{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/8.3","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"8.3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.3. (0-1)\nOceń, czy poniższe zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub\nF - jeśli jest ono fałszywe.\n1.\nElekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się\nw tym samym roku.\nP\nF\n2.\nOjciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie.\nP\nF\n3.\nJan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co\njego pradziadek po kądzieli.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.1.\n8.2.\n8.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.3. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII\nw. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n5) ocenia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych, struktury społecznej\n[…] na tle europejskim […].\nPoprawne odpowiedzi\n1 - F\n2 - P\n3 - P\nSchemat punktowania\n1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Nr | Stwierdzenie | Ocena |\n| 1 | Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się w tym samym roku. | **F** |\n| 2 | Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie. | **P** |\n| 3 | Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co jego pradziadek po kądzieli. | **P** |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia\n\n### Stwierdzenie 1: \"Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się w tym samym roku\" - **FAŁSZ**\n\n**Z tekstu O'Connora:**\n> *\"W 1676 r. Jan Sobieski oraz królowa Maria zostali ukoronowani z wielką pompą i przepychem na zamku w Krakowie\"*\n\n→ **Koronacja: 1676 r.** (konkretnie 2 lutego 1676, Wawel)\n\n**Z reference historycznego:**\n- **Elekcja Sobieskiego: 21 maja 1674 r.** (na elekcji na Woli pod Warszawą, po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego 10 listopada 1673)\n- **Koronacja: 2 lutego 1676 r.** (Wawel, Kraków)\n\n→ Różnica między elekcją a koronacją: **ok. 1,5 roku**. Powód opóźnienia: **wojna z Turkami** (kampania chocimska, walki na Podolu) - Sobieski nie mógł natychmiast po elekcji jechać do Krakowa na koronację.\n\n**Wynik: FAŁSZ** (elekcja 1674, koronacja 1676 - to różne lata).\n\n### Stwierdzenie 2: \"Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie\" - **PRAWDA**\n\n**Z tablicy genealogicznej:**\n- **Ojciec:** Jakub Sobieski (1580-1646) - **wojewoda ruski**, **kasztelan krakowski**\n- **Dziadek (po mieczu):** Marek Sobieski lub inny przodek (z tablicy widać kasztelana krakowskiego, wojewodę ruskiego - to OBYDWA stanowiska SENATORSKIE)\n\n**Reference - kto zasiadał w senacie I RP?**\nSenat składał się z:\n- **arcybiskupów i biskupów** (senatorowie duchowni)\n- **wojewodów** (senatorowie świeccy)\n- **kasztelanów** (większi i mniejsi)\n- **ministrów koronnych i litewskich** (kanclerz, podkanclerzy, marszałek wielki itd.)\n\n→ **Wojewoda ruski** = senator. **Kasztelan krakowski** = senator (zresztą NAJWAŻNIEJSZY z kasztelanów - pierwszy świecki senator po wojewodzie krakowskim).\n\n**Jakub Sobieski (ojciec Jana III)** - wojewoda ruski (1641), kasztelan krakowski (1646) → zasiadał w senacie.\n\n**Dziadek po mieczu** Jana III (na tablicy genealogicznej - w analizowanym wycinku może to być **Sebastian Sobieski** lub **Jan Sobieski Starszy**) - był również senatorem.\n\n**Wynik: PRAWDA** (ojciec wojewoda + kasztelan = senator; dziadek również piastował urzędy senatorskie).\n\n### Stwierdzenie 3: \"Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co jego pradziadek po kądzieli\" - **PRAWDA**\n\n**Z reference historycznego:**\n- **Pradziadek po kądzieli** Jana III = **Stanisław Żółkiewski** (1547-1620)\n- Funkcja Żółkiewskiego: **HETMAN WIELKI KORONNY** (od 1618 do śmierci 1620)\n- Funkcja Sobieskiego przed elekcją: **HETMAN WIELKI KORONNY** (od 1668 do 1674 - równolegle z elekcją)\n\n**Karierą Sobieskiego do tronu:**\n- 1665 - chorąży wielki koronny\n- 1666 - marszałek wielki koronny\n- 1666 - hetman polny koronny\n- **1668 - hetman wielki koronny** (najwyższe stanowisko wojskowe w Polsce)\n- 1674 - król Polski\n\n**Karierą Żółkiewskiego:**\n- 1588 - sekretarz Stefana Batorego\n- 1596 - hetman polny koronny\n- **1618 - hetman wielki koronny**\n- 1620 - śmierć pod Cecorą\n\n→ Obaj - pradziadek (po kądzieli) Stanisław Żółkiewski i prawnuk Jan Sobieski - piastowali tę samą funkcję **HETMANA WIELKIEGO KORONNEGO**.\n\n**Wynik: PRAWDA**.