie do **rzezi św. Bartłomieja (24 sierpnia 1572 r.)**, w której Henryk uczestniczył jako książę Andegawenii\n5. **\"Strach niemęski\"** - zarzut tchórzostwa (ucieczka do Polski jako schronienie przed konsekwencjami zbrodni)\n\n**Co wpłynęło na taką ocenę?**\n- Agrippa d'Aubigné (1552-1630) był **hugenotem (kalwinistą francuskim)** - wojowniczym\n- **Rzeź św. Bartłomieja 24 sierpnia 1572 r.** - w której Walezjusze (Karol IX, Katarzyna Medycejska) zlecili **mord na 5-30 tys. hugenotów** w Paryżu i całej Francji\n- Henryk (przyszły Walezy) jako **brat Karola IX i siedział na tronie** w czasie rzezi → uznawany był za współsprawcę\n- d'Aubigné stracił przyjaciół w rzezi → **osobisty wrogi stosunek** do Walezjuszów\n- Po elekcji Henryka w Polsce (1573) d'Aubigné napisał wiersz **wyśmiewający Polaków** za wybór \"krwawego króla\"\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - Henryk Walezy i I wolna elekcja 1573:**\n> Po **bezpotomnej śmierci Zygmunta II Augusta (1572)** Polska szlachta stanęła przed problemem wyboru króla. Zorganizowano **pierwszą wolną elekcję viritim** (każdy szlachcic miał głos) - wybrano **Henryka de Valois** (Walezego), brata króla Francji Karola IX.\n>\n> **Henryk Walezy (1573-1574 jako król Polski):**\n> - Elekcja: 5 maja 1573 r. (Kamion pod Warszawą)\n> - Przyjazd do Polski: styczeń 1574\n> - Koronacja: 21 lutego 1574 (Wawel)\n> - Wymuszone podpisanie **artykułów henrykowskich** (1573) i **pacta conventa**\n> - **Ucieczka 18 czerwca 1574** - po dowiedzeniu się o śmierci brata Karola IX, Henryk uciekł nocą do Francji, by zostać Henrykiem III francuskim (1574-1589)\n>\n> **Kontekst francuski (krwawa noc św. Bartłomieja 1572):**\n> - **23/24 sierpnia 1572** - w noc po ślubie Henryka Burbona (przyszłego Henryka IV, hugenoty) z Małgorzatą Walezjuszką\n> - Inicjatorka: matka Karola IX **Katarzyna Medycejska**\n> - Mord 5 do 30 tys. hugenotów (kalwinistów) w Paryżu i całej Francji\n> - Wojny religijne francuskie 1562-1598 (8 wojen) - zakończone **edyktem nantejskim 1598** Henryka IV (tolerancja hugenotów)\n>\n> **Hugenoci (kalwiniści francuscy):**\n> - Wpływ Jana Kalwina (Genewa) - predestynacja, surowe normy moralne\n> - Liczba: ok. 10% Francuzów w XVI w.\n> - Główne ośrodki: La Rochelle, Béarn, Languedoc\n> - Po edykcie nantejskim 1598 - okres tolerancji; po jego unieważnieniu (Ludwik XIV, 1685) - **wielka emigracja** hugenotów do Holandii, Niemiec, Anglii\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 6.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź odwołującą się do **OBU źródeł** (wskazanie różnicy ocen + wyjaśnienie przyczyn - np. dworski poeta vs hugenota)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (tylko jedno źródło lub bez przyczyn) lub błędną\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. **Ocena źródła 1** - pozytywna / chwali / panegiryk / sławi\n> 2. **Ocena źródła 2** - negatywna / potępia / oskarża / atakuje\n> 3. **Przyczyna różnicy** - np.:\n> - autor 1 = poeta dworski Walezjuszów\n> - autor 2 = kalwinista (hugenota), przeciwnik króla\n> - rzeź św. Bartłomieja 1572 jako tło wrogości hugenotów\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** odpowiedź MUSI mieć BAZA POLITYCZNĄ I WYZNANIOWĄ. Sama różnica ocen bez podania PRZYCZYN = niepełna.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie wyznania:** Klucz CKE explicit oczekuje wzmianki o **kalwinizmie / hugenotach**. Sama \"różnica polityczna\" nie wystarczy.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pomylenie Walezy z Henrykiem IV:** Henryk Walezy ≠ Henryk IV (z dynastii Burbonów). Walezy = Henryk de Valois, brat Karola IX, król Polski 1573-74 i Francji 1574-89. Henryk IV (Burbon) = mąż Małgorzaty Walezjuszki, król Francji 1589-1610, autor edyktu nantejskiego.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie autorów:** d'Aubigné to *Agrippa* (Théodore Agrippa d'Aubigné), kalwinista; Ronsard to *Pierre*, poeta dworski. Oba imiona są niefrancuskie dla polskiego ucha - łatwo pomylić atrybucję.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - niedoczytanie cytatu z d'Aubigné:** Fraza *\"przed pomstą za swe zbrodnie\"* odnosi się do **rzezi św. Bartłomieja 1572**, którą Henryk Walezy współwspierał. Bez znajomości tej zbrodni cytat staje się niezrozumiały.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
Wyjaśnij, jak autorzy obu wierszy oceniali króla Henryka Walezego i co mogło mieć
wpływ na ich opinie.