\n\n## Sposób 2 - synteza chronologiczna\n\n### Drzewo genealogiczne (uproszczone)\n\n[PRADZIADEK po kądzieli]\nStanisław Żółkiewski (1547-1620)\nhetman wielki koronny → poległ pod Cecorą\n↓\n[BABCIA]\nZofia z Żółkiewskich (1590-1634)\nwyszła za Jana Daniłowicza (wojewoda ruski)\n↓\n[MATKA]\nZofia Teofila z Daniłowiczów (1607-1661)\nwyszła za Jakuba Sobieskiego (wojewoda ruski, kasztelan krakowski)\n↓\n[JAN III SOBIESKI]\n(1629-1696)\nhetman wielki koronny → król Polski\n\n### Dwie generacje hetmanów wielkich koronnych w rodzie:\n- **Stanisław Żółkiewski** - hetman wielki koronny 1618-1620\n- **Jan III Sobieski** - hetman wielki koronny 1668-1696 (równolegle z królestwem)\n\nPomiędzy nimi: 50 lat przerwy, ale **łańcuch dziedziczenia funkcji wojskowej** widoczny.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - hetmani wielcy koronni i pradziadkowie Sobieskiego:**\n>\n> **Hetman wielki koronny** - najwyższe stanowisko wojskowe w I RP (od 1581). Dowodził wojskiem koronnym (polskim, w odróżnieniu od litewskiego). Funkcja **dożywotnia**, urząd ministerialny → zasiadał w senacie.\n>\n> Kluczowi hetmani wielcy koronni XVI-XVII w.:\n> - **Jan Tarnowski** (1561-1565)\n> - **Jan Zamoyski** (1581-1605) - także kanclerz wielki\n> - **Stanisław Żółkiewski** (1618-1620) - pradziadek Sobieskiego\n> - **Stanisław Koniecpolski** (1632-1646)\n> - **Stanisław Potocki Rewera** (1654-1667)\n> - **Jan Sobieski** (1668-1696) - prawnuk Żółkiewskiego, potem król\n>\n> **Elekcja vs koronacja w I RP:**\n> Od artykułów henrykowskich 1573 - elekcja przeprowadzana na **polu elekcyjnym** (zwykle Wola pod Warszawą), koronacja w Krakowie. Dystans czasowy między elekcją a koronacją zależał od stabilności politycznej. Przykład Sobieskiego: elekcja 21 maja 1674 → koronacja 2 lutego 1676. Powód: wojna turecka, brak czasu Sobieskiego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **wszystkie TRZY** poprawne odpowiedzi (F, P, P)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (mniej niż 3 poprawne), błędną lub brak\n>\n> **Wzorcowa odpowiedź:**\n> | Nr | Ocena |\n> |----|-------|\n> | 1 | **F** |\n> | 2 | **P** |\n> | 3 | **P** |\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** zasada \"wszystko albo nic\". Wystarczy JEDEN błąd (np. F, P, F) - 0 pkt. Trzeba mieć WSZYSTKIE trzy poprawnie.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pomylenie elekcji z koronacją (stw. 1):** Niektórzy uczniowie myślą, że elekcja = koronacja (jeden rytuał). FAŁSZ. Elekcja = wybór szlachty (na polu elekcyjnym), koronacja = sakramentalna ceremonia (Wawel, Kraków). U Sobieskiego elekcja 1674, koronacja 1676 - przerwa 1,5 roku.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - niezauważenie cytatu z O'Connora (stw. 1):** Tekst O'Connora wyraźnie podaje **1676** jako rok koronacji. Jeśli uczeń uważnie czyta, sam znajdzie informację o roku koronacji.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie senatu z sejmem (stw. 2):** Senat = ciało wyższe (wojewodowie, kasztelanowie, biskupi, ministrowie). Sejm = ciało niższe (posłowie ziemscy). Wojewoda i kasztelan zasiadają w SENACIE, nie w izbie poselskiej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - niedoczytanie tablicy genealogicznej (stw. 2):** Tablica wyraźnie wskazuje, że ojciec Jakub Sobieski był \"wojewodą ruskim, kasztelanem krakowskim\" - to OBYDWA stanowiska senatorskie. Dziadek (Marek Sobieski lub Sebastian) również nosił tytuły senatorskie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 5 - niewiedza, kto był pradziadkiem po kądzieli (stw. 3):** Pradziadek po kądzieli = pradziadek przez matkę. To **Stanisław Żółkiewski** (ojciec babci Zofii, która urodziła matkę Zofię Teofilę). Bez znajomości tej genealogii uczeń nie połączy hetmaństwa Żółkiewskiego z hetmaństwem Sobieskiego.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-8.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 8.3. (0-1)
Oceń, czy poniższe zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub
F - jeśli jest ono fałszywe.
1.
Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się
w tym samym roku.
P
F
2.
Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie.
P
F
3.
Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co
jego pradziadek po kądzieli.
P
F
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
8.1.
8.2.
8.3.
Maks. liczba pkt
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 8.3. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł […].
III. Dzieje nowożytne.

\n
  1. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII
\n

w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.
Zdający:

\n
  1. ocenia polską specyfikę w zakresie
\n

rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej
[…] na tle europejskim […].
Poprawne odpowiedzi
1 - F
2 - P
3 - P
Schemat punktowania
1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Nr | Stwierdzenie | Ocena |
| 1 | Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się w tym samym roku. | F |
| 2 | Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie. | P |
| 3 | Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co jego pradziadek po kądzieli. | P |

\n

Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia

\n
Stwierdzenie 1: "Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się w tym samym roku" - FAŁSZ
\n

Z tekstu O'Connora:

\n
"W 1676 r. Jan Sobieski oraz królowa Maria zostali ukoronowani z wielką pompą i przepychem na zamku w Krakowie"
\n

→ Koronacja: 1676 r. (konkretnie 2 lutego 1676, Wawel)

\n

Z reference historycznego:

\n\n

→ Różnica między elekcją a koronacją: ok. 1,5 roku. Powód opóźnienia: wojna z Turkami (kampania chocimska, walki na Podolu) - Sobieski nie mógł natychmiast po elekcji jechać do Krakowa na koronację.

\n

Wynik: FAŁSZ (elekcja 1674, koronacja 1676 - to różne lata).

\n
Stwierdzenie 2: "Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie" - PRAWDA
\n

Z tablicy genealogicznej:

\n\n

Reference - kto zasiadał w senacie I RP?
Senat składał się z:

\n\n

→ Wojewoda ruski = senator. Kasztelan krakowski = senator (zresztą NAJWAŻNIEJSZY z kasztelanów - pierwszy świecki senator po wojewodzie krakowskim).

\n

Jakub Sobieski (ojciec Jana III) - wojewoda ruski (1641), kasztelan krakowski (1646) → zasiadał w senacie.

\n

Dziadek po mieczu Jana III (na tablicy genealogicznej - w analizowanym wycinku może to być Sebastian Sobieski lub Jan Sobieski Starszy) - był również senatorem.

\n

Wynik: PRAWDA (ojciec wojewoda + kasztelan = senator; dziadek również piastował urzędy senatorskie).

\n
Stwierdzenie 3: "Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co jego pradziadek po kądzieli" - PRAWDA
\n

Z reference historycznego:

\n\n

Karierą Sobieskiego do tronu:

\n\n

Karierą Żółkiewskiego:

\n\n

→ Obaj - pradziadek (po kądzieli) Stanisław Żółkiewski i prawnuk Jan Sobieski - piastowali tę samą funkcję HETMANA WIELKIEGO KORONNEGO.

\n

Wynik: PRAWDA.