","answer_text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; […].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; […]
III. Dzieje nowożytne

\n
  1. Europa w XVI-XVII w.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia […] następstwa reformacji […].
\n

dostrzega […] wielorakie interpretacje
historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu
[…] problemowym; dostrzega problem
i buduje argumentację, uwzględniając różne
aspekty procesu historycznego; dokonuje
selekcji i hierarchizacji […].
Przykładowe odpowiedzi
• Autor źródła 1. chwali Henryka Walezego, a autor źródła 2. potępia go. Wpływ na taki
stosunek poetów do władcy mogły mieć ich osobiste doświadczenia. Autor pierwszego
wiersza był związany z dworem francuskim, na który powrócił Henryk Walezy. Z kolei
autor drugiego utworu należał do hugenotów, którzy byli przeciwnikami króla.
• Autor pierwszego wiersza był poetą dworskim związanym z Walezjuszami i dlatego
chwalił Henryka Walezego. Autor drugiego wiersza był wyznawcą kalwinizmu -
przeciwnikiem króla i dlatego w utworze oskarżał Henryka Walezego o zbrodnię.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną odpowiedź odwołującą się do obu źródeł.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną, lub za brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Autorzy obu wierszy oceniają Henryka Walezego DIAMETRALNIE PRZECIWNIE:

\n\n

Wpływ na ich opinie: różnice wyznaniowe i polityczne. Ronsard był poetą dworskim Walezjuszów (związany z dworem francuskim), więc chwalił króla. d'Aubigné był kalwinistą (hugenotem) - wyznaniowym przeciwnikiem Walezjuszów, którzy mordowali hugenotów (rzeź św. Bartłomieja 1572).

\n

Sposób 1 - analiza źródła 1 (Pierre Ronsard, poeta dworski)

\n
"Kiedy zostałeś wybrany monarchą Polski, [ ] Nigdym nie głosił chwały takiej elekcyi, Tym bardziej, iż pozbawiała Francuzów światła, Co w cudzym kraju miało wprzódy świecić. Po twym powrocie zaś błyszczy jak słońce [ ]. Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę"
\n

→ Ocena Henryka Walezego: POZYTYWNA, panegiryczna

\n

Argumenty z tekstu:

\n
  1. Porównanie do słońca - "błyszczy jak słońce" - najwyższy topos chwały w poezji XVI w.
  2. Żal nad elekcją polską - "pozbawiała Francuzów światła" - Francja straciła go na rzecz Polski (1573)
  3. Radość z powrotu - "po twym powrocie" - odniesienie do ucieczki Henryka z Polski 1574 i powrotu do Francji jako Henryk III (po śmierci brata Karola IX)
  4. Sam poeta jako apologeta - "Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę"
\n

Co wpłynęło na taką ocenę?

\n\n

Sposób 2 - analiza źródła 2 (Agrippa d'Aubigné, kalwiński)

\n
"O Sarmaci bez króla! O zacni przybysze [ ] Czyż obłęd podgolone wam głowy zepsował, Żeście wzięli nierządcę, by rządy sprawował? Ów tylko czyhał na to. Że źle mu się wiodło, Tym skorzej chciał uświetnić swą podłą personę Królewskim płaszczem waszym, i pragnął ujść klęski, Przed pomstą za swe zbrodnie kryjąc strach niemęski"
\n

→ Ocena Henryka Walezego: NEGATYWNA, oskarżycielska

\n

Argumenty z tekstu:

\n
  1. Wyśmiewanie elekcji polskiej - "czyż obłęd [ ] wam głowy zepsował" - Polacy są obłąkani, że wzięli takiego króla
  2. "Nierządca" - silnie obraźliwe określenie (zły władca)
  3. "Podła persona" - atak na osobistą reputację
  4. "Pomsta za swe zbrodnie" - odniesienie do rzezi św. Bartłomieja (24 sierpnia 1572 r.), w której Henryk uczestniczył jako książę Andegawenii
  5. "Strach niemęski" - zarzut tchórzostwa (ucieczka do Polski jako schronienie przed konsekwencjami zbrodni)
\n

Co wpłynęło na taką ocenę?