\n

Sposób 2 - synteza chronologiczna

\n
Drzewo genealogiczne (uproszczone)
\n

[PRADZIADEK po kądzieli]
Stanisław Żółkiewski (1547-1620)
hetman wielki koronny → poległ pod Cecorą
↓
[BABCIA]
Zofia z Żółkiewskich (1590-1634)
wyszła za Jana Daniłowicza (wojewoda ruski)
↓
[MATKA]
Zofia Teofila z Daniłowiczów (1607-1661)
wyszła za Jakuba Sobieskiego (wojewoda ruski, kasztelan krakowski)
↓
[JAN III SOBIESKI]
(1629-1696)
hetman wielki koronny → król Polski

\n
Dwie generacje hetmanów wielkich koronnych w rodzie:
\n\n

Pomiędzy nimi: 50 lat przerwy, ale łańcuch dziedziczenia funkcji wojskowej widoczny.

\n

Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego

\n
📖 Reference - hetmani wielcy koronni i pradziadkowie Sobieskiego:

Hetman wielki koronny - najwyższe stanowisko wojskowe w I RP (od 1581). Dowodził wojskiem koronnym (polskim, w odróżnieniu od litewskiego). Funkcja dożywotnia, urząd ministerialny → zasiadał w senacie.

Kluczowi hetmani wielcy koronni XVI-XVII w.:
- Jan Tarnowski (1561-1565)
- Jan Zamoyski (1581-1605) - także kanclerz wielki
- Stanisław Żółkiewski (1618-1620) - pradziadek Sobieskiego
- Stanisław Koniecpolski (1632-1646)
- Stanisław Potocki Rewera (1654-1667)
- Jan Sobieski (1668-1696) - prawnuk Żółkiewskiego, potem król

Elekcja vs koronacja w I RP:
Od artykułów henrykowskich 1573 - elekcja przeprowadzana na polu elekcyjnym (zwykle Wola pod Warszawą), koronacja w Krakowie. Dystans czasowy między elekcją a koronacją zależał od stabilności politycznej. Przykład Sobieskiego: elekcja 21 maja 1674 → koronacja 2 lutego 1676. Powód: wojna turecka, brak czasu Sobieskiego.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8.3, max 1 pkt):
- 1 pkt - za wszystkie TRZY poprawne odpowiedzi (F, P, P)
- 0 pkt - za odpowiedź niepełną (mniej niż 3 poprawne), błędną lub brak

Wzorcowa odpowiedź:
| Nr | Ocena |
|----|-------|
| 1 | F |
| 2 | P |
| 3 | P |

⚠️ WAŻNE: zasada "wszystko albo nic". Wystarczy JEDEN błąd (np. F, P, F) - 0 pkt. Trzeba mieć WSZYSTKIE trzy poprawnie.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Pułapka 1 - pomylenie elekcji z koronacją (stw. 1): Niektórzy uczniowie myślą, że elekcja = koronacja (jeden rytuał). FAŁSZ. Elekcja = wybór szlachty (na polu elekcyjnym), koronacja = sakramentalna ceremonia (Wawel, Kraków). U Sobieskiego elekcja 1674, koronacja 1676 - przerwa 1,5 roku.
\n
⚠️ Pułapka 2 - niezauważenie cytatu z O'Connora (stw. 1): Tekst O'Connora wyraźnie podaje 1676 jako rok koronacji. Jeśli uczeń uważnie czyta, sam znajdzie informację o roku koronacji.
\n
⚠️ Pułapka 3 - pomylenie senatu z sejmem (stw. 2): Senat = ciało wyższe (wojewodowie, kasztelanowie, biskupi, ministrowie). Sejm = ciało niższe (posłowie ziemscy). Wojewoda i kasztelan zasiadają w SENACIE, nie w izbie poselskiej.
\n
⚠️ Pułapka 4 - niedoczytanie tablicy genealogicznej (stw. 2): Tablica wyraźnie wskazuje, że ojciec Jakub Sobieski był "wojewodą ruskim, kasztelanem krakowskim" - to OBYDWA stanowiska senatorskie. Dziadek (Marek Sobieski lub Sebastian) również nosił tytuły senatorskie.
\n
⚠️ Pułapka 5 - niewiedza, kto był pradziadkiem po kądzieli (stw. 3): Pradziadek po kądzieli = pradziadek przez matkę. To Stanisław Żółkiewski (ojciec babci Zofii, która urodziła matkę Zofię Teofilę). Bez znajomości tej genealogii uczeń nie połączy hetmaństwa Żółkiewskiego z hetmaństwem Sobieskiego.
"}]}