\n\n

Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego

\n
📖 Reference - Henryk Walezy i I wolna elekcja 1573:
Po bezpotomnej śmierci Zygmunta II Augusta (1572) Polska szlachta stanęła przed problemem wyboru króla. Zorganizowano pierwszą wolną elekcję viritim (każdy szlachcic miał głos) - wybrano Henryka de Valois (Walezego), brata króla Francji Karola IX.

Henryk Walezy (1573-1574 jako król Polski):
- Elekcja: 5 maja 1573 r. (Kamion pod Warszawą)
- Przyjazd do Polski: styczeń 1574
- Koronacja: 21 lutego 1574 (Wawel)
- Wymuszone podpisanie artykułów henrykowskich (1573) i pacta conventa
- Ucieczka 18 czerwca 1574 - po dowiedzeniu się o śmierci brata Karola IX, Henryk uciekł nocą do Francji, by zostać Henrykiem III francuskim (1574-1589)

Kontekst francuski (krwawa noc św. Bartłomieja 1572):
- 23/24 sierpnia 1572 - w noc po ślubie Henryka Burbona (przyszłego Henryka IV, hugenoty) z Małgorzatą Walezjuszką
- Inicjatorka: matka Karola IX Katarzyna Medycejska
- Mord 5 do 30 tys. hugenotów (kalwinistów) w Paryżu i całej Francji
- Wojny religijne francuskie 1562-1598 (8 wojen) - zakończone edyktem nantejskim 1598 Henryka IV (tolerancja hugenotów)

Hugenoci (kalwiniści francuscy):
- Wpływ Jana Kalwina (Genewa) - predestynacja, surowe normy moralne
- Liczba: ok. 10% Francuzów w XVI w.
- Główne ośrodki: La Rochelle, Béarn, Languedoc
- Po edykcie nantejskim 1598 - okres tolerancji; po jego unieważnieniu (Ludwik XIV, 1685) - wielka emigracja hugenotów do Holandii, Niemiec, Anglii
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 6.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - za poprawną odpowiedź odwołującą się do OBU źródeł (wskazanie różnicy ocen + wyjaśnienie przyczyn - np. dworski poeta vs hugenota)
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną (tylko jedno źródło lub bez przyczyn) lub błędną

Konieczne elementy odpowiedzi:
1. Ocena źródła 1 - pozytywna / chwali / panegiryk / sławi
2. Ocena źródła 2 - negatywna / potępia / oskarża / atakuje
3. Przyczyna różnicy - np.:
- autor 1 = poeta dworski Walezjuszów
- autor 2 = kalwinista (hugenota), przeciwnik króla
- rzeź św. Bartłomieja 1572 jako tło wrogości hugenotów

⚠️ WAŻNE: odpowiedź MUSI mieć BAZA POLITYCZNĄ I WYZNANIOWĄ. Sama różnica ocen bez podania PRZYCZYN = niepełna.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Pułapka 1 - pominięcie wyznania: Klucz CKE explicit oczekuje wzmianki o kalwinizmie / hugenotach. Sama "różnica polityczna" nie wystarczy.
\n
⚠️ Pułapka 2 - pomylenie Walezy z Henrykiem IV: Henryk Walezy ≠ Henryk IV (z dynastii Burbonów). Walezy = Henryk de Valois, brat Karola IX, król Polski 1573-74 i Francji 1574-89. Henryk IV (Burbon) = mąż Małgorzaty Walezjuszki, król Francji 1589-1610, autor edyktu nantejskiego.
\n
⚠️ Pułapka 3 - pomylenie autorów: d'Aubigné to Agrippa (Théodore Agrippa d'Aubigné), kalwinista; Ronsard to Pierre, poeta dworski. Oba imiona są niefrancuskie dla polskiego ucha - łatwo pomylić atrybucję.
\n
⚠️ Pułapka 4 - niedoczytanie cytatu z d'Aubigné: Fraza "przed pomstą za swe zbrodnie" odnosi się do rzezi św. Bartłomieja 1572, którą Henryk Walezy współwspierał. Bez znajomości tej zbrodni cytat staje się niezrozumiały.
"}]}